Benh Tieu Duong

Tags: Benh Tieu Duong, Haitian Creole ALPHA, Ha Noi, tai bien mach mau nao, yeu to di truyen, nhoi mau co tim, che do an, dai thao duong, chi so duong, loan chuyen hoa, benh nhan, duong mau, roi loan, duong huyet, chan doan, Insulin


Dai thao duong, con goi la Benh Tieu Duong hay Benh du duong, la mot nhom benh roi loan chuyen hoa cacbohydrat khi hooc mon insulin cua tuy bi thieu hay giam tac dong trong co the, bieu hien bang muc duong trong mau luon cao; trong giai doan moi phat thuong lam benh nhan di tieu nhieu, tieu ban dem va do do lam khat nuoc. Benh Tieu Duong la mot trong nhung nguyen nhan chinh cua nhieu benh hiem ngheo, dien hinh la benh tim mach vanh, tai bien mach mau nao, mu mat, suy than, liet duong, hoai thu, v.v. 

 

Tieu duong la mot benh man tinh, co tac dong cua yeu to di truyen, do hau qua cua su thieu hut Insulin (mot loai hoc mon do tuy hay con goi la la mia cua nguoi tiet ra). Benh duoc dac trung boi tinh trang tang duong o trong mau va cac roi loan chuyen hoa khac.

Tu xa xua, cac thay thuoc da ghi nhan su xuat hien cua Benh Tieu Duong. Dac biet, trong vai thap nien gan day, so nguoi mac Benh Tieu Duong tren the gioi gia tang voi toc do rat nhanh chong, do vay hien nay tieu duong duoc xem nhu la mot dai dich cua toan cau.

Tai My, nam 1993 co khoang 7,8 trieu nguoi duoc chan doan la Benh Tieu Duong chiem ty le 3,1% tang gap 5 lan so voi nam 1958; trong do co den 90-95% nguoi thuoc tieu duong tip 2 (la loai tieu duong xuat hien o tuoi trung nien hay lon hon). Theo To chuc Suc khoe The gioi (WHO) nam 2000 so nguoi mac benh tieu duong tren the gioi la 177 trieu, du tinh den nam 2025 con so nay se la 300 trieu.

Rieng tai Viet Nam, nam 1991 ti le nguoi mac benh o Ha Noi la 1,1%; o Hue 0,96%; o TP. HCM 2,3%. Nam 2002, ti le benh tieu duong tren toan quoc la 2,7%; rieng tai cac thanh pho ti le mac la 4,4% trong khi o cac khu vuc khac dao dong tu 2,1 - 2,7%.

1. Nguyen nhan nao gay ra Benh Tieu Duong ?

Hien nay chua ro nguyen nhan chinh xac gay ra benh tieu duong. Tuy nhien, nguoi ta ghi nhan co yeu to di truyen hoac gia dinh (tuc la khi gia dinh co nguoi bi tieu duong thi nhung nguoi con lai co nguy co de bi benh tieu duong hon). Yeu to xa hoi cung gop phan gay ra Benh Tieu Duong nhu map phi, cach an uong, loi song it hoat dong the luc… day la yeu to ma chung ta co the cai thien duoc.

2. Ai de mac Benh Tieu Duong ?

- Nguoi map phi

- Co cha, me, anh chi em trong nha bi tieu duong

- Thuoc dan toc co nguy co: da den, da do, chau A

- Nu sinh con nang  hon 4kg hoac da duoc chan doan la tieu duong trong thai ky

- Cao huyet ap

- Roi loan mo trong mau (HDL ≤ 35mg/dl va hoac Triglyceride ≥ 250mg/dl)

- Da duoc chan doan la roi loan dung nap duong hay roi loan duong huyet luc doi (muc duong trong mau chua den muc goi la tieu duong nhung da la cao so voi nguoi binh thuong).

3. Dich te hoc Benh Tieu Duong

O Anh khoang 1,6 trieu nguoi bi DTD. Tai Hoa Ky, so nguoi bi DTD tang tu 5,3% nam 1997 len 6,5% nam 2003 va tiep tuc tang rat nhanh. Nguoi tuoi tren 65 bi DTD gap hai lan nguoi tuoi 45–54.

