Me Mon va lop hoc giu lua ca tru
Ba la mot nong dan tay lam chan bun, nhung lai duoc nguoi dan ca nuoc biet den voi vai me cua liet sy Nguyen Thi Rang trong bo phim noi tieng “Nga ba Dong Loc” cua dao dien Luu Trong Ninh.
Vai dien thanh cong nhung it ai biet duoc chinh tai nghe trong giong hat ca tru cua ba da khien dao dien Ninh me nhu dieu do ngay lan dau gap mat. Toi ve tham “Me Mon” sau hon chuc nam ke tu ngay me len man anh nho, me van the, tieng hat van ngot ngao, me lai dung trong vai tro moi - nguoi truyen lua ca tru xu Nghe. Nghiep ca tru Xe vuot cau Ben Thuy, dung lai o nga ba Thi tran Xuan An. 30 phut xe chay luot duong nhua giua nang he gat, rat den chay da thit, lao tai xe da dua toi den thon 5 xa Co Dam, huyen Nghi Xuan. Ngoi nha nho don so cua ba Phan Thi Mon nam khep minh ben chan nui Hong Linh. Truoc mat toi la mot cu gia khuon mat da nhan nheo, lung cong, mai toc den den ky la. Me bat dau cau chuyen ve nghiep cam ca: “Nam len muoi ba, me theo cac chi den hoc ca tru cua anh kep Phan Dinh Hung. Kep Hung la nguoi cung lang, co tham nien tren 30 nam di bieu dien ca tru o Cung dinh Hue. Hoc duoc thoi gian, do doi kho, do giac Phap quan nhieu nguoi bo hoc. Me me ca tru lai co chut giong nen duoc anh kep Hung nhan lam con nuoi va truyen cho cac ngon nghe tu cach luyen lay, cam hoi, nha chu den cach cam “phach” sao cho gion... Nam 17 tuoi, me da thuoc lau hon 30 lan dieu ca tru va theo ganh hat anh kep Hung dua ca tru di bieu dien khap cac tinh Trung Ky. Gan nhu nhung ngay le o chon mieu duong linh thieng, noi dinh lang, le hoi dau xuan ganh kep me deu co mat”. Nhung nam 1944, co dao Mon da ket toc xe duyen cung nguoi thay day hoc chu Han trong lang. Khang chien no ra da khien ganh hat tan vo. So chi em lai lao vao lo tang ca san xuat, sinh hoat doan the, con cac anh kep lai cung nhau tong quan danh giac. Sau nhung nam 1975, mac du Dien xu ca tru Co Dam khong con hung thinh nhu nhung ngay dau, nhung vao nhung nay gio chap, le tet cac ca nuong, anh kep mot thoi xong pha lai ngoi hat voi nhau... Chat ca tru cua me Mon da den duoc voi nhieu nguoi, va nhieu nguoi cung tim den voi me de duoc thuong thuc dieu ca tru goc. Mot buoi chieu cuoi nam 1992, Dao dien bo phim Nga ba Dong Loc Luu Trong Ninh tim den nha me Mon. Ong Ninh me nhu dieu do su nhanh nhen, giong hat ngot ngao, luu luyen cua me Mon. Sau lan gap ay, me tro thanh “manh ghep” trong cac nhan vat cua bo phim. “Ong dao dien noi voi me la moi me tham gia bo phim, roi dua cho it tien lo duong suc. Me nhan loi ngay. Hon hai thang tap luyen trong vai me cua mot liet si lung cong. Co nhung canh quay kho tui phai dien di, dien lai nhieu lan, khi quay xong met qua guc nga xuong luon, rieng canh quay vua hat ca tru vua treo duoi ho bom len phai dien nam lan moi xong vi tuoi gia suc yeu lai leo nui vua hat trong luc lung deo lung cung mot nam com, mot nai chuoi, bo ket nang gan... mot yen. Kho va bo ngo that, nhung khong ngo me lai dong duoc phim. Me nho nhat la hai ky niem, mot la canh quay khi dang keo vay giua chien truong thi bi may bay My bo nhao dang xa the la tui cong tu do cho den nay luon, hai la dong xong phim thi lung cong luon khi nao khong hay!” . Lop hoc ca tru cua me