Benh giang mai

Tags: Benh lay truyen qua duong tinh duc, benh giang mai, do xoan khuan, trong tu cung, tiep xuc voi, giai doan, co the, trieu chung, dieu tri, than kinh, tiem an, viem, 1, 2, so


Giang mai (syphilis) la mot benh lay truyen qua duong tinh duc do xoan khuan Treponema pallidum (xoan khuan giang mai) gay ra. Duong lay truyen cua benh giang mai hau nhuluon luon la qua duong tinh duc, mac du co nhung ca thi du ve benh giang mai bam sinh do truyen tu me sang con trong tu cung hoac khi sinh.

Cac dau hieu va trieu chung cua benh giang mai rat nhieu, do do truoc khi phuong phap xet nghiem huyet thanh hoc ra doi thi viec chan doan chinh xac benh giang mai rat kho khan boi vi no thuong bi nham lan voi cac benh khac, dac biet la trong giai doan.

1. Nguyen nhan

Benh giang mai gay nen do xoan khuan nhat (Treponema pallidum) do Schaudinn va Hoffmann phat hien ra nam 1905. Day la 1 loai xoan khuan hinh lo xo co 6-10 vong xoan, du­ong kinh ngang khong qua 0,5µ, dai 6-15µ. Xoan khuan co the  co 3 loai di dong:

-   Di dong theo truc doc kieu van dinh oc.

-   Di dong qua lai nh­umot qua lac dong ho.

-   Di dong l­on song.


O moi tru­ong am ­ot ca 3 loai di dong nay co the ton tai va keo dai den  2 ngay .

Xoan khuan giang mai la 1 loai vi khuan yeu, ra ngoai co the no khong song qua du­oc vai tieng dong ho, no chet nhanh chong o noi kho, o noi am ­ot no song dai dang hon. O trong nu­oc da va do lanh -20ºC  no van di dong d­uoc rat lau.

O 45ºC no bi bat dong va co the song d­uoc 30 phut. Xa phong co the giet d­uoc xoan khuan sau vai phut. Xoan khuan vao co the qua cho da va niem mac bi xay xat thuong la do tiep xuc truc tiep do giao hop,d­uong sinh duc,du­ong hau mon hay d­uong mieng. Tu do xoan khuan di vao hach va 1 vai gio sau  no di vao mau va lan truyen khap co the.

Nguon benh va d­uong lay:

Nhung nam gan day benh giang mai da tang o nhieu n­uoc. Benh tang ro ret o cac nu­oc nhiet doi va cac n­uoc phat trien.

Hinh thai lam sang co khac nhau tuy theo giong ng­uoi. Thi du: o ng­uoi da den thu­ong hay co bieu hien viem nhieu hach trong giang mai som hoac hay co san hinh nhan, mun mu, viem xu­ong khop, viem mong mat hoac trong giang mai muon thi hay gap bien chung tim mach. Ngu­oc lai giang mai than kinh, ( tabes) liet toan than lai rat hiem gap o ng­uoi da den.

O Viet Nam tru­oc nam 1945 va trong thoi ky Phap tam chiem cho den nam 1954, benh giang mai dung hang thu 2 sau lau. Phan nhieu benh nhan tu chua hoac den thay thuoc nen so lieu khong chinh xac.

Tu 1956-1964 o Mien Bac giai phong, doi song on dinh, o cac nhom co nguy co cao du­oc kiem tra. Da phat hien trong nhung nam dau la 1000-1500 ca/nam. Ty le so voi dan so la 0,1/1000.


So l­uong giam dan, cho den 1963-1964 moi nam chi phat hien khoang 20 ca (ty le so voi dan so luc do la 0,01/1000). Benh giang mai cung nhu cac benh lay truyen qua duong tinh duc khac da giam 10 lan so voi nam 1954.

