Nguoi viet tieu su Bac Ho

TTCN - Toi gap ong Pino Tagliazucchi, tac gia sach tieu su Bac Ho tai Nha van hoa Viet Nam - Y vao Ngay quoc te phu nu 8-3 o Torino. Chi giam doc Sandra Scagliotti gioi thieu tac gia va cuon sach do Nha xuat ban Harmattan, Y vua moi in xong.

O tuoi 83, rau toc ong da bac trang nhung van khoe manh va nhanh nhen. Ong vua tu nha ga Torino ve, ba lo con deo tren vai. Ngay sang hom sau ong da phai tro lai nha o thanh pho Perugia, mien trung nuoc Y de chuan bi di hop o thu do Roma som. Nhung ngay sau do, chung toi chu yeu trao doi qua e-mail. Ong moi toi den choi nha ong neu muon xem duoc nhieu sach bao va tu lieu ve Viet Nam o Y.

Hien ong la mot trong nhung thanh vien nang no nhat trong Hoi dong chu tich Hiep hoi quoc gia Y - Viet Nam, hoat dong tich cuc vi Viet Nam tu nam 1965 den nay.

Ong Pino Tagliazucchi va tac gia

+ Trong loi de tang toi cuon sach viet ve tieu su Chu tich Ho Chi Minh, ong ghi rang: “…nhu mot no luc de giai thich Chu tich Ho Chi Minh cho doc gia Y”. Ong co the giai thich ra sao?

- Ngay nay o Y, ten tuoi Chu tich Ho Chi Minh thi ai cung nghe noi den, nhung cuoc doi cung nhu nhan cach cua Nguoi khong phai ai cung biet. O day ta se gap phai hai van de: truoc tien la tro ngai ve su khac biet mang tinh van hoa va lich su, vi co the noi trong con nguoi Ho Chi Minh vua co mot chieu kich chinh tri the gioi, vua la mot nguoi VN chan chinh.

Thu hai, theo toi, muon hieu duoc hanh dong cua Nguoi, ta phai nhin thay duoc nhung hoan canh ma Nguoi da trai qua vao cac giai doan khac nhau cua cuoc doi minh, co the goi do la boi canh ma Nguoi duoc ren luyen va hoat dong. Day la van de khong don gian chut nao. Do do ma toi noi la can co “mot no luc de giai thich” va toi cung khong ro la minh lam duoc dieu do toi dau.

"Toi nghi co le chang thanh nien yeu nuoc Nguyen Tat Thanh ngay tu thoi diem do da dat cuoc chien dau cua dan toc minh trong mot boi canh rong lon hon (co the noi la boi canh quoc te) de nhan dinh tinh hinh. Doi voi toi, do la mot dieu that phi thuong".

+ Trong suot hai cuoc chien chong Phap va chong My, Chu tich Ho Chi Minh da tung duoc the gioi xem nhu la mot nhan vat huyen thoai, nhung vi sao cho den tan ngay nay van con la mot nhan vat duoc kinh trong khap the gioi?

- Day la mot cau hoi thu vi ma cung kho tra loi. Toi co the noi ngan gon rang Chu tich Ho Chi Minh van luon luon la mot con nguoi, khong bao gio tro thanh mot “nhan vat”. Tai Ha Noi, ban than toi da duoc tan mat nhin thay chiec giuong Nguoi nam luc lam chung. Qua that toi da ngo ngang vi khong tuong tuong noi mot nhan vat tam co the gioi nhu Nguoi lai trong khong khac gi mot cu ong binh dan, voi chiec gay, doi dep rau va chiec dong ho reo cu ky. Trong con xuc dong toi da thot len hai chu “Bac Ho” - ma o nuoc toi nguoi ta khong goi la “Bac” ma goi la “vi cha gia”.

+ Toi nho lai trong thoi chien tranh cua My o VN, tai khap noi o phuong Tay nguoi ta da ho vang “Ho, Ho, Ho, Ho Chi Minh!” nhu mot khau hieu doan ket chong chien tranh de quoc xam luoc. Phai chang tu ay ong nay sinh y dinh viet cuon sach nay?

Ho Chi Minh, tieu su chinh tri (1890-1945) Tac gia: Pino Tagliazucchi NXB Harmattan, Y, Torino, 2004, 354 trang. Sach co sau chuong, gan lien voi tung thoi ky, duoi cac ten su dung khac nhau cua Nguoi: 1-Nguyen Tat Thanh (1890-1911) 2-Nguyen Ai Quoc (1911-1923) 3-Ly Thuy (1924-1930) 4-Ho Quang (1931-1940) 5-Ho Chi Minh (1941-1945) 6- Nam 1946 Moi chuong bat dau voi bang ghi tom luoc hoat dong theo nam thang, roi den cac phan trinh bay boi canh chinh tri Viet Nam va quoc te, gioi thieu cac nhan vat noi bat, chinh dang cach mang khac xuat hien trong giai doan nham doi chieu voi cuoc doi, su lua chon con duong hoat dong cua Bac Ho. Phan tra cuu tu lieu cho cong trinh kha cong phu, moi chuong co hang tram ghi chu tham khao va giai thich. Trong cac phu luc dac biet co bang giai thich hang tram tu tieng Viet sang nghia tieng Y, bang ghi hang chuc ten goi va bi danh cua Bac Ho qua nhieu thoi ky hoat dong va nhat la so luong sach tham khao moi cu, gom ca tieng Viet lan tieng nuoc ngoai, tren 200 cuon.

