Nhung ngay cuoi nam tim tham nguoi dung Le dai Tuyen ngon Doc lap

Tags: Ha Noi, Nguyen Huu Dang, Phung Quan, Ngay Doc, Ba Dinh, NXB Van Nghe, Chinh phu Cach mang Lam thoi, tuyen ngon doc lap, cong trinh kien truc, dap ung yeu cau, ban to chuc, le doc lap, kien truc su, lien quan den, le dai, hai


LTS: Nhieu ban doc da yeu cau chung toi cung cap them tu lieu ve ong Nguyen Huu Dang, nguoi truong ban to chuc ngay Le Doc lap 2-9-1945, buoi le don gian ma trang nghiem se mai mai in dau trong lich su Viet Nam. De dap ung yeu cau doc gia, TS xin dang lai nguyen van bai viet "Nhung ngay cuoi nam, tim tham nguoi dung Le dai Tuyen ngon Doc lap" cua nha van Phung Quan.

Bai viet da duoc dang trong tap Nho Phung Quan cua NXB Tre 2004 va Phung Quan - Ba phut su that cua NXB Van Nghe. Bai nay duoc dang theo ban moi nhat cua NXB Van Nghe, 2-2007

>> Vinh biet vi truong ban to chuc ngay Le Doc lap

Toi la nguoi viet van nhung lai dac biet say me nghe thuat kien truc. Dau nam 1990, Dai hoi kien truc su toan quoc, toi co gui mot buc dien 300 chu, chao mung Dai hoi. Mo dau buc dien van, toi viet: “Neu dat nuoc xay dung mot Den dai Nghe thuat, toi xin duoc lam thu tu. Ngay Le hoi, toi xin duoc trai chieu de van nghe si ngoi. Chieu mot toi danh rieng cho cac kien truc su. Vi cac anh chi la nhung nguoi truoc tien dem lai vinh quang, niem tu hao hoac o nhuc cho xu so, bang chinh cac tac pham kien truc cua minh...”.

Nhung ngay cuoi nam tim tham nguoi dung Le dai Tuyen ngon Doc lap

Le dai doc lap dung giua quang truong Ba Dinh, co cong rat lon cua nha to chuc Nguyen Huu Dang. Anh: TU LIEU

[O nha toi, ngoai hinh anh](+) Kim tu thap, Van li truong thanh, Den Angco, Chua Vang Mien Dien, Co cung, Thap Eiffel, Khai Hoan Mon... toi co chung vai chuc tam hinh cat ra tu cac bao nhu Nhan Dan, Quan Doi, Lao Dong, Ha Noi Moi... chup canh Le dai Doc lap voi tong the vuon hoa Ba Dinh trong ngay Mong hai thang Chin nam Mot nghin chin tram bon lam.

Moi lan ngam nhin cai cong trinh kien truc mong manh duoc xay dung bang go, van, dinh, vai; duoc thiet ke va thi cong trong vong 48 gio - neu cham lai mot gio la hong - roi sau do bien mat khoi mat dat nhu mot lau dai trong co tich, cap mat mo duc cua nguoi linh gia toi bao gio cung cay le. Long toi dang trao biet bao niem cam xuc va suy tuong mien man ... ve To quoc va Nhan dan, ve Cach mang va Khoi nghia, ve mau xuong cua lop lop anh hung hao kiet da tham dam giang son ke tu khi tren mat dat xu so Viet Nam xuat hien cong trinh kien truc mong manh nay. No bien khoi mat dat, nhung tam voc, hinh dang cung voi tong the kien truc cua no, da tac khac doi doi vao ky uc cua ca dan toc...

Ba Dinh nang thu vang ruc ro, mot bien nguoi vua buoc tu dem dai tram nam no le ra binh minh Doc lap Tu do, co hoa trong tay va cau hat tren moi... Nguoi Hiep si vi dai cua Nhan dan cung kho va hai trieu nguoi chet doi, buoc vao tuoi nam muoi lam, rau den, mat sang, le phuc kaki... dung tren le dai, mo dau ban Tuyen ngon Doc lap bat hu: “Moi nguoi sinh ra deu binh dang...”

Ai co the tai tao cong trinh kien truc Le dai Doc lap cung voi tong the ki vi do? Khong mot ai! Ke ca thanh than... Theo ngu y cua toi, Le dai Doc lap la cai cot moc giua dem dai tram nam no le va binh minh cua Doc lap Tu do cua ca dan toc. Ke tu khi tren mat co nang Ba Dinh moc len cai cot moc nay, so phan cua ca dan toc da thay doi, va so phan nho be, hen mon cua ca thang toi cung da thay doi. Tu mot dua tre chan trau mu chu [toi da tro thanh] mot nha van... Cung tu cai moc kien truc mong manh nay, ca dan toc da xuat phat, buoc vao cuoc truong chinh sang lang nhat, lau dai nhat va du doi nhat cua the ki, voi ganh nang lich su tren vai: “Ta vi ta ba chuc trieu nguoi/ Cung vi ba ngan trieu tren doi”.

Ngam nhin mot cong trinh kien truc nhu vay, nhung nguoi linh gia dai dau chien tran chung toi, lam sao khong ua le tu hao?

+

Vay ai la tac gia cu the cong trinh kien truc Le dai Doc lap? Tu may chuc nam nay, toi luon bi thoi thuc boi niem mong uoc tim hieu cho ra. Nhung cai kho bo cai khon, va trong dieu kien va hoan canh trac tro cua doi minh, toi khong sao thuc hien noi niem mong uoc do.

The roi cach day ba nam, toi duoc mot nguoi ban tang toi nhung tu lieu co lien quan den su kien lich su mong 2 thang 9.1945 anh vua tim thay trong Thu vien Quoc gia, Thu vien Bao tang Lich su, Vien Su hoc, Vien Khoa hoc Xa hoi Viet Nam, va kho Luu tru Quoc gia. Trong so nhung ban sao chup, co may tu lieu toi dac biet chu y:

Thu cua Bo tuyen truyen co tieu de VIET NAM DAN CHU CONG HOA de ngay 31.8.1945 gui Thi truong Ha Noi, ve viec to chuc Ngay Doc lap (Day la ban chinh duoc danh may bang giay than den tren giay trang, kho rong 130 mm X 210 mm, dong dau tron voi dong chu “Ngay Doc lap” va C.P.C.H.D.C. vong quanh con dau, mot ngoi sao nam canh o giua, noi len dong chu BAN TO CHUC). Noi dung thu:

"Kinh gui ong Thi truong Ha Noi,

Bo Tuyen truyen cua Chinh phu Lam thoi se to chuc ngay 2.9.1945 mot “Ngay Doc lap”.