Tai Viet Nam, trong 4 thanh pho lon Ha Noi, Hue, Thanh pho Ho Chi Minh, Hai Phong, ty le benh tieu duong la 4%, rieng quan Hoan Kiem (Ha Noi) len toi 7%. Phan lon nguoi benh phat hien va dieu tri muon, he thong du phong, phat hien benh som nhung chua hoan thien. Vi vay, moi nam co tren 70% benh nhan khong duoc phat hien va dieu tri. Ty le mang benh tieu duong o lua tuoi 30-64 la 2,7%, vung dong bang, ven bien. Hien tren the gioi uoc luong co hon 190 trieu nguoi mac Benh Tieu Duong va so nay tiep tuc tang len. Uoc tinh den nam 2010, tren the gioi co 221 trieu nguoi mac Benh Tieu Duong. Nam 2025 se len toi 330 trieu nguoi (gan 6% dan so toan cau). Ty le benh tang len o cac nuoc phat trien la 42%, nhung o cac nuoc dang phat trien (nhu Viet Nam) se la 170%.

4. Phan loai Benh Tieu Duong

Benh Tieu Duong co hai the benh chinh: Benh Tieu Duong loai 1 do tuy tang khong tiet insulin, va loai 2 do tiet giam insulin va de khang insulin.

Loai 1 (Typ 1)

Khoang 5-10% tong so benh nhan Benh Tieu Duong thuoc loai 1, phan lon xay ra o tre em va nguoi tre tuoi (<20T). Cac trieu chung thuong khoi phat dot ngot va tien trien nhanh neu khong dieu tri. Giai doan toan phat co tinh trang thieu insulin tuyet doi gay tang duong huyet va nhiem Ceton.

Nhung trieu chung dien hinh cua Benh Tieu Duong loai 1 la : an nhieu, uong nhieu, tieu nhieu, gay nhieu (4 nhieu ), mo mat, di cam va sut can, tre em cham phat trien va de bi nhiem trung.

Loai 2 (Typ 2)

Benh Tieu Duong loai 2 chiem khoang 90-95% trong tong so benh nhan Benh Tieu Duong , thuong gap o lua tuoi tren 40, nhung gan day xuat hien ngay cang nhieu o lua tuoi 30, tham chi ca lua tuoi thanh thieu nien. Benh nhan thuong it co trieu chung va thuong chi duoc phat hien boi cac trieu chung cua bien chung, hoac chi duoc phat hien tinh co khi di xet nghiem mau truoc khi mo hoac khi co bien chung nhu nhoi mau co tim, tai bien mach mau nao; khi bi nhiem trung da keo dai; benh nhan nu hay bi ngua vung do nhiem nam am ho; benh nhan nam bi liet duong.

Benh Tieu Duong do thai nghen

Ty le Benh Tieu Duong trong thai ky chiem 3-5% so thai nghen; phat hien lan dau tien trong thai ky.

5. Trieu chung Benh Tieu Duong

Cac trieu chung thuong thay la tieu nhieu, an nhieu, uong nhieu, sut can nhanh la cac trieu chung thay o ca hai loai.

Luong nuoc tieu thuong tu 3-4 lit hoac hon trong 24 gio, nuoc trong, khi kho thuong de lai vet ban hoac mang trang.

Tieu dam ban dem do da nieu co the la dau hieu khoi phat cua dai thao duong o tre nho.

Voi benh nhan dai thao duong loai 2 thuong khong co bat ky trieu chung nao o giai doan dau va vi vay benh thuong chan doan muon khoang 7-10 nam (chi co cach kiem tra duong mau cho phep chan doan duoc o giai doan nay).

6. Chan doan Benh Tieu Duong

Chan doan DTD bang dinh luong duong mau huyet tuong:

DTD: duong mau luc doi ≥ 126mg/dl (≥ 7 mmol/l) thu it nhat 2 lan lien tiep.

Duong mau sau an hoac bat ky ≥ 200mg/dl (≥ 11,1 mmol/l).

Nguoi co muc duong mau luc doi tu 5,6-6,9 mmol/l duoc goi la nhung nguoi co "roi loan dung nap duong khi doi". Nhung nguoi nay tuy chua duoc xep vao nhom benh nhan DTD, nhung cung khong duoc coi la "binh thuong" vi theo thoi gian, rat nhieu nguoi nguoi "roi loan dung nap duong khi doi" se tien trien thanh DTD thuc su neu khong co loi song tot. Mat khac, nguoi ta cung ghi nhan rang nhung nguoi co "roi loan dung nap duong khi doi" bi gia tang kha nang mac cac benh ve tim mach, dot qui hon nhung nguoi co muc duong mau < 5,5 mmol/l.

