Giai ma hinh xam tren mat phu nu nguoi Mang

Tags: Pa Bon, nguoi dan ba, su truong thanh, su khac nghiet, cua mot con, hinh xam, Nguoi Mang, tren mat, cua nguoi, nhung nguoi, phu nu, ban, nam, vo, chong


Hinh xam tren mat the hien cho su truong thanh cua mot con nguoi, cung giong nhu tuc cap sac cua nguoi Dao. Hinh xam se che cho, giup do con nguoi chong lai su khac nghiet cua thien nhien.
Ky 1:

» Ky bi nhung nguoi dan ba... xam mat o Lai Chau


Pa Bon la mot trong 22 ban cua nguoi Mang o Lai Chau, moi duoc lap tu nam 1971. Ban Pa Bon von la mot nhom nguoi Mang, tach ra tu ban Nam Coi, lap ban Co Muong. Cuoc song o ban Co Muong het suc kho khan vi thieu dat san xuat, nen nhung nguoi Mang noi day da bo dat cu, keo xuong khu vuc giap song Nam Ma de lap ban moi, lay ten la Pa Bon. Theo tieng Mang, Pa la nga ba, Bon la ten con suoi, Pa Bon co nghia la “vung dat nga ba suoi Bon”.

Giai ma hinh xam tren mat phu nu nguoi Mang
Giai ma hinh xam tren mat phu nu nguoi Mang
Nghi le xam mat do So Van hoa, The thao va Du lich Lao Cai phuc dung o ban nguoi Mang. Anh: Nguyen Hung Manh.

Tap tuc xam mat cua nguoi Mang da that truyen tu may chuc nam truoc. Nhieu noi da bo tu ca tram nam nay roi. Noi nao bo tuc nay muon nhat, cung da cach nay 20 den 30 nam. Gio day, tim duoc mot nguoi Mang con giu hinh xam tren mat trong tong so gan 2.800 cu dan nguoi Mang, cung rat kho khan.

Sau nhieu ngay di tim kiem o cac ban nguoi Mang, rai rac o cac huyen Muong Te, Phong Tho, Muong Lay, Sin Ho, toi moi may man duoc tan mat nhung hinh ve ky quai quanh mieng nhung nguoi dan ba o ban Pa Bon. Co le, Pa Bon la noi cuoi cung tu bo tap tuc ky la nay. Tuc xam mat o Pa Bon chinh thuc khai tu tu 20 nam truoc.

Hoi chuyen xam mat, tu nhung nha nghien cuu, den cu dan nguoi Mang deu rat mo ho. Cung lam la chi biet co tap tuc do, con cu the tap tuc do co tu khi nao, noi len dieu gi, bieu hien tin nguong gi cua nguoi Mang, thi gan nhu khong ai biet.

Giai ma hinh xam tren mat phu nu nguoi Mang
Gio day, nhung thieu nu Mang nay khong con nhieu ky uc ve nhung hinh xam nua.

Toi hoi Bi thu ban Pa Bon Sin Van Son ve tuc xam mat ky la cua dan toc minh, ong Son cung lac dau khong biet. Ong chi co the noi rang: “Tuc xam mat cua nguoi Mang co tu lau lam roi. To tien bao nhieu doi truoc da co tuc nay. Doi sau cu the lam theo thoi. Con y nghia cua hinh xam, xam mat de lam gi thi ta khong biet dau, vi khong thay cac cu noi. Ngay xua, thoi cac cu, con trai, con gai deu xam quanh mieng, chi chit o cam, nhung sau nay chi con xam dan ba, con gai thoi, dan ong khong xam nua”.

Ong Son chi nam duoc co vay ve thu hinh xam co tuoi ca ngan nam cua toc nguoi minh. Nhung ong dan toi den nha cu Sin Van Xa, nam nay gan 80 tuoi. Cu Xa biet nhieu truyen thuyet, co tich ve nguoi Mang.

Cu Xa da 80 tuoi, nuoc da do au, cuong trang, vung vang nhu cay tung tha (nghien) hien ngang giua ban. Cu nau che dang, moi chung toi uong nuoc ben bep lua hong. Nhap xong ngum tra, cu moi kha kha, bat dau cau chuyen: “Tuc xam mat cua nguoi Mang ha? Ta cung biet day, nhung biet it thoi. No bat dau tu mot truyen thuyet xa xua cua nguoi Mang…”.

