Nhung kho bau trong nui o Hai Phong la co that
Tags: My Cu, Hai Phong, Tran Tung, Duong Chan, Viet Nam, Tran Nhan Tong, the gioi ben kia, nha khao co, trong nhieu nam, Tran Quoc Tuan, truoc cong nguyen, ngoi mo, Mo Han, co vat, kho bau, thoi
So di trong mo co nhieu co vat, tien bac, la vi nguoi xua quan niem “tran sao am vay”. Ho chia cua cho nguoi chet de dung o the gioi ben kia. Co the trong nhieu nam, nhieu doi nguoi ta chat cua cai, do dung trong mo, nen khi khai quat mot mo, thu duoc ca xe tai co vat cung khong co gi la.
Ong Duong Van Tho, nguoi song 60 nam duoi chan nui Rua, mot trong ba qua nui o lang My Cu (Thuy Nguyen, Hai Phong) co chua vo so mo Han, dan toi len dinh qua nui nay.
Tren dinh nui Rua co ngoi den dung tam bang ton, tho Tue trung thuong si Tran Tung, Tran Quoc Tuan va vua Tran Nhan Tong.
Tran Tung sinh nam 1230, mat nam 1291. Ong la anh ruot cua Hung dao vuong Tran Quoc Tuan, anh ruot cua hoang hau Nguyen Thanh Thien Cam, tuc anh vo vua Tran Thanh Tong.
Trong ba cuoc khang chien chong Nguyen Mong, Tran Tung da truc tiep tham gia cam quan danh giac va co nhung chien cong lon. Dat nuoc thai binh, ong lam Tiet do su, quan ly vung duyen hai. Nhung lam quan mot thoi gian ngan, ong lui ve o an noi trang ap duoc phong co ten la Duong Chan.
Tai Duong Chan, ong tiep tuc nghien cuu dao Phat. Ong mat va duoc an tang tai ap nay.
Ong chinh la nguoi thay giang day dao Phat cho Truc Lam Tam to, trong do co Phat hoang Tran Nhan Tong.
Nha su hoc Duong Trung Quoc, nha su hoc Ngo Dang Loi (Chu tich Hoi Su hoc Hai Phong) cung voi ong Tran Quang Thien (con chau ho Tran) da di tim vung dat Duong Chan va phat hien ra nui Rua chinh la nui Duong Chan chep trong lich su.
Vung dat My Cu duoc ghi nhan co lich su tu thoi Hung Vuong, An Duong Vuong, den doi Tran la thai ap cua mot nhan vat quan trong.
Ke lai mot chut vung dat My Cu, de thay rang, day la vung dat co be day va dau an lich su.
Theo nha khao co Tang Ba Hoanh, mot chuyen gia ve mo Bac thuoc, thi loai hinh mo Han (gom mo gach, mo cui go, mo dat) xuat hien o nuoc ta tu thoi Bac thuoc, keo dai den tan thoi Ly, Tran. Tuy nhien, mo thoi Ly, Tran co quy mo nho hon.
Da tung chung kien kha nhieu mo Han, nen nhin nhung ngoi mo vom cuon trong long nui o lang My Cu, toi chac chan rang day la nhung ngoi mo gach kieu Han.
Ong Duong Van Tho dan toi di mot vong quanh qua nui Rua va chi toi mot vai mieng ham do gioi dao trom mo ma dao boi, nhung cho nui lo, cho dan pha nui, lo ra nhung vach mo, mieng vom cuon.
Theo ong Tho, trong long qua nui nay co vo so mo vom cuon. Nhung ngoi mo nam san sat nhau, nam chong dong len nhau. Co the day lam mot nghia dia mo kieu Han khong lo. Tuy nhien, nhung ngoi mo nay thuoc ve thoi ky nao thi can su vao cuoc cua cac nha khoa hoc. Khong loai tru kha nang mot trong so nhung ngoi mo trong long qua nui nay thuoc ve thoi Tran, lien quan den ong Tran Tung.
Ong Tang Ba Hoanh bac bo quan diem cho rang day la nhung ngoi mo So nhu loi don cua nhan dan My Cu. Theo ong Hoanh, truoc thoi ky Bac thuoc, o nuoc ta chi tang bo chieu hoac mo thuyen, mo than cay khoet rong. Loai mo kieu Han chi xuat hien tu dau Cong nguyen. Do do, nhung ngoi mo nay khong phai cua nguoi nuoc So.