Muon cho ngay ay co mot tinh cach thieng lieng, Ban to chuc chung toi yeu cau Ngai ha lenh cho cac chua chien, nha tho cho mo cua, quet tuoc sach se va dot tram huong suot ngay hom ay de mung Ngay Doc lap.

Kinh thu,

Nguyen Huu Dang

Mot thu khac cua Ban To chuc “Ngay Doc lap” thuoc Bo Thong tin va Tuyen truyen, de ngay 31.8.1945. Hinh thuc va con dau nhu tren. Noi dung thu:

"Kinh gui ong Thi truong Ha Noi,

Nhan “Ngay Doc lap”, chung toi yeu cau Ngai cho treo co o vuon hoa Ba Dinh va hai ben nhung pho lan can.

Con ve le chao Quoc ky, chung toi nho Ngai cho sua soan cho chung toi mot chiec cot cao 12 thuoc tay du ca giay va banh xe (poulie); se co chi thi ve cho dung cot cho phu toa Thi chinh.

Kinh thu,

Nguyen Huu Dang

Mot thu khac, hinh thuc, tieu de va con dau giong hai buc thu tren, voi noi dung:

"Kinh gui ong Thi truong Ha Noi,

Muon cho Ngay Doc lap to chuc vao ngay 2.9.1945 toi day duoc hoan hao, chung toi yeu cau Ngai thong bao ngay cho cac Pho truong de cac ong ay bao tin cho cac nha trong khu vuc minh biet rang Cu nao trong nam gioi hay nu gioi muon di du le ay se den hop o Hoi quan Khai tri hoi 13 gio truoc khi di len vuon hoa sau So tai chinh.

Kinh thu,

Nguyen Huu Dang

Sau khi doc ky nhung tu lieu tren, toi suy luan: ong Nguyen Huu Dang la Truong ban to chuc Ngay Doc lap, vay chac ong phai biet ai la tac gia cong trinh kien truc Le dai. Can phai tim gap ong de hoi cho ra.

+

Nhung ngay cuoi nam tim tham nguoi dung Le dai Tuyen ngon Doc lap
Chan dung Nguyen Huu Dang (anh chup nam 1976, khi ong 63 tuoi) - Anh tu lieu

Nguyen Huu Dang thi toi duoc biet mat tu may chuc nam truoc, nhung rat it khi duoc chuyen tro voi anh. Moi lan toi duoc anh hoi chuyen, toi boi roi, suong me nguoi, dau khong khien ma chan cu rut ve tu the dung nghiem, nhu ngay con lam trinh sat moi lan duoc Chinh uy Su doan hoi chuyen.

Toi nghi bung: Toi la cai tha gi ma duoc mot nguoi nhu Nguyen Huu Dang hoi chuyen? Nguyen Huu Dang, nguoi tham gia hoat dong cach mang tu khi toi chua de; nha hoat dong bao chi cong khai cua Dang cung thoi voi Truong Chinh, Tran Huy Lieu; mot trong nhung nguoi to chuc va lanh dao chu chot cua Hoi Truyen ba Quoc ngu cung thoi voi Phan Thanh, cu Nguyen Van To. Mot trong nhung nguoi sang lap va to chuc Hoi Van hoa Cuu quoc cung voi Nguyen Huy Tuong va Nguyen Dinh Thi. Va cuoi cung la Truong ban To chuc ngay Dai le cua dat nuoc: 2-9-1945.

Cach day khoang muoi lam nam, anh tu cao nguyen Ha Giang tro ve, ta tuc tai que nha. Hang nam vao dip giap Tet, lai thay anh dao len Ha Noi tren chiec xe dap thieu nhi Lien Xo (cu). Anh mang den cho may ban cu moi nguoi mot can gao nep. Mot lan toi cung duoc anh cho mot can. Toi cam dong va ngac nhien hoi anh: “Anh kiem dau ra gao nep ma cho chung em the?”. Anh cuoi: “Minh song o nong thon cung phong luu ra phet. Khong nhung co gao nep bieu ban, lai con co ca thoc va rom cho nong dan vay”. - “Hien nay anh dang lam gi o duoi do?”. “Minh nghien cuu Lao Trang va dich lai cuon Lich su Dang Cong san Lien Xo qua ban tieng Phap. Doi chieu thay ban dich da in sai nhieu qua”.

Hai nam tro lai day khong thay anh len Ha Noi nua. May anh em quen cu chung toi hoi nhau: “Khong biet anh Dang co gap chuyen gi trac tro duoi do khong?”

Noi lo lang nay thuong xuyen am anh toi. Nhan the toi muon tim hieu ve cong trinh Le dai Doc lap, nam do toi nhat quyet phai ve tham anh, mac dau da gan giap Tet. Toi noi kho voi vo: “Em bot cho anh mot phan luong huu thang nay; lay tien tau xe, an duong, ve Thai Binh tim tham anh Dang...” “Nhung tet nhat den noi roi, cho ra gieng anh di co duoc khong?”. “Anh bong nhien thay nong ruot qua... doi den ra gieng e cham mat. Anh Dang da gan cai tuoi tam muoi, ma lai mot than mot minh...”. “Anh co biet dia chi cua anh Dang khong?”. “Anh chi biet anh ay o Thai Binh, dia chi cu the thi khong biet”. “Ca cai tinh Thai Binh rong menh mong voi hon hai trieu dan, khong co dia chi cu the lam sao anh tim duoc?”. “Troi dat! Mot nguoi nhu anh Nguyen Huu Dang thi anh tin rang ve duoi do hoi dua con nit no cung biet”.

Vo toi danh trao cho toi nua so tien luong huu thang cuoi nam vua linh, voi ve mat nhan nhin cua nguoi vo phai trao ca mot nua san nghiep cho chong tieu hoang vao mot viec khong dau! Toi voi nhet may to giay bac vao tui, nhay len xe dap, cam dau dap thang ra ga vi so vo thay doi y kien.

Vua di tau, vua o-to, xe dap... Sang 26 Tet, toi co mat tai thi xa Thai Binh. De do bot thi gio tim kiem, toi hoi duong den So Van hoa va Hoi van nghe tinh, hoi dia chi cua anh. Toi thuc su ngac nhien khi thay nhieu anh chi em can bo o hai co quan nay khong biet Nguyen Huu Dang la ai. Co vai nguoi biet nhung lai rat lo mo: “Hinh nhu ong ta o Quynh Phu, Kien Xuong hay Tien Hai gi do...”.