Doi khi cac bac sy muon chan doan som benh DTD hon nua bang cach cho uong duong glucose lam boc lo nhung truong hop DTD nhe ma thu mau theo cach thong thuong khong du tin cay de chan doan. Cach do goi la "test dung nap glucose bang duong uong".

Test nay duoc thuc hien nhu sau:

Dieu kien: an 3 ngay lien du luong carbonhydrat (> 200g/ngay), khong dung thuoc lam tang duong mau, duong mau luc doi binh thuong, khong bi stress.

Thuc hien: nhin doi 12 gio, uong 75 gam duong glucose trong 250ml nuoc (khong nong - khong lanh). Dinh luong duong mau sau 2 gio.

Doc ket qua: ‘Test dung nap glucose duong uong’:

Neu duong mau 2 gio sau uong duong glucose ≥11,1mmol/l: chan doan DTD; neu duong mau 2 gio sau uong duong glucose ≥7,8 mmol/l nhung < 11,1 mmol/l: nhung nguoi nay duoc xep loai giam dung nap duong glucose. Nguoi mac giam dung nap duong glucose khong nhung co nguy co cao tien trien thanh DTD sau nay, ma con tang nguy co mac cac benh tim-mach nhu tang huyet ap, nhoi mau co tim, tai bien mach mau nao.

Dinh luong duong nieu: chi co gia tri rat han huu trong viec theo doi doi voi ban than benh nhan ngoai tru. Khong dung de chan doan benh.

Cac xet nghiem bo sung: sau khi duoc chan doan xac dinh va lam nhung xet nghiem theo doi thuong ky (1-2lan/nam) de tham do cac bien chung man tinh va de theo doi dieu tri:

Kham lam sang: luu y kiem tra can nang, huyet ap, bat mach ngoai bien va so sanh nhiet do da, kham ban chan, kham than kinh bao gom tham do cam giac sau bang am thoa. Kham mat: phat hien va danh gia tien trien benh ly vong mac.

Xet nghiem: dac biet luu y creatinin, mo mau, microalbumin nieu (binh thuong < 30 mg/ngay) hoac dinh luong protein nieu. Do dien tim nham phat hien som cac bieu hien thieu mau co tim. Soi day mat..

Dinh luong HbA1 hoac HbA1c: danh gia hoi cuu tinh trang duong mau 2-3 thang gan day. Duong mau can bang tot neu HbA1c < 6,5%.

Trong mot so tinh huong (khong phai la xet nghiem thuong qui):

Fructosamin: cho biet duong mau trung binh 2 tuan gan day, co nhieu loi ich trong truong hop nguoi mac DTD dang mang thai. Neu duong mau can bang tot, ket qua < 285 mmol/l.

Peptid C (mot phan cua pro-insulin): cho phep danh gia chuc nang te bao beta tuy.

7. Bien chung cua tieu duong la gi?

- Tim mach: cao huyet ap, xo vua dong mach, tai bien mach mau nao, nhoi mau co tim

- Than: dam trong nuoc tieu, suy than

- Mat: duc thuy tinh the, mu mat

- Than kinh: di cam, te tay chan

- Nhiem trung: da, duong tieu, lao phoi, nhiem trung ban chan…

- Tu vong.

8. Lam sao de phat hien som Benh Tieu Duong ?

Can co hieu biet ve benh tieu duong. Nen di kham va lam xet nghiem duong huyet doi voi nhung nguoi tren 45 tuoi. Neu ket qua binh thuong thi nen kiem tra moi 3 nam.

Cac doi tuong sau nen xet nghiem duong huyet o tuoi  tren 30 va moi nam 1 lan:

-         Trong gia dinh co nguoi than bi tieu duong (cha, me, anh chi em ruot)

-         Map phi

-         It hoat dong the luc

-         Da duoc chan doan la roi loan duong huyet luc doi hay roi loan dung nap duong

-         Cao huyet ap

-         Roi loan mo trong mau.

Tre beo phi tu 10 tuoi tro len hoac luc bat dau day thi can kiem tra duong mau moi 2 nam 1 lan neu co kem theo mot trong cac yeu to sau:

-         Trong gia dinh co nguoi than bi tieu duong (cha, me, anh chi em ruot)

-         Sam da vung co, vung nep gap da

-         Tang huyep ap

-         Roi loan mo trong mau.

