Che do dinh duong danh cho nguoi bi benh phoi tac nghen man tinh
 |
Vai khai niem co ban ve dinh duong
Thuc an cung cap nang luong cho co the de thuc hien moi hoat dong, bao gom ca hoat dong tho. Su bien doi thuc an trong co the tro thanh nang luong duoc goi la qua trinh chuyen hoa. Qua trinh chuyen hoa thuc an can co oxy, tao ra nang luong va khi CO2. CO2 duoc thai ra ngoai qua co the khi tho ra.
Phuong trinh chuyen hoa thuc an:
Thuc an duoc chia lam 4 nhom, trong do chi co 3 nhom chinh la dam, duong - bot va chat beo cung cap nang luong cho co the.
- Chat duong bot: 1g (tinh chat) cung cap 4 kcal.
- Dam: 1g (tinh chat) cung cap 4 kcal.
- Chat beo, mo: 1g (tinh chat) cung cap 9 kcal.
- Rau: chi cung cap chat xo, co rat it nang luong.
Tuy nhien, that ra thuc an khong phai la tinh chat; Trong moi loai thuc an, deu chua ca chat dam, chat beo, duong bot va cac vitamin theo nhung ti le khac nhau. Vi du: 100g thit bo co 22,6g dam, 8g mo, 2,8g sat…, cung cap 172 kcal nang luong. Gao chu yeu chua chat bot duong, nhung van co mot ti le chat dam, chat xo va cac vitamin.
Su chuyen hoa thuc an anh huong den suc khoe nguoi bi BPTNMT
- Su chuyen hoa chat bot duong: Tao ra luong CO2 cao hon so voi chat beo va dam. Do do, co the can tho nhanh va sau hon de thai CO2, dan den hien tuong: Mau met co ho hap, lam tang tinh trang suy ho hap o benh nhan BPTNMT dot cap, nhung khong anh huong tren benh nhan da on dinh.
- Su chuyen hoa chat beo, mo va dam: Tao ra CO2 it hon, vi vay it anh huong den su ho hap. Nhung chat mo beo de gay day bung, kho tieu, an uong kem, tang nguy co xo vua mach mau - la yeu to nguy co cua cac benh ly tim mach khac.
Vi nhung ly do tren, nguoi bi BPTNMT nen an nhieu chat dam, chat beo; An it chat duong bot.
1. Dac diem dinh duong o nguoi BPTNMT
Nguoi bi BPTNMT can nang luong cho hoat dong ho hap cao hon 10 lan so voi nguoi binh thuong. Vi vay, ho can duoc cung cap nang luong cao hon so voi nguoi binh thuong va can co che do dinh duong tot, giup co the manh khoe, chong lai su nhiem trung; Giup giam nguy co nhap vien.
Neu nguoi benh du can, tim, phoi se phai hoat dong nhieu hon, can nhieu oxy de nuoi co the hon, nen cang gay kho tho nang ne. Nguoc lai, neu nhe can, nguoi benh thuong cam thay met moi, yeu suc va co nhieu nguy co nhiem trung hon, tang nguy co nhap vien va tu vong.
Ngoai ra, nguoi bi BPTNMT thuong hit tho nhanh va sau nen mat nhieu nuoc hon qua duong ho hap. Vi vay, can uong mot luong nuoc nhieu hon nguoi binh thuong de bu lai luong nuoc mat qua duong ho hap va lam loang dam, giup khac dam tot hon. Moi ngay, benh nhan BPTNMT nen uong 1.500-2.000ml nuoc.
Cac yeu to lam suy giam tinh trang dinh duong o nguoi bi BPTNMT:
Nguoi bi BPTNMT von kho tho thuong xuyen, long nguc cang phong, nhung co ho hap hoat dong kem. De thuc hien dong tac nuot khi an, nguoi benh phai ngung tho nen oxy mau giam lam kho tho tang len khi an.
1. Khi an no: Co hoanh (la co ho hap quan trong, ngan cach nguc voi bung) bi det, lam giam the tich o bung, thuong gay met khi an no.
