De Bayon luon no nu cuoi

Duoi bong Angkor (ky cuoi)

Cac chuyen gia nuoc ngoai dang ho tro trung tu di tich den Pre Rup trong quan the Angkor

Thuc tinh sau con ac mong diet chung, kiet que sau nhung thang nam dai noi chien, bien dong chinh tri, ky quan the gioi Angkor day ray nhung vet seo, sac mau ruc ro cua de che Angkor nay chi con la chiec bong.

Ca dat nuoc chua thap co khong duoi 3.500 den dai, di tich - mot kho bau khong lo, nhung chi co 259 den dai cua quan the Angkor duoc khach nam chau biet den.

Tien hay di san?

“Du lich vua la nguon loi, vua la moi de doa doi voi cac di san Angkor” - do la khuyen cao cua To chuc Unesco doi voi ky quan Angkor. Chon con duong nao, mo rong cua de don khach, thu tien hay han che de bao ton di san? Cau tra loi cua Campuchia: ca hai!

Nhung ngay nay Angkor dang la mua cao diem du lich trong nam, nhung mot so khu den da tam dong cua hoac han che toi da du khach vao tham quan de trung tu, ke ca day hanh lang da dai ngan nam tuoi dan vao den Angkor Wat cung dang duoc rao riet thi cong mot ben, con mot ben van de du khach vao vieng den.

O den Banteay Srey cach Siem Reap 35km, ngoi den duoc xay dung tu the ky 10, co den hon ngan nam tuoi, duoc xay bang sa thach va da ong, nhung hoa tiet, dieu khac cua den duoc xem la cuc ky tinh xao trong he thong den dai Angkor. Khi toi buoc vao den, nhieu khoi da, phu dieu da duoc tam di doi ra ben ngoai khuon vien den va mot nhom chuyen gia Nhat dang trung tu lai mot cach ti mi.

Theo mot quan chuc thuoc Co quan Apsara - noi chiu trach nhiem bao ton di san Angkor ma toi tiep xuc: “Khong the do het cho chien tranh, ngheo nan. Tien nhan da xay dung Angkor va sau do bi quen lang ba bon tram nam trong rung sau nhung van nguyen ven, khong le chi chuc nam lai co the tan phai nhanh chong? Chung toi lam du lich de co tien trung tu. Hang tram trieu USD cua chinh phu va rat nhieu nuoc tren the gioi da do ve day de giu ky quan nay cho doi sau…”.

Angkor - ky quan the gioi va la diem den soi dong nhat khu vuc Dong Nam A trong vai nam gan day. Dieu do ai cung phai thua nhan, khong nhung the Angkor cung la diem den cua hang chuc du an tai tro cua cac chinh phu va cac to chuc phi chinh phu. To chuc Unesco cua LHQ da tung bao dong ve viec du khach cac nuoc do xo ve Angkor trong khi viec dieu tiet du lich cua Chinh phu Campuchia van chua the hoan thien, lam xuong cap qua nhanh cac den dai Angkor.

Di mot vong quanh Angkor co the thay nguoi Nhat chiem phan lon so du khach den tham quan Angkor (theo Apsara, nguoi Nhat chiem den tren 10% khach den Angkor) va Nhat cung dang la nuoc tai tro lon nhat cho cac du an trung tu Angkor. Ngay tu nam 1994 nguoi Nhat da nhanh chong tai tro mot du an keo dai bon nam nham khoi phuc di tich “thu vien mien bac” cua den Bayon.

Tai den Angkor Wat, toi da thay nguoi Duc trien khai du an bao ton hang ngan buc phu dieu, tuong cham khac noi nay. Con tai den Pre Rup, nguoi Y cung tai tro du an ngan ngua su sup do cua cac thap va nguoi Trung Quoc cung miet mai voi cong cuoc khoi phuc den Chausay Tevoda…

Nhieu huong dan vien ban dia ma toi gap da rat tu hao cho biet ho co bang cap quoc te va duoc chinh Unesco dao tao bai ban de huong dan khach vao tham quan cac den dai. Gia huong dan vien do chinh Unesco dao tao mua cao diem du lich kha cao, nhat la cac tieng Nhat, Han, mot ngay phai tra cho ho 30 USD, tham chi 40 USD.