O Hoi van nghe tinh, toi lam quen voi mot nha tho tre. Khi biet ro y dinh cua toi, anh hang hai noi: “Chau se dua chu ra cai quan thit cho noi tieng, o do thuong co may anh can bo ve huu, chac se hoi ra”. Den quan thit cho, toi danh moc so tien com coi trong tui, goi mot dia thit cho luoc va hai chen ruou cho phai phep. Doi chung nua tieng, co mot nguoi dung tuoi de chiec xe cup truoc cua, di vao quan. Nha tho tre bat day noi voi toi: “Ong nay o co quan an ninh tinh, hoi chac biet”. Toi voi niu tay anh lai, dan nho: “Cau dung gioi thieu minh la ai, se rach viec”. “Biet roi, biet roi, chu khong phai dan”.

Anh ban tre di den gap anh ta, noi cai gi do, va chi tay ve phia toi. Anh can bo an ninh tuoi cuoi bat tay toi, ngoi doi dien va niem no hoi: “Xin loi cu, nam nay cu huong tho bao nhieu tuoi a?”. Toi doan chac anh ta thay toi an van nhech nhac – ao quan ba ba nau, chan dep lop – rau toc bac trang, nen hoi vay. Toi lien noi phua len: “Cam on dong chi – toi cuoi – cung that thap co lai hi roi dong chi a”. “Truoc cu co lam cong tac o dau khong a?”. “Toi lam thuong truc cho mot co quan thuong nghiep tren Ha Noi... ve huu da gan chuc nam roi”. “Cu la the nao voi ong Nguyen Huu Dang a?”. “Toi co quen biet gi ong ta dau. Tham chi cung chua biet mat. Chang la o to huu cua toi co mot cu nghe dau hoi bi mat cung hoat dong voi ong ta. Biet tin toi ve tham dua chau ho cong tac giao vien o Quynh Coi, ong cu gui toi muoi ngan bac de bieu ong ay, ma giao hen phai dua tan tay. Toi tuong ong ay o thi xa, hoi loanh quanh mai khong ai biet...”.

Anh can bo cuoi: “Ong ay dau co o thi xa. Hien ong ay dang o thon Tra Vy, xa Vu Cong, huyen Kien Xuong... cach day gan hai chuc cay so. Nguoc gio nay ma cu dap xe ve do cung vat va day...”. Thay toi cham chu lang nghe, anh can bo tro nen coi mo: “Noi de cu biet, truoc kia cai ong Dang ay cung la nguoi hoat dong cach mang co ten tuoi... Nhung roi ong ta gio chung, lam bao lam van chong doi Dang va Nha nuoc, bi xu phat 15 nam tu ngoi, dua len giam tren trai tu Ha Giang. Man han tu, ong ta xin ve cu tru tai que quan. Tuy vay [cach day may nam ong Dang nay tu tien di] sang Nam Dinh khong co giay di duong, den nha mot doi tuong ma cong an dang theo doi. Cong an hai tinh lien phoi hop, hoi giay to di duong cua ong ta, roi bat giam giu bon thang o nha lao hai tinh de canh cao, va to chuc kham nha. Sau do tha cho ve...”.

Toi to y so hai gai dau gai tai: “Cha... biet rac roi the nay thi toi chang gap ong ay nua... dem tien ve tra lai thoi...”. Anh can bo xue xoa: “Khong sao dau cu a, chinh sach cua ta bay gio la doi moi tu duy. Nghe dau tren cung dang sua soan cho ong ay duoc huong luong huu. Neu cu muon ve tham ong ay, cu viec ve. Toi se chi duong cho cu”. Anh can bo cham ngon tay vao li ruou, ve len mat ban, chi ve cho toi rat can ke con duong tu thi xa ve cho anh Dang ta tuc. Toi dung len roi rit cam on anh...

+

Con duong da muoi may cay so chi chit o ga. Gio cuoi dong buot nhu kim cham tap thang vao mat. Nhung vua dap xe toi vua nghi ngoi mien man ve su thang tram cua nhung kiep nguoi tinh nguyen dan than vi nghia lon, nen con duong cung nhu bot xa... Den cho nga ba re vao truong pho thong cap I, II xa Vu Cong – noi anh Dang ta tuc – toi vao cai quan ben duong uong ly ruou cho am bung. Ong cu chu quan khi biet toi tu Ha Noi ve tim tham anh Dang, rot ruou tran ly va noi: “Ong ay thinh thoang van ngang qua day, toi deu moi vao uong nuoc. Ong ay tan tien khet tieng cai xa Vu Cong nay. Moi cach day dam hom, ong ay deo sau xe cai gio tre rang buoc rat ky. Ong ay ke voi toi toi qua bat duoc con ran gi du lam, phun phe phe bo vao nha minh. Dinh lam thit an nhung tiec, cho len cho ban cho mot tay buon ran doc, kiem lay may nghin mua may lang mo la...”.

Toi bat cuoi: “Ong ay bay gio lai them cai tai bat ran doc, ma mat cong dap xe mini nhung muoi may cay so de doi lay may lang mo la... Vui that! Toi co nguoi ban lam tho ten la Tuan Nguyen, chet lau roi, lam cau tho nghe that vo nghia, nhung cu bat chot hien ra trong tri nho toi: Cuoc doi vui qua khong buon duoc!”. Ong chu quan rot them ly ruou nua, giong hao hiep: “Ly nay toi dai cu!... Ma kho, ong ay co ban duoc dau. Chieu toi ong ay dap xe ve phan nan: no khong chiu mua, no bao loai ran nay khong nam trong bo tam xa!”. Toi cuoi ngat.

Anh Dang o gian dau hoi cai nha bep cua khu tap the giao vien, truoc mat la ao ca Bac Ho cua xa. Dung ben kia bo ao, mot co giao chi cho toi: “Bac ay dang ngoi o bac cau ao kia kia! Dang co rua cai gi ma cham chu the khong biet...”. Toi dat xe dap qua san truong, vong ra sat sau lung anh.

Anh dang dung nam rom co rua nhung vien gach vo doi, xep thanh chong cao canh cho ngoi. Toi dung lang nhin anh. Dau anh doi cai mu coi meo mo, khoac cai ruot ao bong thung be bet, quan lao dong mau chao long, hai ong chan om vong hai day cao su den nom nhu vong cum sat; chac han de nhet hai ong quan vao do chong ret, lung anh khong hinh chu C viet nghieng...

