Song nho trun
 |
| Anh Nguyen Van Le san bat trun nuoc lo doc song Truong Giang |
Trong ky uc kho ngheo, nguoi lang Khuong Dai khong bao gio quen cau ca cham choc cua nhung nguoi lang ben canh: “Khen cho Khuong Dai co tai, nau set chen gao noi mo cung day”. Con bay gio, lang Khuong Dai da du an nho nghe san trun dat, hay con goi la san hai sam (ten khoa hoc cua con trun nuoc lo song doc song Truong Giang) ma nguoi dan lang tran trong goi la “rong dat”. Ong Nguyen Nam (82 tuoi) bao voi toi rang nho “rong dat” ma nguoi dan trong lang thoat canh doi ngheo deo bam bao nam.
Bo oc, san trun
Ong Nguyen Van An (80 tuoi) ke rang ca lang Khuong Dai co hon 200 ho dan, hang tram nam nay nguoi lang song nho vao nghe mo cua bat oc doc song Truong Giang nen cai kho ngheo khong chiu buong tha, ruong dat doc song thi nhiem phen chua nuoc man. Gan 10 nam tro lai day, con cua, con ca tren song cung can kiet nen doi song cua nguoi dan lang Khuong Dai lai cang kho khan hon, thanh nien trai trang lan luot bo vao cac tinh phia Nam kiem song den noi lang chi con lai nguoi gia, dan ba va tre con.
Trong con tung quan, tuong chung nguoi lang Khuong Dai bo lang tha phuong cau thuc, thi bat ngo co mot vi “an nhan” toc bac, khong ai nho ro ten, que tan Song Cau (Phu Yen) tim den nha ong Chau Ngoc Nhung va huong dan cach san trun nuoc lo, dong thoi dua nguoi den lang thu mua. Do la vao dau nam 2000, ke tu do o lang Khuong Dai xuat hien nghe moi: nghe san trun.
Khi thuy trieu rut xuong la thoi khac soi dong nhat cua nguoi dan lang trun. Moi 4 gio sang, Khuong Dai da nhon nhip tieng nguoi goi nhau i oi di san bat trun. Ca lang tu gia den tre keo nhau di, thanh nien thi len xe may mang theo dung cu xeng, bao... chia thanh tung nhom 3 - 4 nguoi di doc bo song Truong Giang, bat dau hanh trinh san “rong dat”.
“Hom nay khoi hanh vao 4 gio nhung mai la 5 gio” - ong Chau Ngoc Nhung giai thich qui luat cua thuy trieu, nuoc se rut cham hon mot tieng so voi ngay dau. Dung cu cho viec san rong dat cung that don gian: mot cai xeng, mot cai thung to bang cai gau muc nuoc, mot cai bao. Tat ca chi phi dau tu ban dau khoang 30.000 dong.
 |
 |
| Chi Nguyen Thi An, lang Khuong Dai, dang ban trun cho chu thu mua de xuat khau | Anh Le Van Huong tu tho san trun bay gio tro thanh nguoi thu mua trun xuat khau |
“Nghe ni can nhat la phai tinh mat moi phat hien duoc noi trun o, vi cai lo hang trun nho chi bang cai tam nhang” - anh Nguyen Van Le giai thich. Chi tay xuong nen dat uot canh mep song thuy trieu vua rut, anh Le bao: “Day la con trun lon, to bang ngon tay cai, dai chung 30cm. Vi quanh mieng hang co nho len mot un dat”.
Qua dung nhu loi Le bao, khi luoi xeng cua anh cam phap xuong nen cat uot chung 30cm, con trun bat dau lo dien. Mot tay cam xeng, tay kia anh chup lay dau trun keo len khoi mat dat cho vao thung. Gan sau tieng dong ho troi qua, thuy trieu bat dau dang len tro lai. Nhin vao thung dung trun cua top tho san Van Le, thung nao cung day ap. Do la mot ngay duoc xem la “hoang dao” doi voi Le, nhung cung khong it nguoi phai ra ve chi leo teo vai ky rong dat trong bao, du de mua gao trong ngay...