Tuy nhien, theo ong Hoanh, neu goi nhung ngoi mo nay la kho bau cung khong co gi sai. Nhung ngoi mo Han nay thuc su la nhung kho bau khong lo, cuc ky quy ca ve gia tri vat chat lan gia tri lich su.
Ong Hoanh da di nhieu nuoc chau Au va ong thay cac bao tang o chau Au am ap co vat lay tu nhung ngoi mo Han thoi Bac thuoc o Viet Nam. Nguoi chau Au coi do la nhung co vat cuc ky quy hiem, co gia tri rat cao. Tuy nhien, o nuoc ta chung lai chua duoc coi trong.
Nhung ham dat chua nhieu mon do nhu bat dia, binh lo, vang bac, ngoc nga, tien xu… nam sau trong long nui, tham chi nam duoi chan nhung ngoi mo gach cung la mot loai mo Han. Nhung ngoi mo nay du nam duoi mo gach, hoac sau trong long nui, thi cung khong co nghia la no co hon mo gach.
Nguoi xua co the xay mo gach tren dinh nui, nhung nguoi doi sau lai dao ham mo dat tu suon nui vao sau ben trong, nen co the mo ham dat nam duoi mo gach la chuyen thuong.
Du la mo gach hay mo dat thi kieu ham cung tuong doi giong nhau, gom mot hoac nhieu duong ham vom cuon song song, co ngach noi thong voi nhau, hoac hinh chu Chi.
Mo ham dat hoac mo gach co the tang mot nguoi roi lap lai, cung co the tang nhieu nguoi trong gia dinh, dong ho, trong nhieu thoi ky khac nhau, roi moi lap lai.
So di trong mo co nhieu co vat, tien bac, la vi nguoi xua quan niem “tran sao am vay”. Ho chia cua cho nguoi chet de dung o the gioi ben kia. Co the trong nhieu nam, nhieu doi nguoi ta chat cua cai, do dung trong mo, nen khi khai quat mot mo, thu duoc ca xe tai co vat cung khong co gi la.
Theo ong Hoanh, thuc te, o Trung Quoc, cac nha khao co hoc da phat hien kha nhieu mo kieu Han nhu o Viet Nam. Co nhung ngoi mo la mot kho bau khong lo, chua hang van mon ngoc, vang, bac, co vat gia tri. Luong co vat trong mot ngoi mo Han co the den vai xe tai cho moi het.
Nhung ngoi mo Han o Viet Nam cung chua nhieu co vat, chau bau. Tuy nhien, trai hang ngan nam bien loan, hau het cac ngoi mo da bi trom dao boi lay di. Rat it nhung ngoi mo con nguyen ven den ngay nay.
Do do, theo ong Hoanh, neu nhung qua nui o My Cu con chua nhung ngoi mo Han nguyen ven, thi day thuc su la mot kho bau khong lo, co gia tri vat chat va gia tri khao co vo cung to lon.
PGS.TS. Nguyen Lan Cuong cung dong quan diem rang, nhung kho bau o lang My Cu chinh la mo kieu Han, hay con goi la mo vom cuon, mo gach.
Xem xet mot so dong tien co ma anh Tuyen lay tu ham mo trong nui Phuong Hoang, ong Cuong nhan dien duoc 2 dong: mot dong Ngu Thu (Trieu vua Tay Han Vu De, nien dai 141 – 87 truoc Cong nguyen, nam duc tien 118 truoc Cong nguyen) va mot dong Dai Tuyen Ngu thap (Trieu vua Han Nhu Tu, nien dai 05-08 sau Cong nguyen. Nam duc 06 sau Cong nguyen).
Qua hai dong tien, co the thay rang, ngoi mo chua dong tien nay khong the co truoc nam 118 truoc Cong nguyen, tuc la som nhat thi cung chi hon 2.100 nam. Tuy nhien, dong tien van duoc luu hanh ve sau nay, nen nien dai ngoi mo co the muon hon so voi nam luu hanh tien.
Theo ong Cuong, hoi nam ngoai, viec phat hien mot ngoi mo Han nho o Ciputra da gay chu y cho ca nuoc, khien hau het cac nha khao co quan tam. Nhu vay, viec phat hien hang loat mo Han o My Cu phai duoc coi la van de khao co quan trong.
Chinh quyen dia phuong can bao ve an toan tuyet doi cho nhung ngoi mo nay. Trong thoi diem hien tai, cac nha khao co chua co dieu kien khai quat, thi con chau doi sau se tiep tuc nghien cuu.
Pham Ngoc Duong
Ong Duong Van Tho, nguoi song 60 nam duoi chan nui Rua, mot trong ba qua nui o lang My Cu (Thuy Nguyen, Hai Phong) co chua vo so mo Han, dan toi len dinh qua nui nay.