 9. Dieu tri tieu duong nhu the nao?

De dieu tri tieu duong hieu qua can co su dong gop cua nhieu chuyen khoa:

-         Bac si noi khoa, noi tiet

-         Chuyen gia ve dinh duong

-         Dieu duong: cham soc trong benh vien va huong dan viec cham soc tai nha

-         Nhan vien y te khac: bac si vat ly tri lieu, chuyen khoa ban chan, duoc si, bao hiem xa hoi…

-         Su hop tac chat che cua benh nhan va su ung ho cua nguoi than, gia dinh, ban be.

Dieu tri tieu duong can phai co:

-         Che do dinh duong hop ly

-         Ren luyen co the

-         Chuong trinh huan luyen benh nhan

-         Thuoc giam duong huyet khi can thiet (thuoc uong, insulin).

Loi song va thai do an uong

Che do an tot cho bat ky nguoi DTD cung can thoa man cac yeu to co ban sau:

Thuoc dieu tri

Insulin (dung cho dang typ1)

Can cu vao tac dung, gioi chuyen mon chia ra 03 nhom:

Insulin duoc chi dinh dung cho benh nhan dai thao duong thuoc Typ1, no chi dung cho benh nhan dai thao duong typ2 khi da thay doi che do an, luyen tap va dung cac thuoc dieu tri dai thao duong tong hop ma khong hieu qua

Phan ung phu cua Insulin: Di ung (sau khi tiem lan dau hoac nhieu lan tiem), ha Glucose mau (thuong gap khi tiem qua lieu), Phan ung tai cho tiem (ngua, dau, cung vung tiem).Do gay roi loan chuyen hoa mo tai vung tiem, tang sinh mo de gay u mo, giam se gay xo cung (kho tiem, dau)

Thuoc dung cho dang typ2

Cac dan xuat cua Sulfonyl ure, chia lam 02 nhom:

Ngoai ra co the su dung san pham Tainsulin voi chiet suat tu cay Day Thia Canh - De tai Nghien cuu cap Bo cua Tien sy Tran Van On, chu nhiem bo mon Thuc vat truong DH Duoc Ha Noi de phong va ho tro trong viec dieu tri Dai Thao Duong Cac nhom tren co tac dung ha duong huyet do ngan can te bao tuyen tuy tao ra Glucagon va kich thich te bao Beta o tuy tiet ra Insulin

Phan ung phu khi dung: ha Glucose mau, di ung, roi loan tieu hoa, tan mau, mat bach cau hat.

10. Vai tro cua che do an trong benh tieu duong nhu the nao?

Che do an hop ly la nen tang cho ke hoach dieu tri tieu duong. Che do an hop ly giup cho benh nhan on dinh muc duong trong mau, giam duoc lieu thuoc can su dung, ngan chan hoac lam cham xuat hien cac bien chung, keo dai tuoi tho benh nhan. Che do an hop ly con giup benh nhan cam thay thoai mai, tu tin trong cuoc song, it co cam giac bi tach biet trong doi song xa hoi. 

Hien nay, cac nha dinh duong khuyen cao che do an cua nguoi tieu duong nen gan giong voi nguoi binh thuong:

1)      Luong bot duong (gao, bap, khoai…) gan voi muc nguoi binh thuong (50-60%)

2)      Cho phep nguoi tieu duong duoc su dung duong don gian o muc han che (duong de nem thuc an, cho vao cac loai thuc uong…)

3)      Giam luong chat beo (nen an cac loai dau, mo ca): 20-30%

4)      Tang chat xo (co nhieu trong rau, trai cay).

Nguoi tieu duong nen co che do an gan nhu binh thuong, an deu dan, khong bo bua, chia thanh nhieu bua nho trong ngay (4 - 6 bua). Day la yeu to quan trong giup dieu tri benh tieu duong thanh cong. 

Can luu y la khong co mot thuc don chung cho moi benh nhan tieu duong boi vi moi benh nhan tieu duong co so thich an uong khac nhau, muc do hoat dong the luc khac nhau, muc duong trong mau khac nhau, hoac cach su dung thuoc khac nhau.

11. Lam gi de phong tranh benh tieu duong?

1) Phong tranh thua can, beo phi:

- Dua vao chi so BMI (chi so khoi cua co the)
BMI = CN:CC2   (trong do can nang tinh bang kg, chieu cao tinh bang met)

Chi so nay nen giu trong khoang 18,5-23

- Vong eo: nam 90cm, nu < 80cm

- Ti le mo co the: nam < 25%

                             nu < 30%.