Com gao cua trun
Khac voi con trun dat nuoc ngot, trun nuoc lo mau trang bac va co kich thuoc lon hon, gia tri cua no la xuat khau… Cu 1kg trun tuoi ban duoc 7.000 - 10.000 dong, tuy theo su bien dong cua gia ca thi truong. Mot dot di san chung bon tieng dong ho, nguoi gioi o lang Khuong Dai cung mang ve duoc 15 - 20kg trun tuoi, con nguoi moi vao nghe it nhat cung duoc 8-10kg. Moi sang mang xeng ra bo song la kiem duoc chung 50.000 - 200.000 dong, thap nhat cung duoc 30.000 dong.
Nhung khong phai ngay nao nguoi lang trun cung xach xeng di san ma tuy thuoc thuy trieu len xuong. O Nui Thanh co hai dau nau thu mua lon la ong Thanh va ba Tien. Trun tuoi sau khi thu mua duoc rua sach, lon ruot, phoi kho de dong bao, phan loai. Sau do phan phoi tieu thu cho cac tiem thuoc bac, mot phan cho cac hang pho, bun, lau... o cac tinh phia Bac. Con loai tot nhat xuat khau sang Trung Quoc va cac nuoc lan can.
Cu 1kg trun phoi kho gia tu 70.000 - 100.000 dong, nhung khi xuat sang Trung Quoc gia len den 15 USD/kg. Vay la con trun nuoc lo o doc bo song Truong Giang ngay truoc chi de dung lam moi cau ca hong thi bay gio da duoc du ngoan khap noi.
 |
So voi cach day chung muoi nam, bay gio lang Khuong Dai hoan toan doi thay, con duong cat trang vao lang da duoc thay the bang duong betong, nha nao cung xay nha ngoi, xe may, tivi... Khong con hinh anh nhung dua tre phat pho ngoai bo song mo cua bat ca.
Khong it nhung tho san trun cach day vai nam bay gio tro thanh nhung ong chu nho thu mua de ban lai cho cac dau nau. Nho lai mot thoi kho khan cua minh, anh Vo Van Hoanh - mot tho san trun nay tro thanh ong chu thu mua - tam su:
“Luc ay vo tui moi sinh, o chung voi cha me. Tui sua xe dap chi kiem duoc vai ba ngan dong khong du an, noi chi den nuoi vo nuoi con. Cung may, nghe san trun xuat hien dung luc nen vo chong tui thoat khoi doi ngheo”.
Con anh Le Van Huong, sau khi giai ngu tro ve nam 1996, anh co vo va sinh duoc ba dua con. Hai vo chong danh dum gan 1 trieu dong dong mot chiec ghe. Hang ngay lan loi dam minh ngoai song Truong Giang de tha luoi, bat ca cung chang du mua gao. Den cuoi nam 2001, con bao nhan chim chiec ghe, anh tro thanh ke trang tay. Con trun nuoc lo da cuu vot gia dinh anh thoat khoi doi ngheo. Gio anh Huong cung tro thanh ong chu nho. Dua tay chi can nha ngoi moi xay khang trang, anh Huong bao tat ca deu nho trun ma co.
Bay gio con trun nuoc lo doc song Truong Giang ngay mot can dan vi bi san bat khong kip sinh san, nhung nguoi tho san o lang trun phai ra tan Duy Xuyen, Thang Binh, Hoi An (Quang Nam) va vao tan Quang Ngai san trun doc song Tra Khuc, roi nguoc ra Hue, tim ve vung dam pha Tam Giang... Moi chuyen di chung 5 -7 ngay ho mang ve tien trieu.
Anh Le Chi, pho chu tich UBND xa Tam Hiep, doan chac voi toi rang nho nghe san trun nuoc lo doc cac dong song ma sau hon bon nam lang Khuong Dai da that su doi doi, khong con ho doi.
HOAI NHAN