Tren dinh nui Rua co ngoi den dung tam bang ton, tho Tue trung thuong si Tran Tung, Tran Quoc Tuan va vua Tran Nhan Tong.
Tran Tung sinh nam 1230, mat nam 1291. Ong la anh ruot cua Hung dao vuong Tran Quoc Tuan, anh ruot cua hoang hau Nguyen Thanh Thien Cam, tuc anh vo vua Tran Thanh Tong.
 |
| Ngoi den tho Tran Tung tren dinh nui Rua, con goi la nui Duong Chan. |
Trong ba cuoc khang chien chong Nguyen Mong, Tran Tung da truc tiep tham gia cam quan danh giac va co nhung chien cong lon. Dat nuoc thai binh, ong lam Tiet do su, quan ly vung duyen hai. Nhung lam quan mot thoi gian ngan, ong lui ve o an noi trang ap duoc phong co ten la Duong Chan.
Tai Duong Chan, ong tiep tuc nghien cuu dao Phat. Ong mat va duoc an tang tai ap nay.
Ong chinh la nguoi thay giang day dao Phat cho Truc Lam Tam to, trong do co Phat hoang Tran Nhan Tong.
 |
| Tuong Tran Quoc Tuan, Tran Nhan Tong, Tran Tung duoc tho trong ngoi den dung tam tren dinh nui Rua. |
Nha su hoc Duong Trung Quoc, nha su hoc Ngo Dang Loi (Chu tich Hoi Su hoc Hai Phong) cung voi ong Tran Quang Thien (con chau ho Tran) da di tim vung dat Duong Chan va phat hien ra nui Rua chinh la nui Duong Chan chep trong lich su.
Vung dat My Cu duoc ghi nhan co lich su tu thoi Hung Vuong, An Duong Vuong, den doi Tran la thai ap cua mot nhan vat quan trong.
Ke lai mot chut vung dat My Cu, de thay rang, day la vung dat co be day va dau an lich su.
Theo nha khao co Tang Ba Hoanh, mot chuyen gia ve mo Bac thuoc, thi loai hinh mo Han (gom mo gach, mo cui go, mo dat) xuat hien o nuoc ta tu thoi Bac thuoc, keo dai den tan thoi Ly, Tran. Tuy nhien, mo thoi Ly, Tran co quy mo nho hon.
Da tung chung kien kha nhieu mo Han, nen nhin nhung ngoi mo vom cuon trong long nui o lang My Cu, toi chac chan rang day la nhung ngoi mo gach kieu Han.
Ong Duong Van Tho dan toi di mot vong quanh qua nui Rua va chi toi mot vai mieng ham do gioi dao trom mo ma dao boi, nhung cho nui lo, cho dan pha nui, lo ra nhung vach mo, mieng vom cuon.
 |
| Ong Tho nhat cho PV xem nhung vien gach xay mo Han tren nui Rua. |
Theo ong Tho, trong long qua nui nay co vo so mo vom cuon. Nhung ngoi mo nam san sat nhau, nam chong dong len nhau. Co the day lam mot nghia dia mo kieu Han khong lo. Tuy nhien, nhung ngoi mo nay thuoc ve thoi ky nao thi can su vao cuoc cua cac nha khoa hoc. Khong loai tru kha nang mot trong so nhung ngoi mo trong long qua nui nay thuoc ve thoi Tran, lien quan den ong Tran Tung.
Ong Tang Ba Hoanh bac bo quan diem cho rang day la nhung ngoi mo So nhu loi don cua nhan dan My Cu. Theo ong Hoanh, truoc thoi ky Bac thuoc, o nuoc ta chi tang bo chieu hoac mo thuyen, mo than cay khoet rong. Loai mo kieu Han chi xuat hien tu dau Cong nguyen. Do do, nhung ngoi mo nay khong phai cua nguoi nuoc So.
 |
| Ong Tang Ba Hoanh ben ngoi mo Han do ong phuc dung o Bao tang Hai Duong. |
Tuy nhien, theo ong Hoanh, neu goi nhung ngoi mo nay la kho bau cung khong co gi sai. Nhung ngoi mo Han nay thuc su la nhung kho bau khong lo, cuc ky quy ca ve gia tri vat chat lan gia tri lich su.
