Nguoi phu nu co khi

- Ngoi giua can phong ngon ngang so do, cong trinh khoa hoc, nhung chi Nguyen Thi Hong, chu nhan cua giai thuong Kovalepxkaia 2005 nom tat bat giong het ba chu cua mot trang trai nho.

Va tu tin...

Su tu tin cua mot nha khoa hoc "song duoc" bang nghe cua minh cho du tung co thoi gian, gioi cua chi song chat vat vi roi sach vo, phong thi nghiem la... "chiu chet".

"Nhung dong gop cua chi cho KHNN da duoc ghi nhan xung dang". Anh: N.L

Giai thuong Kovalepxkaia den voi chi vao luc bat ngo nhat, sau hai lan lo hen voi no. "Ho so nho cac ban tre trong co quan di nop ho. Nganh lai co nhieu nguoi gioi, da duoc trao giai nen toi nghi minh... chua la gi" chi tam su. "Qua tam ba ban", nhung dong gop cua chi cho khoa hoc nuoc nha, dac biet, cho nganh chan nuoi, cuoi cung da duoc ghi nhan xung dang.

Nhung he thong may che bien thuc an gia suc, giet mo gia cam... khong chi tang nang suat chan nuoi ma con dua chan nuoi tien dan den su chuyen nghiep hoa, dam bao an toan thuc pham va moi truong.

Nguoi phu nu don dau

Vao giua mua cum gia cam nam 2006, cac co so giet mo thu cong cua mot so tinh mien Tay Nam Bo, thay vi "tron dich" da "tang toc" het cong suat nho duoc trang bi mot day chuyen giet mo ga sach rat... em ai. Cong trinh do TS Nguyen Thi Hong va cac nha khoa hoc tai Vien Co dien nong nghiep va cong nghe sau thu hoach che tao. Day la mot day chuyen dong bo va lien hoan bao gom ca thiet bi bao quan lanh.

TS. Hong tiet lo, truoc kia, yeu to ve sinh an toan trong giet mo van bi xem nhe, Nguoi ta chi "sot" len vi no ke tu luc dich cum bung phat. "Vay la chi da kip di tat don dau?". Chi Hong hom hinh "dung la nhieu nguoi ngac nhien vi thay chung toi chi nhan de tai nua nam la xong. Thuc ra, y tuong nay da ap u tu nhieu nam truoc. Dung thoi diem la tung ra thoi".

Chuyen la, tu nam 2000, nhan nha nuoc moi ban hanh mot so chinh sach ve giet mo tap trung, chi Hong va cac nha khoa hoc trong Vien da nghi ngay den chuyen "don dau" bang mot day chuyen giet mo gia cam. Toan mien Bac luc do chua he co mot day chuyen quy mo nao. Nhung roi, nang len, dat xuong, nhieu y kien lai cho rang, cac nha khoa hoc nen tap trung vao day chuyen giet mo lon boi nguoi VN co thoi quen an... thit lon nhieu hon an vit, ga.

Nhung giua mua cum, cac co so giet mo thu cong van nhan duoc nhung don dat hang lam ga sach. Tinh sao day khi khau ve sinh an toan thuc pham thuong van la "biet roi, kho lam, noi mai"... De tai duoc lat lai. Cum chua dut, TS Hong da giuc anh chi em phai lao vao chay thu. Day chuyen xong, chi cho thu nghiem. Neu cu ngai dich cum de roi khong dam "so" den cai long ga, de tai at se bi cat. Ma thi truong ga sach van con do...

Den nay, day chuyen cua Vien da co mat tai Hue, Tien Giang, Long An, Dong Thap, Tra Vinh... voi cong suat toi da len toi 250 con/gio.

TS Hong (trai) quan sat day chuyen xu ly giong. Anh N.L

"Toi luc nao cung thich nhay vao nhung linh vuc moi, chong con toan phai ham phanh lai", chi Hong thu nhan.