Toi chot nho cach day rat lau, toi duoc nghe nhung nguoi cung thoi voi anh ke. Hoi Mat tran Binh dan, Nguyen Huu Dang la can bo Dang duoc cu ra hoat dong cong khai, an van sang trong nhu cong tu loai mot cua Ha thanh, that ca vat do choi, di khap Trung Nam Bac dien thuyet, oai phong, hung bien, tuyen truyen cach mang... Moi lan cach mang can tien de hoat dong, Nguyen Huu Dang co the den bat ki mot nha tu san Ha Noi nao giau co, vay vang, tien. Ma nhung nguoi nay trao vang, tien cho anh deu khong doi hoi mot thu giay to gi, vi ho tin sau sac rang trao vang, tien cho anh la trao tan tay cho cach mang...

Va bay gio, anh ngoi do, gan tam chuc tuoi, khong vo, khong con, khong cua khong nha, lung khong chu C viet nghieng, ti mi co rua nhung vien gach vo - chang hieu de lam gi – nhu nguoi bo gia trong truyen Huong cuoi cua Nguyen Tuan co rua nhung vien cuoi trang de tam keo mach nha vao dip tat nien... Mien man nghi nhu vay va toi bat phi cuoi...

“Anh Dang!”, toi nghen ngao goi. Anh quay lai, chop chop mat, rang vang sin, cun mon gan nua vi nam thang... “Phung Quan! Chu ve day tu luc nao the?”. Hai anh em chung toi om chat nhau giua bac cau ao. Va ca hai guong mat gia nua phut choc dam le...

+

Cai chai bep can ho doc than cua anh rong khoang 5 met vuong, chat kin nhung tu trang, do dac. May cay sao ngon tre gac doc ngang sat mai, treo vat ca chuc cai khan mat rach xo nhu gie lau bat, ao may-o thung nat, quan lao dong va viu. Cap quan deo lung lang mot chum luc lac lam bang vo hop dau cao Sao vang xuyen thung, buoc day thep, ben trong co hon soi nho. Dung vao, chum luc lac rung len leng keng, nghe rat vui tai.

Sau do toi duoc anh giai thich tac dung cua chum luc lac: Di lai trong duong lang nhung dem toi troi, anh thuong bi canh thanh nien di xe dap, xe may phong au dam sam vao, lam anh nga treo tay, say goi. Hoc tap sang kien cua dong bao cac dan toc o Viet Bac, treo mo vao co trau – trau go mo, cho leo thang – anh Dang che chum luc lac deo vao cap quan, bao hieu co nguoi de ho tranh xe. Tac dung thu hai, quan trong khong kem... Moi lan dap xe tren duong vang, nghe tieng luc lac loong coong ngang that lung, tu nhien cam thay do co doc.

Chinh giua gian chai ke cai tu go tap nho, hai canh mot ruong khong khep kin duoc, khoa mot chiec khoa lon nhu khoa nha kho. Tren noc tu, xep mot chong mu coi, mu vai, mu la ma o Ha Noi nguoi ta thuong quang vao cac dong rac. Canh tu la mot cai giuong ca nhan, bon chan giuong duoc thong co them bon chong gach. Tren giuong mot dong chan bong tran rach thung, va mot xap quan ao cu lam goi.... Sat chan giuong ke chiec ban xieu veo chi co hai chan, hai chan kia duoc thay bang hai soi day thep buoc treo vao tuong. Anh noi, giong Lao Trang: “Mot cai ban bon chan la mot con vat. Khi no chi con hai chan no la mot con nguoi”. Tren mat ban xep kin cac chai lo, vo do hop, vai con dao lam bang mau [thep vun.

Anh chi vao vai cai "hom" duoc xep bang nhung vien gach vo, nhu] thuyet minh vien gioi thieu hien vat trong bao tang nghe thuat: “No la loai gach nung rat gia, gan dat toi tieu chuan cua sanh su co, suc nang va do ben cua no lam cho cac loai chuot, moi, dan phai vi ne”. Bay gio toi moi hieu anh co rua nhung vien gach vo de lam gi. Duoi gam ban la may chuc doi dep cao su hu nat, dut quai, duoc bo thanh tung bo, hai cai vai muoi dua ran nut, sut mieng, mot dong ban le cua, sat vun, dinh cong queo, mau day thep han ri... Tat ca nhung do le do, phu len mot lop bui tro...

Luc toi buoc vao, gian buong mo mit khoi. Anh giai thich: “Gio nay cac co giao nau an. Bep tap the o sat ben kia tuong. Toi da tron rom voi bun trat nhung khe ho sat mai, nhung khoi van cu lot sang – anh cuoi - Chiu khoi mot chut nhung cung co cai loi. Thinh thoang lai duoc ngui mui xao nau lan voi khoi, cai mui duoc boi duong. Trong viec do nao cung co viec hay, va nguoc lai”. “De em dap xe ra cho mua cai gi ve an”. “Thoi khoi can. Chu ve choi hom nay la rat gap may. Sang nay toi vua che bien duoc mot me thuc an ngon vo dich. Chu nem roi se biet. Com cung co san roi. Toi moi nau luc sang, u vao long u rom, con nong nguyen. A, toi lai co ca ruou cho chu, ruou cam han hoi, qua cua Hoi Nha van gui bieu vao dip Tet nam ngoai... Toi chi moi moi may thay giao may chen, con du cho chu say sua suot may ngay o choi”.

Anh xang xai lay chum chia khoa buoc chung voi chum luc lac, mo khoa tu tim chai ruou. Toi liec nhin vao may ngan tu. Nhung xap quan ao cu nat de lan voi nhung chong bao, giay ma, sach... o vang. Ngan duoi cung de rat nhieu chai lo, vo do hop, vo lon bia, va nhieu chong cac loai bao thuoc la. Anh lui hui tim mot luc kha lau moi loi ra duoc chai ruou cam con gia nua: “Day roi! Bay gio gia hoa ra lam cam. De cho nay lai tim sang cho kia”. Toi cuoi, noi: “Nhin anh, em cu tuong la mot nha qui toc Nga thoi Sa Hoang, tu tay tim chon loai ruou qui cat giu mot tram nam trong ham ruou, de dai khach qui”.

Toi chi nhung chong vo bao thuoc la, hoi: “Anh choi suu tap vo bao thuoc la a? The ma [vo em o nha khi em hut xong, co ay] phai don nhat dem dot”. Anh keu len: “The co tiec khong! Lan nay chu ve tren do nho dan co, co vo bao thuoc la ngoai cu cat giu cho anh Dang, cang nhieu cang tot. No la hang doi luu cua toi day...”. “Hang doi luu?”, toi ngac nhien hoi. “De toi don com cho an roi toi giang cho chu nghe the nao la hang doi luu. Toi xem ra chu mu tit ve mon kinh te chinh tri hoc”.