Tu 1965-1975 la  thoi ky chien tranh, trat tu va nep song bi dao lon, tam ly sinh hoat khong binh thuong, y te kho khan, cac benh hoa lieu tang len o mien Bac va dac biet den  nam 1975 khi dat n­uoc d­uoc thong nhat, so ng­uoi bi mac benh giang mai da len toi 160.000 ca, ty le la 5/1000 (so voi tong so dan luc do la 45 trieu).

So gai mai dam tang, o Tp.HCM khoang 30.000 ng­uoi  (64% trong so nay co thu nghiem huyet thanh  +).

Ty le giang mai bam sinh: 1,25%.
Ty le san phu bi giang mai: 4,5%.


Nguon benh: la ng­uoi mac benh giang mai ke ca giang mai kin, giang mai. Ngoai ra khong co nguon nao khac­ tu dong vat hoac con trung.

Du­ong lay truyen: la d­uong truc tiep tiep xuc giua ng­uoi benh va ngu­oi lanh hoac gian tiep qua do vat. Ta co the khai quat co 3 d­uong chinh sau:

- Lay truyen qua d­uong tinh duc.

- Lay truyen qua d­uong mau (tiem truyen mau hoac tiem chich ma tuy ma bom tiem khong vo khuan).

- Truyen tu me sang con (qua nhau thai tu thang thu 4 tro di).

2. Chuan doan

Benh giang mai phat trien theo bon giai doan chinh: giai doan 1, giai doan 2, giai doan u benh va giai doan 3.

Giai doan 1

Day la giai doan rat quan trong de phat hien va dieu tri kip thoi. Khoang 3-90 ngay sau khi tiep xuc voi nguon benh (trung binh 21 ngay), se xuat hien ton thuong da o cac diem tiep xuc. Vet loet xuat hien o nhung noi tiep xuc voi xoan khuan giang mai, thuong la o bo phan sinh duc nhu: moi lon, moi be, am dao, co tu cung, quy dau, duong vat hoac truc trang.

Ton thuong nay, duoc goi la ha cam, la mot dang viem loet, co dac diem nong, hinh tron hay bau duc kich thuoc 0.3 den 3cm, bo nhan, mau do, khong ngua, khong dau, khong co mu; day vet loet tham nhiem cung va kem theo noi hach hai ben vung ben, cung va cung khong dau. Cac trieu chung tren co the tu bien di sau 3 den 6 tuan le ke ca khong dieu tri nen nhieu nguoi tuong lam la khoi benh nhung thuc su la vi khuan luc do da vao mau, benh van tiep tuc phat trien voi nhung bieu hien khac.

Giai doan 2

Giai doan 2 xay ra tu 4 den 10 tuan sau giai doan 1. Giai doan nay co rat nhieu bieu hien khac nhau, vi du nhu: not ban doi xung, mau hong nhuhoa dao (dao ban) khong ngua tren toan than hoac tu chi bao gom ca long ban tay, ban chan, hinh anh dao ban mau do hong hoac hong tim nhucanh hoa dao, an vao thi mat, khong noi cao tren mat da, khong bong vay va tu mat di. Thuong khu tru hai ben mang suon, nguc, bung, chi tren. Dao ban xuat hien dan trong vong 1 den 2 tuan, ton tai khong thay doi trong vong 1 -3 tuan sau do nhat mau dan roi mat di.

Hoac benh co the lam xuat hien cac mang san, not phong nuoc, vet loet o da va niem mac. Mang san, san cac loai, co nhieu kich thuoc khac nhau, nhu bang hat do, dinh gim, hoac san hinh liken, ranh gioi ro rang mau do nhu qua dau, khong lien ket voi nhau, thuong hay bong vay va co vien da o xung quanh san, neu cac san co lien ket voi nhau se tao thanh cac mang, hay san mang, cac san o ke da do bi co sat nhieu co the bi trot ra, chay nuoc, trong nuoc nay co chua rat nhieu xoan khuan nen rat de lay khi tiep xuc voi nhung benh nhan nay. San mu it gap hon dao ban va cac loai san tren, chu yeu o nhung nguoi nghien ruou, trong giong nhu viem da mu nong va sau.