Giai ma hinh xam tren mat phu nu nguoi Mang
Nguoi dan ba nay da tung xam mat, nhung 30 nam troi qua, hinh xam da bien mat gan nhu hoan toan.

Ngay xua, ngay xua, khi bo toc nguoi Mang con o vung phuong Bac xa xoi, chua di cu den vung dat nay, co doi vo chong tre dan toc Mang song voi nhau rat hanh phuc.

Hang ngay chong vao rung san ban, vo len nuong trong san, trong ngo. Co luc ca hai cung xuong suoi mo ca, dem cung dot duoc di bat ech. Ho vua lam viec vua ca hat nhay mua, khien chim muong cung riu rit keo den ngam nhin doi vo chong hop tinh, hop net, lai yeu nhau tham thiet.

Nhung sau khi sinh dua con dau long, chi vo nhu bien thanh nguoi dan ba khac, nanh noc, cay doc. Nang luon mieng ria ray, chui boi chong. Da the, chi ta lai luoi nhac, tham an, ca ngay chi ngoi mot cho huong an nhan, bao nhieu cong viec do het len vai chong.

Moi lan len nuong ve, trong thay nha cua ngap ngua, bep nuc trong tron, lanh leo, anh chong buon lam. Nhieu lan anh gop y voi vo, song chang an thua gi, vo van chung nao tat ay.

Giai ma hinh xam tren mat phu nu nguoi Mang
Chi Sin Thi Nuoi - nguoi dan ba cuoi cung cua tuc xam mat.

Buon chan, chang thiet song, anh tim den hon da to co ten Xom Bai ngoi khoc mot minh. Dang luc buon ba, muon nhay xuong suoi tu tu, thi vi than coi soc hanh phuc ten la Tru Giang hien len bao: “Nguoi ve lay la xanh cam o hien nha, roi dung kim chi khau mom vo lai, no se khien vo nguoi cham chi, het tham an va khong chui boi duoc nua”.

Anh chong nghe loi vi than, lien lay la xanh cam o hien nha. Nhung viec dung chi khau mom vo thi anh khong no lam. Du sao, anh cung thuong vo nhieu lam. The la, anh dung gai nhon choc quanh mieng vo, roi lay nhua cham boi vao. Nhua cham ngam vao vet gai cham, tao nen nhung vet mau den nhu chi khau.

Khong ngo, ngay lap tuc nguoi vo thay tinh doi net, lai hien thuc, cham lam, yeu thuong chong nhu ngay xua.

Giai ma hinh xam tren mat phu nu nguoi Mang
Co hinh xam tren mat, nguoi phu nu Mang tro nen dam dang, hien diu hon?

Tu do, nguoi Mang, ca nam lan nu, cu den tuoi 12 la bo me moi thay mo den nha, mo ga cung than rung, than nui, roi “khau mom” con gai lai de con gai tro thanh nguoi tot, nguoi dep, nguoi hien.

Tu hang ngan nam nay, xam mat la nghi thuc khong the thieu cua nguoi Mang. Hinh xam tren mat the hien cho su truong thanh cua mot con nguoi, cung giong nhu tuc cap sac cua nguoi Dao. Hinh xam se che cho, giup do con nguoi chong lai su khac nghiet cua thien nhien.

Theo cu Xa, neu ai khong co hinh xam tren mat, khi chet, hon se khong ve duoc voi to tien, ma se di lang thang. Neu hon muon len cong troi, thi phai chiu hinh phat deo chiec coi gia ngo, ma quai deo la con ran ho mang rat to, di qua cay cau nho bang cay luong, bac qua khe sau khong co tay vin…

Tuy nhien, nhieu nam qua, nguoi Mang song rai rac, xen lan nhung dan toc khac, van hoa it nhieu mai mot, nen tuc xam mat cung mat dan. Hien nay da mat han.

Bi thu Son dan toi di quanh ban Pa Bon, tim gap nhung nguoi dan ba con ro dau vet tuc le co xua qua hinh xam tren mat.

Giai ma hinh xam tren mat phu nu nguoi Mang
Giai ma hinh xam tren mat phu nu nguoi Mang
Nhung nguoi dan ba voi hinh xam tren mat, deu co khuon mat khac kho, gia truoc tuoi.