Toi ngam nhin can ho doc than day khoi cua anh, hoi: “Hon muoi lam nam qua anh van song o gian buong nay a?”. “Ngay toi moi ve xa, toi song o trai lon cua Hop tac xa. Chang la can bo xa cung thong cam hoan canh kho khan cua toi, nen de nghi toi ra do trong coi giup nhu nhan vien thuong truc cua trai. O do mot thoi gian. Nha kho cung thoang mat, toi co the an o, doc sach, viet lach ket hop voi trong coi trai. Moi mua hop tac xa tra cong diem may chuc can thoc, may chuc can rom lam chat dot. So thoc, rom nay toi khong phai dung den, trong may nam tiet kiem duoc hai ba ta thoc, hai tram sau chuc can rom cho ba con vay. Ngoai ra, vao dip tet, Hop tac xa boi duong them it thoc nep, dem len Ha Noi bieu cac chu... Khi bat tay vao viec dich thuat lai cuon Lich su Dang Cong san Lien Xo, tieng lon keu am i qua lam toi mat tap trung tu tuong, nen phai xin thoi cong viec trong coi trai, chuyen ve day de duoc yen tinh hon”.

Anh loi duoi gam giuong ra mot cai xo ton thung day, dat len mieng xo tam go dan. “Day la ban an – anh gioi thieu va van tiep ra hai cai vai muoi dua sut mieng – Con day la ghe ngoi. Ba con nong dan minh ngheo ma phi pham the day. Hai cai vai con tot nhu the nay ma dem quang bui tre... Toi nhat ve, co rua sach se, lat dit len, lam thanh cai ghe ngoi vua vung chai lai vua mat. Chu ngoi thu ma xem, co khac gi ngoi tren don su doi Minh?”.

Anh don ra hai cai dia, roi chon trong hai cai bat huong day vien gach vo gap ra nam sau vien gi do tron tron, den xin, nom rat kha nghi. Anh chi vao mot dia, gioi thieu thuc don: [“Dia nay la cha coc, dia nay la cha nhai. Nho an] thuong xuyen hai thu dac san nay ma toi rat khoe, con khoe hon ca chu”.

Anh nhac trong cai ro phu day rom de o goc nha, xoong com da an mat mot goc ma anh gioi thieu van nong nguyen. Noi dung hon la mot thu chao rat dac, co the xan thanh tung mieng nhu banh duc. “Ba nam tro lai day, toi phai an com nhao, neu an com kho thi bi nghen. Toi nau com voi nuoc vo gao nen rat bo. Chang la cac co giao thuong bo phi nuoc vo gao. Toi dua cho cac co cai chau, dan do nuoc vo gao vao day cho toi, de toi chat ra nau lan voi com. Tinh tuy cua gao nam trong nuoc vo, bo di that phi pham”.

“Nhung coc nhai dau ra ma anh boi duong duoc thuong xuyen the?”, toi hoi. “Ay cho nay moi la bi quyet. Phai huy dong luc luong quan chung, tuc la cac chau thieu nhi. Biet cac chau o day thich choi vo bao thuoc la, nhat la cac loai vo bao dep. Moi lan len thi xa hoac sang Nam Dinh choi, toi deu nhat nhanh ve, doi cho cac chau lay coc, nhai. Cung de ra tieu chuan han hoi. Mot vo bao ba so doi 3 con coc hoac 5 con nhai. Cac loai khac 2 coc, 3 nhai. Boi vay toi moi noi la hang doi luu, chu hieu chua. Moi thang toi chi can ba bon chuc cai vo bao la thua chat dam, ma la loai dam cao cap… Hom nao chu ve toi gui bieu co, chu Cung, moi nha may vien nem thu. Co chu an thit coc cua toi roi se thay cac thu thit khac deu nhat hoet!”.

Anh rot ruou, chon gap vien cha coc, nhai bo vao bat cho toi, an can, au yem, trang trong, lam toi ua nuoc mat. Anh hoi: “Chu di dau ma lai lan loi ve tan day, vao luc tet nhat sap den noi?”. “Em ve day chi mot muc dich la tham anh. Hon hai nam nay khong thay anh len Ha Noi, chung em rat lo. Khong biet anh om dau gi, lieu anh co con song khong? Ve day thay anh van khoe manh, em rat mung… Anh la nhan chung cua mot qua khu hao hung cua dat nuoc. Neu anh chet di, tan lui nhu co cay, khong nhan gui gi lai cho cac the he sinh sau, theo em la mot ton that khong gi bu dap duoc…”.

Toi lay dua anh xem so tai lieu lien quan den ngay Dai le mong 2 thang 9 nam 1945, vua sao chup: [“Em suy luan ra anh la Truong] ban To chuc Ngay Doc lap nhu trong tu lieu hien con giu duoc. Em muon duoc tan tai nghe anh ke lai nhung ki niem, nhung hoi uc ma anh cho la sau sac nhat… ma neu anh khong dung den thi cho em xin”.

+

Anh im lang rat lau, dung dua tem lai nhung manh vun thit coc, nhai trong dia, gap bo vao bat minh nhung manh khac rot xuong mam van. Anh cham chu nhin vao cai dia da tem gon, nhu dang gang doc nhung hoi uc in lai trong lop men sanh… Anh chot noi, mat van khong roi cai dia:

“Tham thoat the ma da bon muoi bay nam troi qua… Toi con nho nhu in ngay hom do la ngay 28 thang 8… Tai sao toi nho, vi do la thoi khac lich su phai duoc tinh tung phut mot… Nam do toi buoc vao tuoi bam ba. Chinh phu cach mang lam thoi hop tai Bac Bo phu, de quyet dinh ngay le ra mat quoc dan dong bao…

Hom do, toi co viec can phai giai quyet gap, nen den noi thi phien hop vua giai tan. Vua buoc len may bac them thi thay cu Nguyen Van To tu trong phong hop di ra. Cu mung ro chup lay tay toi, noi: “Anh vao ngay di, cu Ho dang doi anh trong do”. Toi theo cu To vao phong hop. Do la lan dau tien toi duoc gap mat ong Cu.