2. Do kho tho, nguoi benh phai han che van dong, di lai, tap luyen the duc nen khong co cam giac them an, doi bung.
3. Hut thuoc la la mot nguyen nhan quan trong lam nguoi benh an khong ngon mieng, chan an.
4. Do viec su dung nhieu thuoc hoac co benh ly di kem, nguoi bi BPTNMT thuong co loet da day do stress, gay day bung o hoi…
5. Vi luon met moi, kho tho nen nguoi benh khong muon giao tiep, thay doi tinh tinh, co the dan den tram cam va chan an.
6. Nguoi bi BPTNMT can nang luong cho hoat dong ho hap cao hon 10 lan so voi nguoi binh thuong, nen du an nhieu cung rat kho tang trong luong.
7. Thieu hieu biet ve dinh duong, dieu kien song kem, thoi quen an uong khong dung.
Tom lai, nguoi bi BPTNMT thuong an uong kem, it thay ngon mieng, mau met khi an.
Cac roi loan dinh duong khac di kem:
- Thieu Vitamin A.
- Roi loan dien giai: giam Kali, Magne, Calci, Phosphat…
- Thieu cac yeu to vi luong khac nhu kem, Selenium…
Anh huong cua tinh trang kem dinh duong doi voi nguoi bi BPTNMT
- Co ho hap khong du nang luong de hoat dong nen kem thong khi va gay u dong CO2, lam tang tinh trang kho tho.
- Cac co khac khong du nang luong de hoat dong, dan den met moi.
- Giam kha nang de khang cua co the, do vay benh nhan de bi nhiem trung.
Mot so loi khuyen ve dinh duong cho nguoi bi BPTNMT
Loi khuyen chung
- Tranh an no bang cach chia ra nhieu bua an nho trong ngay (4-6 bua an).
- Chon lua thuc an chua nhieu nang luong so voi the tich, tranh cac thuc an khong co nang luong hoac cung cap nang luong qua it. Ngay ca voi nhung bua an nhe cung nen chon nhung thuc an co nhieu nang luong nhu trung, sua, yaourt…
- Co gang an chat dam va chat beo nhieu hon duong (han che tao CO2), an nhung mon cung cap nhieu nang luong truoc.
- Cac loai rau, cu co the xat nhuyen, nau mem va nho uong luon nuoc rau de co Kali (potassium).
- Bua an toi: Dung thuc an nhe, de tieu hoa.
- Trang tri ban an, nha cua, co the mo nhac trong bua an.
- Han che ca phe, tra. Tuyet doi khong uong ruou.
- Tranh dung cac do an thuc uong co gas nhu nuoc ngot, bia...
- Can than voi mot so thuc an de gay day bung, sinh hoi nhu: Nhung mon chien xao nhieu dau mo, tao, bo, dua (hau, le), khoai, cac loai dau, ngu coc, cac loai cai bap, dua chuot, toi, hanh, tieu, ot…
- Nen theo doi can nang 1-2 lan/tuan.
Truoc khi an
- Len ke hoach nhung mon an theo so thich, chon thuc an nau chin, de tieu. Ngoai ra, thuc an can duoc che bien va trinh bay hap dan de kich thich su them an.
- Bo tri bua an luc benh nhan thay khoe, tao khong khi thoai mai va vui ve trong bua an de giup an ngon mieng.
- Lam sach, thong thoang duong tho it nhat 1 gio truoc khi an bang cach vo lung, ho, khac dam hoac dung thuoc gian phe quan.
- Han che nhai chewing gum hoac ngam keo.
- Di bo hoac tap the duc nhe co the kich thich cam giac doi, them an.
Trong khi an
- Tho oxy (Oxy lieu phap) trong va sau khi an.
- Su dung ong hut khi uong nuoc de tranh nuot hoi vao bung.
- Ngoi thang nguoi trong tu the thoai mai de giup phoi va da day lam viec de dang.
- Han che an nhieu muoi de tranh gay giu nuoc, tang huyet ap, tang ganh nang cho tim phoi.
- An cham, an tung mieng nho, nhai ky, tranh an voi.
- Uong nuoc sau khi an, tranh uong nuoc trong hoac truoc khi an.
- Nghi ngoi, han che van dong ngay sau khi an.
PGS. TS. LE THI TUYET LAN - BS. TRAN THI KIM THU (Theo Suc khoe Doi song)
