Truyen ky ve doi gieng thieng va chuyen ran tra on nguoi

Tags: Krong Nang, Cao Thuat, Ea So, Thanh Hoa, Duy Tan, Cam Thuy, khu bao ton, khong bao gio, luc nao cung, sac phong, ban sac, nguoi dan, doi mau, nuoc gieng, tra on, den


Chuyen ky di von da nghe nhieu va phan lon la theu det nen toi khong lay gi hao hung khi nghe ke ve doi “gieng tien” o Cam Thuy, Thanh Hoa: “Khong bao gio biet can, nuoc luc nao cung trao ra ngoai mieng gieng, mua dong nuoc am nhu tam binh nong lanh…”.

>> La lung gieng co 200 tuoi chua duoc ca tram nguoi

>> Thuc hu kho bau canh gieng "thieng"

>> Ca lang “de sinh doi“ nho... nuoc gieng?

Cho den khi truc tiep chung kien, nhung tay vao mieng gieng ky bi do, cam nhan duoc su ton sung tuyet doi cua nguoi dan ban dia, roi chinh mat thay nhung ban sac phong cua nhung vi vua thuo truoc trong do nhac lai lich su ve doi gieng tien nay thi toi that su hoang mang.

May bom hut mai cung khong can du chi sau 1,5m

Huyen Cam Thuy, Thanh Hoa von duoc biet den nhieu vi co suoi ca than Cam Luong. Tuy nhien bao doi nay nguoi dan o day con noi duong mot su thi khac ve “mo gieng tien” (“mo – mo, vung, ho - PV) o lang Chieng thuoc xa Cam Tu.

Doi gieng tien.
Doi gieng tien

Quan the gieng tien co tong dien tich khoang hon 300m2. Hai mo gieng co dien tich nhu nhau duoc xay bo tuong bao quanh. Xung quanh la nhung cay xi co thu voi nhieu re lon an xuong dat, quan quai nhu nhung con ran khong lo cang lam cho khong gian phu mau u tich, huyen bi. Luc chung toi den noi cung la luc ba con dang keo nhau ra gieng tam chieu.

Cai ret dau dong da du te tai nhung rat nhieu nguoi da tap trung o gieng, minh tran thi nhau doi nuoc ao ao. Mot gieng danh cho dan ong, mot gieng danh cho phu nu va chi cach nhau buoc tuong cao gan 1m va co loi thong o giua, dung ben nay co the nhin thay ben kia.

Troi gan toi cang them lanh lai kem mua, chung toi mac ao am con thay noi gai oc ma ba con noi day cu doi nuoc tam nhu mua he. Thay chung toi to ve sung sot, truong thon Cao Thai Hien tran tinh:

“Nuoc gieng vao mua dong am lam, vi the ke ca troi co lanh 5 – 6 do C chung toi van ra day tam binh thuong”. Qua thuc khi den gan phat hien ra mieng gieng co khoi boc len nghi ngut, manh dan tho tay xuong long gieng thi mot cam giac am ap de chiu bao boc.

Tuy nhien viec nuoc mat vao mua he, am vao mua dong khong lam nen dieu ky bi cua doi gieng tien. Ky la la o cho nuoc gieng cu tu nhien trao ra khong nguoi. Sau khi moi nguoi tam, lay nuoc mang ve nau com, sinh hoat xong thi duong nhu ngay lap tuc nuoc dang len day mat gieng. De chung minh ro hon ve viec nuoc gieng dang dang len, ba con chi tay ve phia ranh dan nuoc trong gieng sau khi dang ngang go thanh gieng thi bat dau don ve ranh dan nuoc va theo do ra ben ngoai.

Quan sat luong nuoc chay thi gieng ra ranh thi nhan thay suc nuoc day len kha la lon. Diem cuoi cung ma 2 ranh thoat nuoc tu 2 gieng den la mot cai ao to, luon am ap nuoc. Mot nguoi dan noi day cho biet: “Ca o ao nay rat nhanh lon, thit con ngon hon ca ca bat o suoi ve”.

Ong Cao Viet Bao - nguoi trong coi gieng.
Ong Cao Viet Bao - nguoi trong coi gieng.