Ong Cu ngoi o ghe tua, mac bo quan ao cham, tay chong len ba toong. Cu To keo toi lai truoc mat Cu, gioi thieu: “Thua Cu, day la ong Nguyen Huu Dang, nguoi ma phien hop quyet dinh cu lam Truong ban To chuc ngay le”. Cu Ho nhin toi mot luc voi cap mat rat sang, cap mat ma ve sau nay nhan dan ca nuoc don rang co bon con nguoi – nhu muon can nhac, danh gia nguoi ma Cu quyet dinh giao trong trach.

Cu hoi toi voi giong Nghe pha, rat giong giong cu Phan Boi Chau ma co lan toi da duoc nghe: “Chinh phu lam thoi quyet dinh lam le ra mat quoc dan dong bao vao ngay mong hai thang chin. Chu co dam duong duoc viec to chuc buoi le khong?”. Toi tinh rat nhanh trong dau: thang 8 co 31 ngay, nhu vay la chi con 4 ngay nua thoi... Toi suy nghi can nhac trong tung phut. Hinh dung ra tat ca nhung kho khan nhu nui ma toi phai vuot qua... de to chuc duoc mot ngay dai le nhu vay, trong khi minh chi co hai ban tay trang. Toi noi voi Cu Ho: “Thua Cu, viec cu giao la qua kho vi gap qua roi”. Cu Ho noi ngay: “Co kho thi moi giao cho chu chu!”.

Anh Dang ngang phat len nhin toi. Ve gia nua cung quan tren con nguoi anh nhu duoc trut bo het. Dang dap oai phong, khi phach cua nguoi chien si cach mang luon luon dung o hang xung kich lai hien nguyen hinh.

“Nhu chu biet day - giong anh vut tro nen sang sang – toi la mot nha tuyen truyen, dong vien thien ha, chuyen nghiep. The ma lan nay toi lai bi ong Cu dong vien mot cach tai tinh, bang mot loi that ngan gon, gian di! Nghe ong Cu noi vay luc do toi thay trong con nguoi minh bung bung khi the, muon lap nen duoc nhung ki tich, nhung chien cong that vang doi... Toi noi voi ong Cu: “Thua Cu, Cu da noi nhu vay con xin nhan nhiem vu. Con xin hua se co gang het suc de hoan thanh trong trach”. Cu Ho dung len, bat tay toi, dang bo, guong mat nom rat vui ve, bang long: “The thi chu tro ve bat tay ngay vao viec di. Den sang ngay kia, chu den day bao cao voi toi cong viec duoc tien hanh nhu the nao”.

Toi chao Cu, ra ve, long rao ruc lang lang... Nhung khi vua buoc xuong het nhung bac them rong thenh thang cua Bac Bo phu, toi chot nghi ra mot dieu. Toi lien quay tro lai phong hop. Cu Ho van con dung do. Cu hoi ngay: “Chu con can gi nua?”. “Thua Cu, de hoan thanh trong trach, xin Cu trao cho con mot quyen...”. “Quyen gi, chu cu noi di!”. “Thua Cu, quyen duoc huy dong tat ca nhung gi can thiet cho buoi le, ve nguoi cung nhu ve cua...”. “Duoc, toi trao cho chu cai quyen do. Neu ai hoi huy dong theo lenh cua ai, cho phep chu duoc tra loi: Theo lenh cua Chu tich Ho Chi Minh!”.

Cong viec dau tien la toi thao mot thong cao ngan gon – anh gap them may vien cha coc trong bat huong, bo ra dia roi ke tiep - Noi dung nhu sau: Ngay 2 thang 9 nam 1945. Chinh phu cach mang lam thoi se lam le ra mat quoc dan dong bao, tuyen ngon Doc lap tai vuon hoa Ba Dinh. Dong bao nao co nhiet tam, muon dong gop suc, gop cua vao viec to chuc ngay le lich su trong dai nay, xin moi den Hoi quan Tri Tri pho Hang Quat gap Ban to chuc. Thong cao duoc gui ngay den tat ca cac bao hang ngay, yeu cau dang len trang nhat, voi hang tit that lon chay het trang bao.

Sang hom sau, dong bao tap hop trong ngoai chat kin Hoi quan. Nguoi ghi ten vao cac cong tac, nguoi gop tien, gop vang, gop vai voc, go van. Nhieu nguoi tu choi khong lay giay bien nhan: “Biet bao anh hung, liet nu dong gop cho nen doc lap cua dan toc, dau co lay giay bien nhan“, ho noi vay. Toi moi moi nguoi du cuoc hop chop nhoang, va dua ra y kien: Viec can thiet truoc tien la phai dung mot le dai Doc lap that dep, that lon, that uy nghi, xung dang voi ngay lich su trong dai nay, tai trung tam vuon hoa Ba Dinh de Chinh phu cach mang lam thoi dung len ra mat. Vay dong bao nao hien co mat tai day co the dam nhiem trong trach do?

Mot nguoi trac ngoai ba muoi, an mac loi nghe si, deo kinh trang, buoc ra noi: “Toi la hoa si Le Van De (1). Toi xin tinh nguyen nhan viec dung le dai. Trua nay toi se mang ban phac thao le dai den ban to chuc xem xet”. Toi bat tay hoa si, noi: “Toi duoc biet ten tuoi anh tu lau va cung nhieu lan duoc xem tranh cua anh. Toi xin thay mat Ban to chuc hoan nghenh nhiet tam dong gop cua anh. Nhung Le dai Doc lap la mot cong trinh kien truc, tuy dung gap rut, tam thoi, nhung phai dat nhung tieu chuan khong the thieu cua no nhu su vung chac, su hai hoa cong trinh voi tong the... Noi vi du neu nhu khong vung chac, may chuc con nguoi dung len, no do sup xuong thi ngay le coi nhu that bai. Boi vay can mot kien truc su phoi hop voi anh”.

Mot nguoi tre tuoi an van chinh te, tu trong dam dong buoc ra, tu gioi thieu: “Toi la kien truc su Ngo Huy Quynh (2), cung hoat dong trong Hoi Van hoa Cuu quoc voi anh Pham Van Khoa. Hom qua toi duoc anh Khoa cho biet y do cua Ban to chuc, toi da ve xong ban de an thiet ke le dai”. Anh Quynh trai cuon giay can cam san tren tay len mat ban. Do chinh la toan canh le dai Doc Lap ma sau nay chu duoc nhin thay in hinh tren bao chi. Ban ve that dep, that chi tiet, ti mi... Le dai voi tong the vuon hoa Ba Dinh, vi tri dung le dai, chieu cao, chieu rong, mat bang, mat cat ngang, cat doc le dai, do lon cac xa go, tong dien tich mat van op lat v.v... Sau khi nghe anh Quynh thuyet trinh, toi xem xet, can nhac roi dat but ki duyet ban thiet ke, dong dau Ban to chuc.