Ke ca luc thang hay giang, tham chi vao nhung thoi diem cac vien nghien cuu “doi” de tai, cong trinh lam xong chi biet cat vao ngan tu thi phong Co gioi cua TS Hong van tu hao la "song khoe". "Hanh dien nhat la nhung nam xoa bo bao cap, ca nuoc kho khan ma anh chi em van vung chuyen mon, song duoc bang chinh nghe nghiep cua minh".

Chan nuoi kho khan, dinh don thi chi Hong "xoay" cach khac. La nha khoa hoc cua thuc tien, khong bao gio duoc phep de cho dau oc ranh rang hay phai tu lu, buon phien.

Va do la nhung nam nguoi ta thay ba tien si co khi chan nuoi tu nghiep o Hungary ve bat tay vao nhung cong trinh khong dinh dang den chan nuoi nhu lam may ep mia duong, nhao bot uot trong day chuyen che bien mi soi..v.v... Nhung cong trinh tuy khong co tuoi tho cao nhung ra doi dung thoi diem. Nhung nam 90-92, buoc ra khoi thoi ky bao cap, khong con phai lo thieu luong thuc, thuc pham thi nguoi ta bat dau nghi ra cach lam the nao de duoc an ngon hon. Cac dong nghiep va TS Hong da may mo nghi cach bien ngo, khoai, san thanh loai thuc pham moi, de lam, bo sung vao thuc don cua mam com gia dinh. Cac may nhao bot, ep mi soi ra doi.

"Khong lau sau, cac nha may che bien mi tom ao at xuat hien. Chiec may cua toi bi lac nhip", chi Hong nho lai. Cung nhu chiec may ep mia truoc do, khi ra doi, no la cong cu huu hieu thay the cho cach ep thu cong trong suot thoi gian dai. Mai cho den luc khap noi ram ro dung len cac nha may mia duong...

Hay voi day chuyen xu ly hat giong ngo lai cung vay. Hoi ay (dau nhung nam 90), giong ngo lai cho nang suat cao dang duoc nong dan Viet Nam don nhan ho hoi. The nhung, chi co ngo thuong pham, nong dan khong the de giong theo kinh nghiem thong thuong, hoan toan phu thuoc vao cac cong ty nhap khau.

"Nhan thuc hien hop dong kinh te (chua qua nghien cuu) de thiet ke he thong xu ly hat giong la mot quyet dinh lieu linh", chi Hong cho biet. Luc ay, chi co mot day chuyen che bien hat giong, voi khau xu ly theo cong nghe "ngoai nhap” cua Cong ty giong mien Nam. Day chuyen nhap tu nuoc ngoai thi gia khong he "mem".

Ngo lai lam giong nhu dua con duoc cham bam can trong, khong the phoi kho treo xo bep nhu dan gian van lam voi ngo ta. Hat ngo giong phai xu ly hoa chat sao cho phoi song ma do am van o nguong cho phep. Cac cong doan te ngo, sang, phan loai nhieu noi da lam duoc. Con khau quan trong nhat - xu ly hoa chat thi... danh chiu. Tai lieu thieu, lai chua co so nao nhap thiet bi de lay mau, nhung chi Hong van nhan thuc hien hop dong vi tin tuong vao kinh nghiem cua minh va dong nghiep.

"Day chuyen cua TS Hong theo mo hinh moi. Chat luong hat giong duoc dam bao tuong duong voi hat giong cua day chuyen cac nuoc trong khu vuc", ong Mai Xuan Trieu, Vien truong Vien nghien cuu Ngo noi. Tuy hat giong chua bong, dep nhu theo cong nghe nuoc ngoai nhung chat luong tuong duong va quan trong la gia thanh chi bang 50%. Day chuyen ay duoc su dung suot tu nam 1993 den nay.