Noi ve viec nuoc gieng tu trao ra, ong Cao Viet Cam nha gan sat doi gieng tien cho biet: “Vao nhung nam han han nhat, khi tat ca cac gieng an trong lang chi vet duoc vai gau nuoc thi 2 mo gieng van cu trao nuoc ra ngoai. Ngay mua he nam ngoai, may nha gan gieng con buom nuoc len vuon tuoi mia. Hut lien tuc ca may tieng dong ho ma nuoc trong gieng cung chi giam di mot chut roi lai lap tuc day tro lai”.

Ong Cam cung noi, moi khi muon lay nuoc nhieu nhu vay thi nguoi lay phai lam le “Va vong”. Neu khong tuan thu quy dinh nay thi nuoc gieng se can xuong gan day. Lan khac co nguoi mang quan ao ban giu thang xuong mat gieng thi nuoc bat ngo trao len du doi, lam ngap ca kho muong. Cung chinh truong thon Hien cho biet: “Nam 1960 dan lang xay thanh gieng bang xi mang thi khong sao nhung den nam 1989 tu bo va xay tuong bao quanh co dung them voi thi nuoc gieng bong soi suc len, mau nuoc cung do mot cach dang so”.

Ly ky chuyen ran tra on cha

Ly giai cho nhung hien tuong ky la cua doi gieng tien, tu tre con cho den nguoi gia o khap vung nay deu ke mot cau chuyen vo cung ly ky, day mau sac huyen thoai nhung cung thong thiet, cam dong giua nguoi va ran.
 
Theo do, vung dat Chieng Voong xua kia (xa Cam Tu ngay nay – PV) quanh nam han han, mua mang that bat. Trong khu lang Chieng co gia dinh ong gia ten Cao Thuat sinh song bang viec bat ca ngoai suoi. Co mot hom ong vot ca ca buoi ma khong duoc con nao, chi vot duoc mot qua trung la.

Co dieu moi lan buc minh vut di la lan sau trung lai nam trong vot cua ong. Biet la co diem nen ong mang ve, bo vao o cho ga ap. Den ngay trung no, ong lao vo cung kinh hai trong o trung ga co mot con ran nho than hinh sac so, co mao. Ran thay ong lao lien bo xuong, leo deo bo theo sau. Ong lao ten Cao Thuat tu do coi ran nhu con, hang ngay ra dong bat ech nhai ve cho ran an. Ran lon nhanh nhu thoi, chang may choc to lon la thuong.
 
Vi the ong lao cung khong kham noi viec kiem thuc an cho ran. Dan lang thay con ran lung lung song trong ban vo cung kinh hai, ep ong lao phai giet ran. Khong the lam the nen ong mang con ran sang tan song Ngang o Hoa Binh de tha. Sau khi tha ran thi Chieng Voong chiu tran han han bat thuong, dan lang khong the canh tac nen nhieu gia dinh chet doi, trong so do co ong Cao Thuat.

Biet nguoi nuoi duong da mat, muon tra on, ran dao mot duong ham tu song Ngang de dan nuoc ve lang. Nhung ca 3 lan dau deu khong xac dinh duoc huong nen dao lech. Phai den lan cuoi, ran truon bang rung tim ve dinh doi Ai Nang, dung tren mot tang da lon ngam xuong lang roi quay lai dao mot duong ngam chinh xac. Do nuoc chay ve nhieu qua nen nguoi dan phai dung da to lap xuong, dong nuoc phan nhanh va tao ra doi gieng tien ngay nay.

Ban sac phong ghi lai tich xua.
Ban sac phong ghi lai tich xua.

Ngay nay con chau cua ong Cao Thuat van con luu giu nhung ban gia pha chep tay nhac den su viec nay. Khi tim hieu cau chuyen, phong vien con biet duoc hien co 3 ban sac phong ton vinh cong lao cua ong Cao Thuat tu cac doi vua Le Than Tong, Duy Tan, Khai Dinh dang duoc cat giu tai nha cua mot so gia dinh trong dong ho Cao (?!).

Chung toi tim den nha ong Cao Viet Hoi, nguoi duoc cho la nam giu ban sac phong cua vua Duy Tan. Ong Hoi thap huong xin to tien cho phep mo ban sac phong roi can trong dung chia khoa mo mot ngan tren ban tho. Tu mot hop go dai, tram khac tinh te, ong Hoi lay ra ban sac phong da cu son, nhieu cho rach nat.