Chi Sin Thi Xuon (43 tuoi), Sin Thi Nuoi (33 tuoi), co le la nhung nguoi cuoi cung cua tuc xam mat. Hinh xam tren mat ho du van nhin thay, song da it nhieu phai mo sau lop da nhan nheo mot doi vat va voi de dai, nuong ray. Nhung nguoi gia, o do tuoi 50-60, hinh xam gan nhu da bien mat. Xua kia, khi tuc xam mat con pho bien, neu hinh xam phai mo, se tien hanh xam lai. Nhung gio tuc xam mat da mat, nen chang ai xam lai nua.

Ngoai ra, con co chi Lenh, chi Chon, cung la lop the he tre con giu duoc hinh xam tren mat. Chi Chon la nguoi danh dau su cham dut cua tuc xam mat tai ban Pa Bon. Chi xam mat vao nam 1990, sau khi ve nha chong vai ngay.

Chi Chon ben len voi hinh xam ngo ngo tren mat bao: “Ngay minh ve lam dau, bo chong bao xam mat de minh ngoan, minh hien, nen minh dong y thoi”.

Giai ma hinh xam tren mat phu nu nguoi Mang
Gan 30 nam qua khong xam lai, nen vet xam tren mat chi Lien o Po Ban da mo.

Khong hieu nhung hinh xam co phai cai gong van vao nhung nguoi dan ba Mang hay khong, nhung nhung nguoi dan ba co hinh xam tren mat ma toi gap, deu lo ro noi vat va nhoc nhan. Ho nho be, khac kho, lam lu va gia hon tuoi thuc cua minh rat nhieu.

Khi da mang hinh xam tren mat, duong nhu ho lai cang cung cuc tan tuy phuc vu chong nhu con ngua, con trau. Phai chang, cai hinh xam ky quai kia cung giong nhu cai gong cum tiet hanh pham gia ma thoi phong kien troi nguoi dan ba mien xuoi?

Du sao, tuc xam mat cung la mot tuc le doc dao cua nguoi Mang, mot trong so vai bo toc it nguoi nhat Viet Nam.

Vi Thuy

Viet Bao
Thích và chia sẻ bài viết này trên facebook Theo dõi vietbao.vn trên facebook

TIN Phóng Sự NỔI BẬT

Nỗi truân chuyên của phận người chuyển giới

Số người có nhu cầu chuyển giới ở Việt Nam ngày càng tăng. Nhiều người đã sang Thái Lan để phẫu thuật để “từ bỏ” những cái gì không thuộc giới tính của mình để chuyển sang phái khác. Chi phí cho những ca giải phẫu đó không cao lắm nhưng cũng là gánh nặng của nhiều người có gia cảnh nghèo.

Tìm hiểu: Pa Bon, nguoi dan ba, su truong thanh, su khac nghiet, cua mot con, hinh xam, Nguoi Mang, tren mat, cua nguoi, nhung nguoi, phu nu, ban, nam, vo, chong

Xem Bản Tiếng Việt Có Dấu: Giải mã hình xăm trên mặt phụ nữ người Mảng

Ban co the doc ban tieng Viet co dau cua bai viet Giải mã hình xăm trên mặt phụ nữ người Mảng bang cach nhan chuot vao duong dan tren.

Lien he ve tin Giai ma hinh xam tren mat phu nu nguoi Mang

Nhan xet, hay lien he ve tin Giai ma hinh xam tren mat phu nu nguoi Mang co the gui bang duong dan o duoi. Ban nen gui kem tieu de bai viet Giai ma hinh xam tren mat phu nu nguoi Mang de lam tham khao. Bai viet nay thuoc chuyen de Phong su tong hop trong chuyen muc Phong su.

Cac tin khac:

Xem tiep ... Phong su tong hop
Kenh Tin RSS Kenh Tin RSS | Du Bao Thoi Tiet | Lich Xem TV | Lien He - Contact | Quang Cao | Viec Lam | Dieu Kien Su Dung | Bao Ve Tinh Rieng Tu | Sitemap

Copyright©2008 VietBao.vn, Thu Vien Thong Tin Tong Hop Viet Nam va The Gioi, phien ban thu nghiem phan mem Viet Bao Viet Nam, beta 1.0