Tai cac khu vuc am uot cua co the (thuong la am ho hoac biu), phat ban tro nen bang phang, rong, mau trang, hoac cac thuong ton giong nhu mun coc.  Cac trieu chung khac thuong gap o giai doan nay bao gom sot, dau hong, met moi, sut can, dau dau, noi hach. Mot so truong hop hiem gap co the kem theo viem gan, than, viem khop, viem mang xuong, viem day than kinh thi giac, viem mang bo dao, va viem giac mac ke.  Cac trieu chung nay thuong tu bien mat sau 3-6 tuan.

Giai doan tiem an

Giang mai tiem an duoc xac dinh khi co bang chung huyet thanh cua benh nhung khong co dau hieu hoac trieu chung cua benh. Giai doan nay chia lam 2 loai: thoi gian tiem an duoi 1 nam sau giai doan 2 (som) va thoi gian tiem an keo dai hon 1 nam sau giai doan 2 (muon). Giang mai tiem an som co the tai phat cac trieu chung benh, giang mai tiem an muon khong co trieu chung va khong lay bang giang mai tiem an som.

Giai doan 3

Giang mai giai doan 3 co the xay ra khoang 3-15 nam sau nhung trieu chung cua giai doan 1 va duoc chia thanh ba hinh thuc khac nhau: giang mai than kinh (6,5%), giang mai tim mach (10%) va cu giang mai (15%). Nhung nguoi bibenh giang mai giai doan nay khong lay benh

Cu giang mai xuat hien tu 1-46 nam sau khi nhiem benh (trung binh 15 nam), co hinh cau hoac mat phang khong doi xung, mau do nhu man, hoi nga tim, kich thuoc bang hat ngo, mat do chac, ranh gioi ro rang, cac cu giang mai tien trien khong lanh tinh, nhat thiet hoai tu hoac hoai tu teo hoac tao loet, rat cham lanh va it lay hon, sau khi khoi thuong de lai seo. Neu cu, gom khu tru vao cac to chuc quan trong va khong duoc dieu tri se de doa tinh mang benh nhan.

Giang mai than kinh la benh lien quan den he thong than kinh trung uong. No co the xay ra som: khong co trieu chung hoac bieu hien lam sang bang viem mang nao, hay su phan ly giua bien doi dich nao tuy da ro ret va trieu chung lam sang con tho xo. Hoac xay ra muon: gay ra ton thuong ngoai viem mang nao, mach mau nao, con ton thuong nao khu tru hoac ton thuong thoai hoa o nao. Giang mai than kinh thuong xay ra 4-25 nam sau khi nhiem benh. Benh co the gay suy nhuoc tram cam, roi loan y thuc tung thoi ky, dong kinh, dot quy hay gay ra ao giac doi voi nguoi benh.
  
Giang mai tim mach thuong xay ra 10-30 nam sau khi nhiem benh. Cac bien chung thuong gap nhat la phinh mach.

3. Cach dieu tri

Tuy la benh nguy hiem nhung co thuoc dieu tri khoi han voi hieu qua cao, mien la phai duoc phat hien som va dieu tri dung chi dan cua thay thuoc.

Giai doan dau

Lua chon dau tien cho viec dieu tri cac benh giang mai khong bien chung la mot lieu duy nhat penicillin G tiem bap. Doxycycline va tetracycline cung la su lua chon thay the, tuy nhien khong the su dung o phu nu mang thai. Ceftriaxone co the co hieu qua tuong tu nhu dieu tri bang penicillin.