- Khong, toi chi bat dau viet cuon sach nay rat lau ve sau. Nhung chinh tu cac nam do, co the la nam 1965, toi bat dau quan tam den VN - di nhien truoc la ve cuoc chien, nhung sau do ve ca lich su va van hoa cua dat nuoc xa xoi nay. Toi nghi minh cung khong di duoc xa, vi dau sao toi cung da gia roi, nhung thoi, toi cu lam duoc den dau hay den do...

+ Dong luc cung nhu hoan canh nao da thuc day ong viet cuon sach nay? Ong da gap nhung kho khan nao? Phai mat bao lau ong moi viet xong cuon sach?

- Truoc do, toi tap trung chu yeu vao cac van de quan su cua cuoc chien dang dien tien o VN. Nhung vao nam 1990 toi da tham du hoi nghi quoc te o Ha Noi nhan ky niem 100 nam ngay sinh Chu tich Ho Chi Minh va toi da trinh bay mot ban tham luan nho ve ba giai doan ma theo toi la tieu bieu cho cai ma toi goi la su “tiep noi va doan tuyet” trong lich su duong dai VN: phong trao Can Vuong, su hinh thanh cuoc dau tranh tu 1900 - 1925 voi cac nha cach mang nhu Phan Boi Chau va Phan Chu Trinh, va giai doan cach mang tu 1925 - 1945. Y dinh ban dau cua toi la se viet ba bai tieu luan.

Cuoi cung toi cung viet mot bai dai ve phong trao Can Vuong, chua xuat ban, va cac phan sau ve cuoc doi cua Nguyen Ai Quoc - Ho Chi Minh, mot con nguoi ma theo toi la tieu bieu nhat cho su tiep noi cua cuoc dau tranh keo dai ca 100 nam, dong thoi cung la mot su doan tuyet voi qua khu ve ca cac mat tinh than lan van hoa.

Ve nhung kho khan nao toi gap phai khi thuc hien cong trinh nay? Dac biet co hai kho khan. Truoc het, can mot chut lieu linh moi dam ca gan viet ve lich su VN ma khong biet tieng Viet va nhu the thi khong the su dung duoc nguon tai lieu goc VN. Chac cac ban thong cam va hieu cho toi dieu do. Thu hai la trong thuc te toi khong co dieu kien de tiep can duoc nguon tu lieu tai nhieu nuoc. Cach duy nhat ma toi lam duoc la dua vao nhung gi ma cac nha VN hoc noi tieng da viet – cai dieu ma anh goi la “tai lieu tham khao” do.

Con viet cuon sach trong thoi gian bao lau u? That tinh toi cam thay khong viec gi minh phai gap gap, va ket cau cua cuon sach cho phep toi lan luot trinh bay cac chu de, cuoi cung thi toan bo cuon sach cung hoan tat. Co the noi la da keo dai nhieu nam day.

+ Toi nhan thay duong nhu trong cuon sach cua minh, ong co mot cach tiep can khac, vi nhu doi voi tung thoi ky trong cuoc doi cua Chu tich Ho Chi Minh, ong deu mo ta khung canh chung, neu len cac nhan vat chinh tri, dang phai cach mang khac. Co phai ong co dung y muon lam mot su doi chieu va neu bat cac lua chon va hanh dong cua Nguoi la phu hop nhat cho tinh hinh tung luc?

- Toi chi muon don gian trinh bay cho nguoi doc Y nhin thay cac boi canh chinh tri, van hoa, xa hoi cua VN lan quoc te, trong do chang thanh nien Nguyen Tat Thanh da duoc ren luyen va hoat dong, roi tro thanh Nguyen Ai Quoc va sau cung la Chu tich Ho Chi Minh. Di nhien do moi chi la mot su phac thao. Va toi cung xin nhac lai rang toi chi trinh bay dieu do cho doc gia nguoi Y, co gang cung cap cho ho nhung cai moc thoi gian can thiet.