Toi noi voi anh Le Van De va anh Ngo Huy Quynh: “Ban to chuc quyet dinh giao viec nay cho hai anh. [Cac anh can gi, chung toi] se lo chay day du, Hien nay chung toi co mot kho ba ngan thuoc len do (3), can dung bao nhieu cac anh cu lay dung. Le dai phai duoc dung xong trong vong 48 gio dong ho. Dung 5 gio sang ngay mong 2 thang 9, toi se den nghiem thu. Chuc cac anh hoan thanh nhiem vu”.

Sang ngay 31 thang 8, toi den Bac Bo phu gap Cu Ho nhu Cu da chi thi. Sau khi nghe toi bao cao ngan gon, day du ve tat ca moi viec co lien quan toi ngay le, Cu noi giong het suc nghiem trang: “Chu phai nho ngay Mong hai thang Chin toi se la mot ngay lich su. Do la ngay khep lai cuoc Cach mang thang Tam, va ngay khai sinh nuoc Viet Nam Dan chu Cong hoa”.

+

“Ong Dang oi! Ong Dang oi!”, tieng con nit goi nheo nheo ngoai cua, ngat ngang cau chuyen cua anh. Toi nhin ra, thay hai chu be chac 9, 10 tuoi, moi chu cam mot canh tre, dau canh tre thong thuot mot con ran nuoc, minh nho bang chuoi dao, dau bi dap dap con ri mau tuoi: “Ong co doi ran nuoc khong a?”. Anh Dang bo dua buoc ra cua, xem xet can than hai con ran nuoc, roi hoi: “Cac chau dinh doi nhu the nao?”. “Ong cho chau moi con hai cai vo bao ba so”.

“Cac chu dung co gio thoi bat chet”, giong noi va dang bo cua anh da chuyen sang giong cua dich vu doi chac, “moi con ran nay chi gia tri bang hai con coc. Nhung thoi, thi ong cung danh chiu thiet vay, moi con mot vo bao ba so, cac chu co doi thi doi, khong doi thi thoi”. Hai chu be ngan ngu mot luc, roi noi: “Chung chau doi a”. Anh quay vao mo khoa tu, chon lay ra hai cai vo bao ba so, dua cho moi chu mot chiec, va cam lay hai con ran. Hai chu be cung xem xet hai cai vo bao can than khong kem ong Dang xem xet hai con ran. Mot chu noi: “Ong doi cho chau cai vo bao khac, cai nay ben trong khong co to giay vang”. Anh cam lay cai vo bao xem lai, cuoi: “Duoc, ong se doi cho vo bao khac. Sau nay chu ma lam can bo thu mua thi Nha nuoc se khong phai chiu thua thiet”.

Anh cam hai con ran bo vao cai ro con o goc nha, mat tuoi han len, nhu nguoi buon ban vua vo duoc mon hoi: “Thit ran con bo hon thit nhai. Toi mai toi se dai chu mon ran om rieng me. An vao chu se [khoe, boi qua song khong can pha] Tan De”.

+

Toi o lai choi voi anh Dang ba ngay, thue mot anh pho nhay o xa tren xuong chup may po anh lam ki niem. Bua com tien toi, anh co ve buon. Vua dung dua tem tem may khuc ran om man chat noi muoi trong dia, anh vua noi: “Hien nay toi dang co gang hoan thanh thien hoi ky thuat lai tat ca nhung gi co lien quan den the su, ke tu khi toi buoc chan vao con duong hoat dong cach mang cho den nhung nam thang gan day... Trong hoi ky, toi se de cap den nhung viec ma tu truoc den nay toi chua he tiet lo voi ai. Vi du nhu ban thao Tuyen ngon Doc lap Cu Ho viet... con hay mat, neu con thi bay gio dang o dau... Hoac cu dinh sua hai cau trong ban Tuyen ngon, nhung khong kip vi ban chinh da dua in mat roi. La Truong ban To chuc ngay le, toi phai phu trach viec in an nhung tai lieu co lien quan den van menh dat nuoc nay, nhung ... nhu chu biet day, hien nay trong Bao tang Ho Chi Minh cung nhu Bao tang Lich su, khong co ban thao Tuyen ngon Doc lap ... Toi so se lam khong kip mat, gan tam chuc tuoi dau roi con gi, ma lai khong co dieu kien lam viec, ban dem coi nhu chiu chet, den dom tu mu, dung la dom that”...

Anh im lang mot luc lau, roi ngang len nhin toi, hoi tiep: “Chu co biet dieu lo lang nhat cua toi hien nay la gi khong?”. Khong doi toi doan, anh noi luon: “Toi lo nhat la khong biet chet o dau. Luc song thi toi o nho nha ai chang duoc, o day cung nhu o tren Ha Noi... Nhung luc chet thi nguoi than may cung lam phien nguoi ta. Co ai muon mot nguoi khong phai ruot ra mau mu lai nam chet trong nha minh? Ngay ca cai chai bep nay cung vay, toi nam chet se lam phien den nha truong, cac thay cac co, cac chau hoc sinh... Boi vay ma hai nam nay toi khong muon len Ha Noi. O day, tai que huong ban quan, toi da chon san cho de nam chet... Chu ra day toi chi cho, dung o day cung nhin thay...”.

Toi theo anh ra dung tren cai tru xi mang cau ao ca. Gio mua dong bac lanh thau xuong thoi thoc vao mat hai anh em. Anh chi tay ve phia mot bui tre gan cuoi xom, don doc giua canh dong, ngon tre dang vat va trong gio buot. “Day, duoi chan bui tre ay co mot cho trung nhung bang phang, phu day la tre rung, rat vua nguoi toi... Toi se nam do chet de khoi phai phien ai... Toi da chon con duong ngan nhat de co the bo kip den do, truoc khi nham mat xuoi tay...”

Tro vao nha, ca nguoi toi noi gai, on lanh, chac la bi cam... Toi doc het ruou ra bat uong uc mot hoi chong lanh. Ruou vao loi ra, toi cat giong ngam to may cau tho cua Phung Cung gui toi mang ve tang anh:

...Mat va giong chop
Rac mai phong luu
Got nhoc men ve thung cu
Quy duoi chan que
Tram su cui dau
Xin que rong luong
Chut tho phan bo xeo cuoi thon.

