Loi tien tri giua bien ca
|
Voi mot so mau chuyen, tu lieu con it duoc biet toi, loat bai viet duoi day cua phong vien Tien phong hy vong gop them doi net vao chan dung co Tong Bi thu Le Duan – vi lanh dao kiet xuat cua Dang ta.
Cho den nay, it ai ngo duoc rang, tu thuo thieu thoi, cau thieu nien Le Van Nhuan (Ten khai sinh cua co Tong Bi thu Le Duan – PV) rat say me doc sach ve dao Phat va da tung dinh “xuat gia”… Vi sao vay? Truoc het, xin phac qua doi net ve manh dat da sinh ra Le Van Nhuan va dong toc Le Van noi day. Do la lang Bich La thuoc xa Trieu Dong (Trieu Phong, Quang Tri). T heo tai lieu hien dang luu giu tai Van phong T.U Dang thi vao nam nien hieu Thong – Nguyen (1526) trieu Hau Le, Ngai cai tri pho tuong Doan – Loc – Hau (toc ho Le Mau nguyen quan lang Hoa Due thuoc Chau Hoan, nay la Nghe An – Ha Tinh) lanh menh trieu Le vao cai tri hai xu Tan Binh – Thuan Hoa, vua ngan chan Chiem Thanh, chieu mo luu danh, khai hoang, thanh lap tong xa. Xuat phat tu Chau Hoan, Ngai co dem theo 14 toc ho khac trong do co toc ho Le Van, la nhung nguoi dau tien khai khan, lap nen lang Hoa An, den thoi Tay Son thi doi thanh Hoa La, sang trieu Nguyen doi thanh lang Bich La va duoc giu toi ngay nay. Ong to cua toc ho Le Van lang Bich La la Le Van Hien (mot trong 14 vi di theo Ngai Doan – Loc – Hau). Neu tinh den doi cua Le Van Nhuan la 12 doi. Lang Bich La tung noi tieng voi cau “Lo sinh quan, noi sinh si tu”. Tai cong Tam quan dinh lang co 2 cau doi: “Dia chung linh khi truyen thien co – The xuat anh tai dien uc nien”. Nghia la: “Dat hun duc khi thieng toan ven tu nghin xua – Doi sinh hao kiet khi nao cung co” (Theo Ho Ngoc Mui). Nguoi noi tieng nhat trong toc ho Le Van lang Bich La la Ngai Le Dang Dinh (tu la Le Van Dinh) tung duoc thang Hiep bien Dai hoc si, lam thay day cho 4 doi vua nha Nguyen tu trieu Gia Long den trieu Tu Duc. Khi Ngai bang ha (1848), duoc vua Tu Duc ban tang: “Nhat lao nghi hinh thien ha tac/ Tu Trieu thac phu de vuong ton”. Nghia la: “Chi co minh lao moi duoc huong nghi le nay/ Do co cong lao day do bon doi vua” (Theo Ho Ngoc Mui). Trong so con chau toc ho Le Van lang Bich La co nhieu cong lao, dong gop cho phong trao Can vuong va cac phong trao chong Phap khac, con phai ke den cu Chanh ve uy Le Van Thong (ong noi cua Le Van Nhuan) va nguoi bac ruot cua Nhuan la Le Van Tang tung do Pho bang trong ky thi cuoi cung cua trieu Nguyen va duoc thang chuc De doc cua Nam trieu… Tro lai cau hoi vi sao cau thieu nien Le Van Nhuan lai dinh chon cho minh con duong “xuat gia”: Vao nam 1977, trong chuyen tham An Do, co Tong Bi thu Le Duan da tung noi voi nu Thu tuong Indira Gandhi rang: “Toi den voi ly tuong cong san xuat phat tu dao ly cua Phat giao”… Sau nay, trong nhung luc roi rai, Tong Bi thu Le Duan thuong tam su voi con cai rang: Thuo nho ba rat me doc sach nha Phat vi thay xung quanh tran day su bat