PINO TAGLIAZUCCHI 1924: Sinh o thanh pho Modena. 1964: Khi Dang Xa hoi Y tach lam doi, ong dung ve phia dang canh ta la Dang Xa hoi doan ket vo san Y (PSIUP), voi tu cach uy vien trung uong phu trach quan he quoc te, kiem luon tong bien tap tap chi quoc te cua dang, lam viec o Roma. 1965: Quan tam den cac van de Viet Nam tu nam 1965, qua nhieu bai viet va sach bao. Ong da xuat ban cac cuon sach: Dien Bien Phu, ba nghin ngay (nam 1969), Ca dao Viet Nam (cung dich va viet voi giao su Nguyen Van Hoan o Ha Noi, nam 2000) va moi day la Tieu su chinh tri Ho Chi Minh (1890-1945). Hien ong con nhieu cong trinh nghien cuu ve Viet Nam chua xuat ban: Phong trao Can Vuong, Cac van de chien luoc ve Dien Bien Phu, va dang tien hanh cong trinh nghien cuu Dong gop vao tieu su Vo Nguyen Giap (phan dau da dang tren tap san Quaderni Vietnamiti cua Trung tam Viet Nam hoc o Torino, so cuoi nam 2003).

+ Nhu mot doc gia nguoi Viet, toi rat thich cac doan viet ve: “Cuoc khung hoang cua gioi si phu VN”, “Con duong ma Nguyen Ai Quoc da chon”… va nhat la “Thoi co”, nguyen van bang tieng Viet. Co phai ong muon minh chung rang Chu tich Ho Chi Minh la mot nha chinh tri luon chon thoi diem thich hop nhat de tien hanh cac hanh dong mang tinh quyet dinh nhat?

- Dieu gay an tuong cho toi nhat trong suot lich su cuoc dau tranh gianh doc lap o VN - toi muon noi den giai doan cac nam 1941-1945, va ca nhung nam chien tranh - do la duong loi truong ky khang chien, khong phai chi cho doi ma con phai biet chuan bi de nam bat duoc “thoi co”.

Tuong Vo Nguyen Giap co ke lai rang khi tu Trung Quoc quay ve nuoc, Nguoi da yeu cau ngung ngay cuoc khoi nghia va de xuat lap doi “Tuyen truyen giai phong quan”. Neu toi khong lam thi day la mot buoc ngoat quan trong neu so sanh no voi xu huong non nong muon chuyen ngay sang hanh dong. Tuy vay o Tan Trao thi lai khac, Nguoi da quyet dinh phai cap toc tien hanh khoi nghia, khong con chan cho gi nua. Phai chang do la y nghia cua yeu to ‘thoi co’.

+ Theo ong thi Chu tich Ho Chi Minh khong phai la con nguoi cua ly luan ma la con nguoi cua hanh dong, luon biet ket hop hoan canh cu the cua dat nuoc voi bien chuyen cua tinh hinh the gioi trong chien luoc dau tranh cach mang, ong co the neu len vai vi du cu the?

- Toi tranh di qua sau vao viec phan tich tu tuong chinh tri Ho Chi Minh, vi dieu do doi hoi truoc tien phai am hieu ngon ngu Viet de co the tiep can tat ca cac bai viet cua Nguoi. Con ve viec neu len cac vi du? That kho noi. Chi co the noi mot dieu ngan gon la cuoc dau tranh lau dai cua nhan dan VN so di ket thuc thang loi la do o kha nang ket hop duoc cuoc chien dau do voi tinh hinh quoc te – va Chu tich Ho Chi Minh ro rang la bac thay ve viec nay.

+ Vi sao cuon tieu su ve Chu tich Ho Chi Minh cua ong dung lai o thoi diem nam 1945? Ong co y dinh viet tiep ve cuoc doi va hoat dong cua Nguoi cac giai doan sau nay?

- Voi ban Tuyen ngon doc lap doc o quang truong Ba Dinh vao ngay 2-9-1945, Chu tich Ho Chi Minh da thuc hien duoc uoc mo cua ca mot dan toc va ca doi minh. Di nhien day la mot y tuong con can ban lai, vi cuoc doi va su nghiep cua Nguoi khong ngung lai o thoi diem do, rieng toi lai quan niem rang cuoc doi cua Nguoi sau do hau nhu da hoa lam mot voi lich su chinh tri va quan su cua hai cuoc khang chien. Muon noi ve cuoc doi cua Nguoi sau 1945, ta can phai tra cuu that ky cang cac bai viet va dien van; mat khac cung phai nam bat duoc tien trinh quyet dinh o cap cao cua Dang va Nha nuoc VN. Rieng ban than toi nhan thay minh khong the lam noi viec nay.

+ Doi voi rieng ong, dau la nhung pham chat cao qui nhat ma ta co the rut ra tu cuoc doi cua Nguoi?

- Mot pham chat, chi duy nhat mot, do la su khiem ton. Nguoi luon luon biet song nhu mot con nguoi.

NGUYEN HUU THAI thuc hien