PHUNG QUAN - Thang 12.1992 (4)

Phan viet them

Nan na mai, sang 29 Tet toi phai roi thon Tra Vy tro ve Ha Noi. Dap xe nguoc gio tren con duong dat song trau doc bo song Mang, toi bong thay lanh kinh khung. Hai ba lan, toi ngoai lai nhin lan khoi mong tren cai chai bep, ben duoi lan khoi do la mot bac hao kiet cua dat nuoc dang ngoi tram tu vi the su giua mot dong gie rach, dep lop dut quai, dinh cong queo, chai lo bui bam day, nhung cai vo lon bia, nhung mau sat han ri chang biet de lam gi. Hai mat toi tu nhien cay le. Toi chi muon quay xe lai voi anh nhung so anh mang. Tu chieu hom qua, anh gIuc toi suot: "Sang mai chu phai ve. Tet nhat den noi. Chu khong the de co ay cung tat nien mot minh nhu canh nha nhung nguoi goa bua co don…"

Dam dam nhin anh, toi tu hoi: "Tren the gian nay, khong con ai co don hon anh?". Toi khan khoan: "Anh cung ve Ha Noi voi em, an Tet cung voi nha em, anh Cung co vui hon khong?". "Chu cu ve truoc di, cham lam sang mong hai Tet, toi se co mat o nha chu hoac o nha chu Cung". "Nhung anh con vuong viu gi o day ma khong ve cung voi em duoc?". "Chuyen nay len Ha Noi toi se o lai. Toi muon tim gap lai anh em thoi Truyen ba quoc ngu xem ai con ai mat, lien he voi nhung anh em hien dang song o nuoc ngoai nhu Hoang Xuan Han. Ong ta co cong lon lam day. Ong duoc Hoi giao soan thao hoc chu quoc ngu theo loi moi, lam sao cho de hoc, de thuoc, de nho va ong da soan thao rat thanh cong. Tai tinh nhat la ong da van ve hoa duoc cach nhan dien cac chu cai :

i to giong moc ca hai
i ngan co cham, to dai co ngang

hoac :

o tron nhu qua trung ga
o thi doi mu, o la them rau

Toi ngac nhien: “Hoi con giu trau o lang que, em hoc truyen ba quoc ngu cung thuoc long nhung cau van ve do. Nhung em that khong ngo tac gia cua no lai la nha toan hoc noi danh Hoang Xuan Han”. “Do chinh la tam long thuong nuoc, thuong dan cua nguoi tri thuc chan chinh”. Anh noi them: “Tam long cua ho doi voi nuoc, voi dan trong suot nhu thuy tinh, khong gon chut bot dac quyen dac loi. Lan nay len Ha Noi, toi co mot muc dich la to chuc mot cuoc gap go nhung nguoi truoc day tham gia Hoi Truyen ba quoc ngu. Chung toi se on lai hoi uc va viet hoi ky. Ma muon lam nhu vay thi phai co

Bai viet den day thi dung vi Phung Quan benh nang khong con suc de viet tiep (++)

................................................

Chu thich:

(+): Ban in nay can cu vao ban thao 19 trang viet tay cua Phung Quan. Mot vai trang chup thieu mot hai dong chot. Chung toi phai khoi phuc lai doan cau bi mat nhung van de trong ngac vuong (chu thich cua NXB Van Nghe)

(1): Hoa si Le Van De (theo tap chi Bach Khoa Sai Gon 1963) sang La Ma, duoc phong hoa su, duoc chinh Giao hoang Pie XI giao cho trang hoang dien Vatican (chu thich cua tac gia)

(2): Kien truc su Ngo Huy Quynh sau nay co thoi la Thu truong Bo Xay dung (chu thich cua tac gia)

(3): So len nay lay duoc ngay 19-8-1945, khi tan cong chiem Trai linh kho do o pho Hang Bai (chu thich cua tac gia)

(4): Nam 1993, ong Nguyen Huu Dang da duoc cap nha o Ha Noi va duoc huong luong huu. Bai viet nay giup doc gia hieu them ve mot chi tiet cu the cua lich su Cach mang thang Tam va tam long nha van Phung Quan.

(++) Bai viet tren duoc Phung Quan viet xong thang 12.1992, den thang 1.1995, trong luc nam tren giuong benh, chua hai long voi nhung gi da viet, Phung Quan viet them bang but chi trong tu the nam ngua viet len giay dat duoi tam van treo up xuong truoc mat o dau giuong. Day chinh la nhung dong cuoi cung cua Phung Quan. Di cao do ba Vu Thi Boi Tram, vo nha van Phung Quan cung cap. (Phan viet them nay lay tu cuon Phung Quan, Ba phut su that, Nha xuat ban Van Nghe, 2006)

Viet Bao

Tìm hiểu: Ha Noi, Nguyen Huu Dang, Phung Quan, Ngay Doc, Ba Dinh, NXB Van Nghe, Chinh phu Cach mang Lam thoi, tuyen ngon doc lap, cong trinh kien truc, dap ung yeu cau, ban to chuc, le doc lap, kien truc su, lien quan den, le dai, hai

Xem Bản Tiếng Việt Có Dấu: Những ngày cuối năm, tìm thăm người dựng Lễ đài Tuyên ngôn Độc lập

Ban co the doc ban tieng Viet co dau cua bai viet Những ngày cuối năm, tìm thăm người dựng Lễ đài Tuyên ngôn Độc lập bang cach nhan chuot vao duong dan tren.

Lien he ve tin Nhung ngay cuoi nam tim tham nguoi dung Le dai Tuyen ngon Doc lap

Nhan xet, hay lien he ve tin Nhung ngay cuoi nam tim tham nguoi dung Le dai Tuyen ngon Doc lap co the gui bang duong dan o duoi. Ban nen gui kem tieu de bai viet Nhung ngay cuoi nam tim tham nguoi dung Le dai Tuyen ngon Doc lap de lam tham khao. Bai viet nay thuoc chuyen de Bai bao hay trong chuyen muc Phong su.

Cac tin khac:

Xem tiep ... Bai bao hay
Kenh Tin RSS Kenh Tin RSS | Du Bao Thoi Tiet | Lich Xem TV | Lien He - Contact | Quang Cao | Viec Lam | Dieu Kien Su Dung | Bao Ve Tinh Rieng Tu | Sitemap

Copyright©2008 VietBao.vn, Thu Vien Thong Tin Tong Hop Viet Nam va The Gioi, phien ban thu nghiem phan mem Viet Bao Viet Nam, beta 1.0