Mon “Ca tru noi tieng, va tro thanh mon an tinh than khong the thieu cua nguoi xua nhung may nam ni the he con chau thuong hat nhung loai nhac moi. Nghi ve ca tru me thay buon va thay nho no qua. Do cung la ly do tui quyet tam mo mot lop hoc ca tru cho lop tre, khong hy vong chung kiem duoc tien ma chi mong duy tri no truoc luc tui nham mat xuoi tay” - me Mon canh canh noi long, roi quyet tam truyen lua cho ca tru khi no mat dan cho dung. Tu y dinh ay, nguoi dan Co Dam da qua quen voi canh, nhung dem trang sang me Mon cung nhung nguoi ban gia ngoi ngam ca nhung lan dieu ca tru. Nhan le, tet, mung tho cac ba lai co dip bieu dien nhung lan dieu ca tru. Ngoai gop vui cho le hoi, lop ban cua me Mon muon danh thuc ca tru cho cho lop tre. Nam 2000, nguoi ta lai thay me tay chong gay, long cong den tung gia dinh van dong cac ban tre hoc hat ca tru. Khong biet me van dong ra sao, chi biet, luc dau chi co cac em hoc sinh tham gia lop hoc, sau do lai co su gop mat cua chi em trong xa. CLB ca tru Co Dam 1 do me Mon lam chu nhiem, kiem day ca tru mien phi da ra doi tu do. Thoi diem dau tien, CLB chi co vai chuc thanh vien, 7 “ca nuong” co chong di xuat ngoai, con lai la cac em hoc sinh, thanh nien trong lang. Nguoi dan Co Dam da quen voi canh cu tam chieu, cac “ca nuong”, “anh kep” trong lai cap sach den CLB, cung nhau len phach dan ca. Con dem dem, trong ngoi nha rong khoang 15m2, lan dieu ca tru bat dau vang len: nhip phach, tieng dan day. Nhieu luc can nha cua me qua chat cac ca nuong lai phai xep ghe ngoi ra ca ngoai san. Gap mua lai doi ca du tap hat. Hai Ha, dang hoc lop 12, thanh vien cua CLB, tho lo: “Em theo hoc ca tru duoc gan 6 nam nay roi. Hien da thuoc duoc nam lan dieu ca tru, va da duoc mot huy chuong vang tai Lien hoan ca tru toan quoc vao nam 2005”. Chi Duong Thi Net que o xa Xuan Thanh lay chong ve Co Dam thi hon ho: “Tu ngay chong di xuat khau lao dong o Han Quoc, ngoai dong ruong em xin gia nhap CLB. Gan hai nam tham gia em da thuoc duoc hai lan dieu ca tru roi chu a. Ca tru da mang lai cho em nhieu dieu thu vi, nhat la thoai mai sau nhung gio cam cui ngoai dong”. Bay gio thi tai Co Dam, tu mot CLB ca tru khoang vai chuc thanh vien nay xa da hinh thanh them hai cau lac bo ca tru voi gan 70 thanh vien tham gia luyen tap hang ngay. Thanh cong nam ngoai suc tuong tuong, tai “Lien hoan ca tru toan quoc 2005” lan thu nhat to chuc tai khu di tich Nguyen Du vao giua nam 2005, CLB ca tru Co Dam 1 do ba Mon lam chu nhiem dat 3 Huy chuong Vang, ba va nguoi ban hat Phan Thi Nga deu nhan huy chuong bac o cai tuoi ngoai 80!”. Ong Hoang Thanh Lam, Truong ban van hoa xa Co Dam luc dau khong may tin vao thanh cong cua CLB, gap chung toi, ong ho hoi: "Mung qua. Bon tre den voi ca tru khap cac xom. Cach day may thang, Vien am nhac VN moi Cau lac bo ca tru Co Dam 1 vao cung dinh Hue bieu dien nghe thuat ca tru, tham gia lam phim gioi thieu ve nghe thuat ca tru, chuan bi hoan tat ho so de trinh len UNESCO cong nhan di san van hoa phi vat the. Chinh quyen dia phuong dang de nghi cap tren tang danh hieu “Nghe nhan dan gian di san ca tru cho me Mon”. Roi Co Dam, toi tin dong ca tru van chay, va me Mon se thanh cong! Van Dung - Minh San |
||
| Viet Bao |