cong. Ba con hang xom thi ngheo kho, doi song kiet que, tham chi khong it lan ba da nhin thay nhung nguoi chet doi. The nhung ong noi thuong can dan: Ca nha chi co 3 chi em con, chi va em gai con thi la phan gai, gia dinh ta sau nay chi dua duy nhat vao doi vai cua con. Neu con di tu thi cha me, chi em con biet dua vao ai bay gio. Vang loi cha, Le Van Nhuan ngay dem cham chu vao hoc hanh. Ngay tu luc con nho, Nhuan da to ra khac thuong; ngoai tri thong minh bam sinh, cau rat thich tu minh dat ra nhung cau hoi roi lai tu minh may mo, suy tu tim cach tra loi. Trong so hoc sinh theo hoc thay Bo Hoa – nguoi cung lang – cau be Le Van Nhuan luon luon noi troi, tieng hoc gioi vang xa khap vung va duoc dan lang, ban be dat cho cau cai ten Thong Nhuan. Moi chi o tuoi thieu nien nhung Thong Nhuan da rat gioi Phap van. Cho toi khi thay Bo Hoa “het chu” thi Thong Nhuan theo hoc tiep tren truong Phu roi thi dau vao truong Quoc hoc Hue. Duoc tin con trai thi do vao ngoi truong danh gia nhat mien Trung luc bay gio, cu Le Van Hiep (cu than sinh cua Le Van Nhuan), rat doi tu hao va vui mung khon xiet. Nhung cu dau co biet, con trai cu – chang trai lang Bich La, vua moi dat chan len dat Hue, da don nhan mot lan gio moi thoi ve, do la phong trao hoc sinh, sinh vien Hue trong cac cuoc bieu tinh chong ngoai xam. The roi, mot hom, Thong Nhuan cung ban la Phan Dang Luu ru nhau toi tim gap cu Phan Boi Chau. Hai nguoi thua voi cu: Chung chau muon cuu nuoc, nhung chung chau phai lam day? Sau khi nghe cu Phan Boi Chau giang giai, Thong Nhuan het suc kham phuc long yeu nuoc nhiet thanh cua lao chi si ho Phan, nhung ve duong huong cuu nuoc thi Thong Nhuan van cam thay mong lung lam. It lau sau, qua nhung nguoi ban, Thong Nhuan duoc doc quyen Le Procis de la colonisation Franscaise (Ban an che do thuc dan Phap) cua Nguyen Ai Quoc chuyen ve tu nuoc ngoai. Thoi diem do, Thong Nhuan cung chua hieu biet gi may ve chu nghia cong san, nhung sau khi doc cuon sach tren, thay Nguyen Ai Quoc la nguoi yeu nuoc, theo chu nghia cong san, chu truong cuoc song binh dang bac ai, vi nguoi ngheo kho, nen anh dat niem tin vao con duong ma Nguyen Ai Quoc dang theo duoi. Roi Hue, Thong Nhuan xin vao lam viec tai So Hoa xa Da Nang, vua lam viec, vua hoat dong cach mang. Cung voi mot so nguoi que Nghe Tinh, Thong Nhuan to chuc cac buoi nghien cuu tai lieu cach mang, doc bao chi tien bo... Cho den 1928, hai so Hoa xa Da Nang va Ha Noi co su lien ket, Thong Nhuan nhan cong viec moi tai So Hoa xa Ha Noi va bat dau tu day, chang thanh nien lang Bich La vua tron 21 tuoi da chinh thuc doi ten thanh Le Duan. Vua ra den Ha Noi, Le Duan da bat lien lac duoc voi “Viet Nam thanh nien cach mang dong chi Hoi”. Thang 3/1930, sau khi duoc ket nap vao Dang, Le Duan nhan nhiem vu thanh lap chi bo dau tien cua so Hoa xa Ha Noi va it lau sau chuyen sang cong tac tai Thanh uy Ha Noi, roi qua