Nhung chu nho tren do, chu con chu mat, tuy nhien phia duoi ban sac phong co dong dau do va ghi ro ban sac phong do vua Duy Tan ban ngay 11/8/1909. Tai cac nha ong Cao Van Nguyet, Cao Viet Cam chung toi cung duoc thay hai ban sac phong tuong tu voi do co kinh khac nhau. Ca 3 nguoi giu ban sac phong deu cho biet truoc day cu moi dot nang han keo dai thi dan lang lai to chuc ruoc cac ban sac phong va lam le cau mua. Gio day khong con tien hanh le nen truong nhanh cua ho chia nhau giu de bao ve va coi day la gia bao, neu giu gin duoc to tien se luon o ben phu ho.

Tat ca cac tinh tiet trong cau chuyen va ben ngoai thuc te deu rat khop nhau khien cho nguoi nghe co cam giac dang song cung luc giua qua khu va hien tai, thuc va hu. Nhu 3 noi ran dao ham lech huong den nay van con dau vet la nhung mo nuoc sau khong xac dinh day nam phan tan. Theo su tich thi hon da tren dinh doi Ai Nang – noi ran truon dau len de ngam huong ve lang tao ra mot mo nuoc nho, tat khong can.

Khi PV tim len thi dung la tren hon da to ay co mot cai lo to, tron gan bang cai o trung ga tich nuoc trong vat. La la lo nam tren da nhung khi dung tay tat can di thi nuoc tu dau lai ri ra, mot luc la day. Theo nhung nguoi lam nuong o do cho biet thi ho di lam khong bao gio phai mang theo nuoc, troi nang, met moi den may chi can ra mo nuoc do uong mot ngum thi thay khoe mang tro lai. Hay co mot dieu ky la nua la moi khi nuoc song Ngang o Hoa Binh duc thi nuoc gieng cung tro nen duc, nuoc song can thi nuoc gieng cung ha thap.

Du cau chuyen ly ky ve gieng tien va “than ran” van duoc nguoi gia ke lai ben bep lua moi dem nhung khong vi the ma nguoi dan noi day to ra me tin mu quang. Ho ton sung nuoc trong gieng tien nhung cung khong co hien tuong mang ve chua benh hay lam phep.

Ket thuc cau chuyen ve gieng tien, truong thon Cao Thai Hien tram ngam: “Co le nguoi xua khong tim duoc cach ly giai khoa hoc nen moi sang tao ra mot cau chuyen ly ky den nhu vay. Tuy nhien, ba con chung toi rat mong cho cac nha khoa hoc ve nghien cuu nhung hien tuong cua doi gieng tien, cung nhu tham dinh lai nhung van ban ma dong ho Cao cho la ban sac phong. Nhieu tuc le y nghia nhu le cau mua vao thang 3 hang nam da bi quen lang, den tho than ran va ong Cao Thuat hu hong khong duoc phuc dung. Cu da nay toi so se den mot ngay doi gieng tien 500 tuoi cung tro thanh phe tich…”.

TIN NOI BAT CHUYEN MUC XA HOI

ay thang gan day, nguoi dan o hai xa Ea Tam, Chu K’long (huyen Krong Nang) do xo vao rung khai thac “go doi mau”.


Go doi mau bi thu giu tai Hat kiem lam huyen Krong Nang.
Go doi mau bi thu giu tai Hat kiem lam huyen Krong Nang.

Nguoi dan cho rang, khi che tac do my nghe loai go nay co the doi mau theo thoi gian va nhiet do. Ban dau go co mau trang, de lau se chuyen sang mau tim roi mau xanh.

Go co mau sac dep, nhieu van lai giong voi go thuy tung (nhom 1A) nen da tao con sot san lung. Nhieu nguoi dan vao Khu bao ton thien Ea So de khai thac “go doi mau”.

Ong Nguyen Van Kiem - Hat truong Hat Kiem lam huyen Krong Nang cho biet, tu dau thang 10 den nay, don vi da bat giu 15 vu van chuyen trai phep go loai nay, thu giu khoang 4,5 m3 go, xu phat 65 trieu dong, “Song viec khai thac chua co dau hieu giam do loi nhuan kha cao, tieu thu de”.