2) Gia tang hoat dong the luc:

- Choi the thao hon 30 phut trong hau het cac ngay

- Tap the duc khoang 1gio/ngay trong hau het cac ngay

- Nang dong trong moi hoat dong, buoc khoang tu 5.000-10.000 buoc chan/ngay. 

3) Dinh duong hop ly:

- An da dang: nen an tren 20 loai thuc pham moi ngay bang cach an cac mon an hon hop, co nhieu mon trong mot bua an, va mon an nen thay doi trong ngay, giua cac ngay, theo mua… Nen han che an nhung thuc an cung cap nang luong rong nhu duong, nuoc ngot, keo…

- An chung muc: khong an bua nao qua no hay qua doi, khong an thu gi qua nhieu.

- An thuc an nguyen ven, gan voi thien nhien de it bi mat di cac thanh phan dinh duong co trong thuc an.

Tom lai:

* Tieu duong la mot benh man tinh, neu khong duoc phat hien va dieu tri som de dan den cac bien chung nguy hiem o tim, than, mat, nao…

* Che do an va  van dong hop ly la nen tang trong dieu tri.

* Benh co the phong ngua duoc bang che do dinh duong hop ly, gia tang hoat dong the luc va giu can nang vua phai, tranh bi map phi.

12. Thuc pham co loi cho benh nhan tieu duong

Can cu vao bang chi so duong huyet cua thuc pham duoi day, nguoi benh tieu duong co the lua chon thuc pham de vua dam bao dinh duong, vua kiem soat duoc duong huyet sau bua an.

Bang1: Cac thuc pham co chi so duong huyet 70 (cao )

Ten thuc pham

Chi so duong huyet

Banh mi trang

100

Banh mi toan phan

99

Gao trang, mien, bot san

83

Gao gia doi, mi

72

Dua hau

72

Duong kinh

86

Khoai bo lo

13

 Bang 2: Cac thuc pham co chi so duong huyet tu 50-70 ( trung binh)

Ten thuc pham

Chi so duong huyet

Chuoi

53

Tao

53

Cam

66

Soai

55

Sua chua

52

Kem

52

Banh qui

55-65

Khoai lang

54

Khoai so

58

Khoai mi (san)

50

Cu tu

5

Bang 3: Cac thuc pham co chi so duong huyet <50  (Thap)

Ten thuc pham

Chi so duong huyet

Ca rot

49

Dau hat

49

Dau tuong

18

Lac

19

Anh dao

32

Man

24

Nho

43

Lua mach

31

Thit cac loai

<20

Rau cac loai

<20

 Phuong Le (Tong hop)
Detect language » Hungarian

Detect language » Hungarian

Thích và chia sẻ bài viết này trên facebook Theo dõi vietbao.vn trên facebook

TIN Sức Khỏe NỔI BẬT

“Tuyệt đối không chích, rạch vết thương khi bị rắn lục đuôi đỏ cắn”

Tuyệt đối không được chích, rạch vết thương khi bị rắn lục đuôi đỏ cắn, bởi việc này khiến bệnh nhân càng gặp nguy hiểm, do nọc rắn lục gây rối loạn cơ chế đông máu dẫn đến mất máu.

Tìm hiểu: Benh Tieu Duong, Haitian Creole ALPHA, Ha Noi, tai bien mach mau nao, yeu to di truyen, nhoi mau co tim, che do an, dai thao duong, chi so duong, loan chuyen hoa, benh nhan, duong mau, roi loan, duong huyet, chan doan, Insulin

Xem Bản Tiếng Việt Có Dấu: Bệnh Tiểu Đường

Ban co the doc ban tieng Viet co dau cua bai viet Bệnh Tiểu Đường bang cach nhan chuot vao duong dan tren.

Lien he ve tin Benh Tieu Duong

Nhan xet, hay lien he ve tin Benh Tieu Duong co the gui bang duong dan o duoi. Ban nen gui kem tieu de bai viet Benh Tieu Duong de lam tham khao. Bai viet nay thuoc chuyen de Hoi dap suc khoe trong chuyen muc Suc khoe.

Cac tin khac:

Xem tiep ... Hoi dap suc khoe
Kenh Tin RSS Kenh Tin RSS | Du Bao Thoi Tiet | Lich Xem TV | Lien He - Contact | Quang Cao | Viec Lam | Dieu Kien Su Dung | Bao Ve Tinh Rieng Tu | Sitemap

Copyright©2008 VietBao.vn, Thu Vien Thong Tin Tong Hop Viet Nam va The Gioi, phien ban thu nghiem phan mem Viet Bao Viet Nam, beta 1.0