Ong Hoanh da di nhieu nuoc chau Au va ong thay cac bao tang o chau Au am ap co vat lay tu nhung ngoi mo Han thoi Bac thuoc o Viet Nam. Nguoi chau Au coi do la nhung co vat cuc ky quy hiem, co gia tri rat cao. Tuy nhien, o nuoc ta chung lai chua duoc coi trong.
 |
| Ngoi mo Han khai quat o xa Ai Quoc, Nam Sach, Hai Duong. Anh ong Tang Ba Hoanh cung cap. |
Nhung ham dat chua nhieu mon do nhu bat dia, binh lo, vang bac, ngoc nga, tien xu… nam sau trong long nui, tham chi nam duoi chan nhung ngoi mo gach cung la mot loai mo Han. Nhung ngoi mo nay du nam duoi mo gach, hoac sau trong long nui, thi cung khong co nghia la no co hon mo gach.
Nguoi xua co the xay mo gach tren dinh nui, nhung nguoi doi sau lai dao ham mo dat tu suon nui vao sau ben trong, nen co the mo ham dat nam duoi mo gach la chuyen thuong.
Du la mo gach hay mo dat thi kieu ham cung tuong doi giong nhau, gom mot hoac nhieu duong ham vom cuon song song, co ngach noi thong voi nhau, hoac hinh chu Chi.
 |
| Ong Ngoang ben mot vach mo Han lo ra o suon nui Rua. |
Mo ham dat hoac mo gach co the tang mot nguoi roi lap lai, cung co the tang nhieu nguoi trong gia dinh, dong ho, trong nhieu thoi ky khac nhau, roi moi lap lai.
So di trong mo co nhieu co vat, tien bac, la vi nguoi xua quan niem “tran sao am vay”. Ho chia cua cho nguoi chet de dung o the gioi ben kia. Co the trong nhieu nam, nhieu doi nguoi ta chat cua cai, do dung trong mo, nen khi khai quat mot mo, thu duoc ca xe tai co vat cung khong co gi la.
Theo ong Hoanh, thuc te, o Trung Quoc, cac nha khao co hoc da phat hien kha nhieu mo kieu Han nhu o Viet Nam. Co nhung ngoi mo la mot kho bau khong lo, chua hang van mon ngoc, vang, bac, co vat gia tri. Luong co vat trong mot ngoi mo Han co the den vai xe tai cho moi het.
 |
| Mo Han o chan nui Rua. |
Nhung ngoi mo Han o Viet Nam cung chua nhieu co vat, chau bau. Tuy nhien, trai hang ngan nam bien loan, hau het cac ngoi mo da bi trom dao boi lay di. Rat it nhung ngoi mo con nguyen ven den ngay nay.
Do do, theo ong Hoanh, neu nhung qua nui o My Cu con chua nhung ngoi mo Han nguyen ven, thi day thuc su la mot kho bau khong lo, co gia tri vat chat va gia tri khao co vo cung to lon.
PGS.TS. Nguyen Lan Cuong cung dong quan diem rang, nhung kho bau o lang My Cu chinh la mo kieu Han, hay con goi la mo vom cuon, mo gach.
Xem xet mot so dong tien co ma anh Tuyen lay tu ham mo trong nui Phuong Hoang, ong Cuong nhan dien duoc 2 dong: mot dong Ngu Thu (Trieu vua Tay Han Vu De, nien dai 141 – 87 truoc Cong nguyen, nam duc tien 118 truoc Cong nguyen) va mot dong Dai Tuyen Ngu thap (Trieu vua Han Nhu Tu, nien dai 05-08 sau Cong nguyen. Nam duc 06 sau Cong nguyen).
 |
| Ong Nguyen Lan Cuong da doc duoc 2 dong tien trong so nhung dong tien anh Tuyen lay trong mo Han o nui Phuong Hoang. |
Qua hai dong tien, co the thay rang, ngoi mo chua dong tien nay khong the co truoc nam 118 truoc Cong nguyen, tuc la som nhat thi cung chi hon 2.100 nam. Tuy nhien, dong tien van duoc luu hanh ve sau nay, nen nien dai ngoi mo co the muon hon so voi nam luu hanh tien.
Theo ong Cuong, hoi nam ngoai, viec phat hien mot ngoi mo Han nho o Ciputra da gay chu y cho ca nuoc, khien hau het cac nha khao co quan tam. Nhu vay, viec phat hien hang loat mo Han o My Cu phai duoc coi la van de khao co quan trong.
Chinh quyen dia phuong can bao ve an toan tuyet doi cho nhung ngoi mo nay. Trong thoi diem hien tai, cac nha khao co chua co dieu kien khai quat, thi con chau doi sau se tiep tuc nghien cuu.
Pham Ngoc Duong
Viet Bao