Moi day, Khu Bao ton Thien nhien Ea So phai gui mau “cay doi mau” den Khoa Nong Lam - Dai hoc Tay Nguyen de giam dinh. Ket qua cho thay cay nay thuoc ho Trom, co the la loai Truong hung trai to va khong thuoc danh muc cay quy hiem.



Nguon doc them: http://www.xaluan.com/modules.php?name=News&file=article&sid=505857#ixzz2DU6WcA27
http://www.xaluan.com/

ay thang gan day, nguoi dan o hai xa Ea Tam, Chu K’long (huyen Krong Nang) do xo vao rung khai thac “go doi mau”.


Go doi mau bi thu giu tai Hat kiem lam huyen Krong Nang.
Go doi mau bi thu giu tai Hat kiem lam huyen Krong Nang.

Nguoi dan cho rang, khi che tac do my nghe loai go nay co the doi mau theo thoi gian va nhiet do. Ban dau go co mau trang, de lau se chuyen sang mau tim roi mau xanh.

Go co mau sac dep, nhieu van lai giong voi go thuy tung (nhom 1A) nen da tao con sot san lung. Nhieu nguoi dan vao Khu bao ton thien Ea So de khai thac “go doi mau”.

Ong Nguyen Van Kiem - Hat truong Hat Kiem lam huyen Krong Nang cho biet, tu dau thang 10 den nay, don vi da bat giu 15 vu van chuyen trai phep go loai nay, thu giu khoang 4,5 m3 go, xu phat 65 trieu dong, “Song viec khai thac chua co dau hieu giam do loi nhuan kha cao, tieu thu de”.

Moi day, Khu Bao ton Thien nhien Ea So phai gui mau “cay doi mau” den Khoa Nong Lam - Dai hoc Tay Nguyen de giam dinh. Ket qua cho thay cay nay thuoc ho Trom, co the la loai Truong hung trai to va khong thuoc danh muc cay quy hiem.



Nguon doc them: http://www.xaluan.com/modules.php?name=News&file=article&sid=505857#ixzz2DU6WcA27
http://www.xaluan.com/
Viet Bao (Theo GD & DS)
Thích và chia sẻ bài viết này trên facebook Theo dõi vietbao.vn trên facebook

TIN Phóng Sự NỔI BẬT

Thực hư lang vườn chữa bệnh như “phù thủy” ở Sơn La

Nhiều năm qua, ông Bàn Văn Tụ, người dân tộc Dao ở Phù Yên, Sơn La đã chữa bệnh cho hàng trăm lượt người. Chỉ bằng những dụng cụ thô sơ và phương pháp nhuốm màu mê tín dị đoan.

Tìm hiểu: Krong Nang, Cao Thuat, Ea So, Thanh Hoa, Duy Tan, Cam Thuy, khu bao ton, khong bao gio, luc nao cung, sac phong, ban sac, nguoi dan, doi mau, nuoc gieng, tra on, den

Xem Bản Tiếng Việt Có Dấu: Truyền kỳ về đôi giếng thiêng và chuyện rắn trả ơn người

Ban co the doc ban tieng Viet co dau cua bai viet Truyền kỳ về đôi giếng thiêng và chuyện rắn trả ơn người bang cach nhan chuot vao duong dan tren.

Lien he ve tin Truyen ky ve doi gieng thieng va chuyen ran tra on nguoi

Nhan xet, hay lien he ve tin Truyen ky ve doi gieng thieng va chuyen ran tra on nguoi co the gui bang duong dan o duoi. Ban nen gui kem tieu de bai viet Truyen ky ve doi gieng thieng va chuyen ran tra on nguoi de lam tham khao. Bai viet nay thuoc chuyen de Phong su tong hop trong chuyen muc Phong su.

Cac tin khac:

Xem tiep ... Phong su tong hop
Kenh Tin RSS Kenh Tin RSS | Du Bao Thoi Tiet | Lich Xem TV | Lien He - Contact | Quang Cao | Viec Lam | Dieu Kien Su Dung | Bao Ve Tinh Rieng Tu | Sitemap

Copyright©2008 VietBao.vn, Thu Vien Thong Tin Tong Hop Viet Nam va The Gioi, phien ban thu nghiem phan mem Viet Bao Viet Nam, beta 1.0