Dac biet, o Angkor toi gap kha nhieu doan tu VN sang, nhieu truong doan cua cac cong ty du lich than mua nay huong dan vien tieng Viet kiem do con mat cung khong ra, gia cung ngang voi huong dan vien tieng Nhat, Han!

Chinh phu Campuchia da tung buoc co nhieu dieu tiet ve du lich, ke ca viec chan chinh lai tinh trang lon xon tai cac khu den cung nhu thanh pho Siem Reap. Mot du an 10 trieu USD cua chinh phu da duoc xuc tien tai Siem Reap de cai tao lai duong sa, moi truong, xay dung nha ve sinh quanh cac khu den, nhat la ngan chan su o nhiem dong song Siem Reap.

Mot quy dinh khac la bat cu cong trinh xay dung nao, du 4-5 sao, cung khong duoc cao qua bon tang lau va phai co mai cong truyen thong dat ben tren, con nhung cong trinh ap sat khu den Angkor deu bi dap bo. Tu nam 2003, de giam tai luong du khach vao den Angkor Wat qua dong, anh huong den chat luong tham quan cung nhu di tich, moi lan vao den chi gioi han 300 nguoi va moi dot chi keo dai 1-2 gio.

Thang 7-2004, nhieu nguoi dan Campuchia tho phao nhe nhom khi tong thu ky Uy ban Kien thiet va ton tao cua Campuchia Ruok Borat da long trong thong bao tren cac phuong tien thong tin dai chung: Unesco da xoa ten Angkor Wat ra khoi danh sach di san the gioi bi xam hai! Bong Angkor lai toa sang, nu cuoi bi an cua tuong than Bayon bon mat bieu tuong cho “tu tam - nhan ai - do luong - thanh tinh” lai co duoc linh hon…

Duong den ky quan…

Nhung tuong than Bayon bon mat

Tu TP.HCM sang thu do Phnom Penh cua vuong quoc Campuchia chi hon 230km va tu day len den ky quan Angkor chi khoang 300km, chi tuong duong chang duong bo tu Sai Gon di Nha Trang. Vay ma doi voi nhieu nguoi VN do la mot khoang cach qua xa.

Nhieu nguoi van nghi ve Campuchia nhu mot dat nuoc chien tranh trien mien. Ngay nguoi than trong gia dinh khi nghe toi vac balo tro lai Campuchia cung ra dieu lo lang: “Ben do lon xon lam, lam gi qua hoai vay?”.

Qua that con nhieu bat on, mot dat nuoc da mo toang canh cua sau nhung thang nam chien tranh kiet que thi nhung he luy cua no la dieu de hieu. Nhung nguoi My, chau Au, nguoi cac nuoc Dong Bac A da vuot hang ngan cay so de duoc mot lan chiem bai ky quan the gioi, con minh ben canh sao lai lanh lung!

Trong nhung ngay lang thang Angkor, toi da gap kha nhieu doan du khach tu VN sang, khi dung truoc Angkor Wat, Angkor Thom hay Bayon, BaKheng… ho deu ngo ngang va chi biet thot len: ky vi qua! Vay ma tu truoc den gio moi biet.

Cho du chi phi mot chuyen sang Campuchia bang duong bo gia cao hon den Thai Lan bang may bay, nhung da phan deu khang dinh: chi rieng quan the Angkor thoi cung dang dong tien bat gao! Tham chi nhieu nguoi bay thang sang Siem Reap ma bo luon chuong trinh tham quan thu do Phnom Penh.

Chua bao gio cac chuyen bay tu VN sang Siem Reap lai day dac den the, moi ngay deu co den tam chuyen bay tu TP.HCM, Ha Noi, Da Nang va ca Hue nua. Do la chua ke duong bo tu hai cua khau chinh Moc Bai, Xa Mat (Tay Ninh).

Mot vung dat rat gan ma cung rat xa voi nhieu gam mau toi sang trong nhung ngay gio bui da lam toi tu nhu khi bo hanh ve toi cua khau Xa Mat: toi se tro lai Angkor, noi do van con bao dieu ky la. Nhung cau chuyen than linh cua Bayon se khong bao gio can…

BINH NGUYEN