Xu uy Bac Ky (dong tai Hai Phong) giup viec cho dong chi Khuat Duy Tien. Sau khi Bi thu Xu uy Bac Ky Khuat Duy Tien bi dich bat, Le Duan duoc phan cong ve lam viec tai Ban Tuyen huan Xu uy do Trinh Dinh Cuu phu trach. Tai day, Le Duan da tham gia bien soan nhieu tai lieu tuyen truyen chuyen ve cac co so Dang cua Ha Noi, Hai Phong, tao duoc su anh huong sau rong trong quan chung. Dau nam 1931, Le Duan bi dich bat va tra tan het suc da man. Du khong tim ra duoc manh moi, chung cu, song, dich van ket an anh 20 nam tu giam o Hoa Lo sau day di Son La, Con Dao… Sau nam sau, do ket qua dau tranh cua phong trao Mat tran Binh dan, cung voi hang tram chien si khac tai Con Dao, Le Duan da duoc tra tu do, nhung roi, cung chi 4 nam sau, lai bi dich bat va day di Con Dao voi an tu chung than… Khi nghe tin nguoi con trai doc nhat roi bo truong Quoc hoc Hue di lam cach mang, cu ba Vo Thi Dao (than mau cua Le Van Nhuan) khong he to ra phan doi con duong ma con trai da chon. Cu ba la khuon mau phu nu dien hinh cua mot nguoi tuy ngheo nhung gia giao va day long nhan ai. Ba thuong day con cai “ky so bat duc, vat thi u nhan" - “dieu gi minh khong muon thi dung lam cho nguoi khac”. Ba co mot toa thuoc cao dan mun nhot gia truyen. Tat ca ba con hang xom, nguoi nao bi benh, ba deu chua chay den noi den chon ma khong he lay mot dong tien cong. Chinh vi vay, ba duoc moi nguoi quy men, kinh trong. Doi voi nguoi con trai, ba co mot tinh yeu thuong vo bo ben. Lan chia tay cuoi cung voi con trai, ba thu thi rang: Viec con di lam cach mang, ma nghi do la viec dung, cuu thoat cho bao nhieu nguoi ngheo kho. Ma khong phan doi, nhung do la viec kho lam con a… Tram ngam mot luc sau, ba tiep: Va lai viec ay vo cung nguy hiem, lo ra con chet thi ma biet song rang day? Hay la, con cho cho toi luc ma qua doi roi… Hon ai het, Thong Nhuan rat thau hieu cong cha, nghia me, nhung anh danh dut ao ra di… Sau nay, qua hai lan bi bat giam, gan chuc nam bi giam cam tra tan chet di song lai, Thong Nhuan van khong bao gio quen duoc hinh anh than thuong cua nguoi me. Voi bao tam tu, tran tro, cuoi cung, anh da thuc lien may dem de viet mot vo kich nhan de Con khong the lam khac duoc, roi cung may nguoi ban tu dem ra dien. Tham gia dung va dien vo kich nay co cac vi: Tran Huy Lieu, Kim Cuong, Ba Thao (tuc Trung tuong Nguyen Binh sau nay)... O que nha lang Bich La, nguoi me van ngay dem trong ngong tin con trai. Tat ca thu tu con trai viet gui ve, doc xong, cu khau mot chiec tui vai nho, bo tat ca thu cua con trai vao do roi luon deo o tren co. Khi duoc tin con trai bi dich bat va day chung than ngoai Con Dao, cu hau nhu khong tiep xuc ai, cu mot minh tram ngam ngoi trong nha het ngay nay sang thang khac cho den luc kiet suc, qua doi. Tui thu cua con trai van con nam tren co – vat duy nhat cu mang theo sang the gioi ben kia… Con nua Manh Viet
|
||||
|
Viet Bao
|
||||