Giai doan bien chung

Do Penicillin G it xam nhap vao he thong than kinh trung uong cho nen doi voi nhung benh nhan giang mai than kinh nen duoc tiem Penicillin lieu cao vao tinh mach toi thieu la 10 ngay. Neu bi di ung voi Penicilline thi co the duoc su dung Cetriaxone thay the. Dieu tri tai thoi diem nay se han che su tien trien hon nua cua benh, nhung khong the cai thien cac thiet hai do benh da gay ra

Phan ung Jarisch-Herxheimer

Mot trong nhung tac dung phu cua dieu tri la phan ung Jarisch-Herxheimer. Phan ung phu thuong bat dau trong vong mot gio sau khi tiem thuoc va keo dai trong 24 gio voi cac trieu chung sot, dau co, nhuc dau, va nhip tim nhanh.

4. Phong ngua benh giang mai:

Hien nay van chua vac xin chung ngua co hieu qua cho cong tac phong chong. Khong nen quan he tinh duc hay tiep xuc vat ly truc tiep voi mot nguoi bi benh de tranh lay truyen benh giang mai, co the su dung bao cao su dung cach, tuy nhien van co the khong hoan toan an toan. Giang mai khong lay qua nha ve sinh, cac hoat dong hang ngay, bon tam, hay dung cu an uong hoac quan ao.

Dich te hoc

12 trieu nguoi nhiem giang mai vao nam 1999 voi hon 90% truong hop o cac nuoc dang phat trien. No anh huong tu 700.000 va 1.600.000 thai phu moi nam dan den xay thai tu nhien, thai chet luu, va giang mai bam sinh. Trong vung Sahara o chau Phi, giang mai gop phan lam tu vong khoang 20% tre sosinh.

Trong the gioi phat trien, cac ca nhiem benh giang mai da suy giam cho den nam 1980 va 1990 do su dung rong rai cac thuoc khang sinh. Tu nam 2000, ty le giang mai da gia tang tai My, Anh, Australia va chau Au chu yeu o nam gioi quan he tinh duc voi nam gioi (dong tinh luyen ai) do thuc hanh tinh duc khong an toan.

Tai Hoa Ky, nhan vien y te bao cao khoang 32.000 nguoi mac benh giang mai trong nam 2002, phan lon o tuoi 20–39. Cao nhat o nu tuoi 20–24 va nam tuoi 35–39. Nam 2001 co 492 tre so sinh bi cha me truyen benh giang mai, nam 2002 so nay tut xuong mot chut – 412.

Viet Bao (Theo Megafun)
Thích và chia sẻ bài viết này trên facebook Theo dõi vietbao.vn trên facebook

TIN Sức Khỏe NỔI BẬT

Nguy hại chết người của cà phê với phụ nữ

Theo nghiên cứu của các nhà khoa học, phụ nữ uống nhiều cà phê mỗi ngày sẽ khiến nguy cơ nhồi máu cơ tim của phụ nữ tăng khoảng 70%, uống càng nhiều nguy cơ mắc bệnh càng cao.

Tìm hiểu: Benh lay truyen qua duong tinh duc, benh giang mai, do xoan khuan, trong tu cung, tiep xuc voi, giai doan, co the, trieu chung, dieu tri, than kinh, tiem an, viem, 1, 2, so

Xem Bản Tiếng Việt Có Dấu: Bệnh giang mai

Ban co the doc ban tieng Viet co dau cua bai viet Bệnh giang mai bang cach nhan chuot vao duong dan tren.

Lien he ve tin Benh giang mai

Nhan xet, hay lien he ve tin Benh giang mai co the gui bang duong dan o duoi. Ban nen gui kem tieu de bai viet Benh giang mai de lam tham khao. Bai viet nay thuoc chuyen de Tin suc khoe trong chuyen muc Suc khoe.

Cac tin khac:

Xem tiep ... Tin suc khoe
Kenh Tin RSS Kenh Tin RSS | Du Bao Thoi Tiet | Lich Xem TV | Lien He - Contact | Quang Cao | Viec Lam | Dieu Kien Su Dung | Bao Ve Tinh Rieng Tu | Sitemap

Copyright©2008 VietBao.vn, Thu Vien Thong Tin Tong Hop Viet Nam va The Gioi, phien ban thu nghiem phan mem Viet Bao Viet Nam, beta 1.0