Ngoai ra, con la hang loat cong trinh hop dong kinh te ve cac day chuyen che bien phan vi sinh, cac may tron, nghien hoa chat, mattit duoc ung dung rong rai trong nhieu nam.

"Biet minh la ai"?

"Thay vi phu bui, de tai cua chung toi da dang hoang buoc vao thuc tien". Anh: N.L

"Huc dau" vao buc tuong co khi, voi phan lon phu nu xua nay da la mot con duong chong gai. Cac phong nghien cuu cong nghe cua Vien Co dien NN-CNSTH lai chi tap trung vao cong nghe trong trot, hau nhu khong co cong nghe chan nuoi... Nhung cung chinh o day, so truong cua phai nu da duoc chi phat huy triet de. Nhu mot nguoi noi tro dam dang luon biet bep an nha minh co nhung gi, luc nha minh den dau, tren co so nang luc cua minh, thuc tien cua san xuat, chi chon huong di cho de tai cua minh. "Toi chon quy mo vua va nho nen do phuc tap cung nho va vua".

Chi nghi sao ve viec cac cong trinh cua minh chua tao ra mot "lan song" "tran ap" hay dot pha cho nganh chan nuoi nuoc nha?

Qua la cac cong trinh cua chung toi chua dat den "tam", "mon" nhung dinh huong cua chung toi la bam sat thuc te quy mo san xuat nho le cua nen nong nghiep trong nuoc cung nhu dua vao chinh nang luc cua minh. Lam quy mo lon thi nang luc trong nuoc (cong nghe che tao, cong nghe kim loai...) chua theo kip. Con quy mo 5-7 tan/ngay, san pham nhu chung toi lam, cong trinh van "song" duoc. Thay vi phu bui, de tai cua chung toi da dang hoang buoc vao thuc tien san xuat.

Hang loat may moc rat thiet thuc, lai dap ung duoc nhung yeu cau rat nong dan nhu ben, re, de su dung, cho nang suat cao da ra doi tu can phong nghien cuu nho be cua Vien Co dien.

Phai dau tu nhieu cong suc nhat chinh la day chuyen che bien thuc an chan nuoi, trong do co may tron la san pham dau tien. Khi bat tay vao de tai nay, chi Hong chua luong den mot luc can lon, do la nguyen lieu de lam thuc an chan nuoi thu mua tu trong dan rat hon tap. Cung la san kho nhung co loai duoi, loai mieng, hat. Roi moi mot, to nho..., thoi thi du ca, lai uoc luong bang mat thuong, "den may Tay cung phai chao thua". O nuoc ngoai nguyen lieu da duoc "quy chuan" ve quy cach, do am... nen viec su dung may rat de dang.

Chat vat suot 3 nam, nghien cuu, thu nghiem, chinh sua, day chuyen che bien thuc an chan nuoi cua Vien Co dien Nong nghiep va Cong nghe sau thu hoach da dap ung duoc nhung yeu cau... rat Viet Nam ay. Hon 20 nam dua vao hoat dong, hieu qua thay ro. Den nay Vien van tiep tuc nhan duoc don dat hang.

"Nhung ma phai cong nhan may chua dep, ben bang cua nuoc ngoai (bang 80%), tuy tinh thuc te va kha nang ung dung cao"- chi Hong tran tro - "diem mau chot o day, toi da hieu duoc nang luc, gioi han, thuan loi cua minh de co hieu qua cao nhat".

O tuoi nghi huu nhung trong dau chi Hong van am ap nhung du dinh moi, "dua con ga vao day chuyen giet mo da la thanh cong roi nhung den cong nghe che bien ga thanh pham moi la khau an nhat", chi Hong tam su. Boi cong nghe sau thu hoach moi lam tang gia tri cua san pham nong nghiep, mang lai thu nhap cao cho nhung nguoi nong dan ma ca doi nghien cuu cua chi da huong ve loi ich cua ho.

• Duy Nguyen - Ngoc Le