Chuyen co that ve kho bau Cham khong lo

Tags: Vua Po Rome, Po Klong Garai, Vua Po Glong Garai, Lam Dong, Ninh Son, Sai Gon, kho bau cua vua, co mot khong hai, nha khao co, cac trieu vua, lien quan den, Tinh Ninh Thuan, kho tang, bau vat, bao vat, nam


Kho bau Cham duoc de cap trong pham vi bai viet nay khong phai la thu “vang Hoi”, “vang tuy tang” nam an duoi co mo cua nhung chuc sac, nguoi Cham (Cham) giau co tung mot thoi gay xon xao du luan, duoc tim thay boi nhung ke “cuop co mo”. Duoc nhac den o day la nhung kho bau cua cac trieu vua Cham voi nhieu vat bau co mot khong hai.

Lan theo nhieu thu tich, loi don va nhung truyen thuyet, PV da lan tro ve qua khu, de tu do phac lo su that ve nhung kho bau cua vua Cham tai vung dat cuoi cung cua vuong trieu ngay truoc o 2 tinh Ninh Thuan, Binh Thuan. Do la nhung kho bau voi nhieu bao vat gam voc lua la, do ngu dung bang bac, vang rong, ngoc quy…

Trong mot thoi gian dai, chuyen ve nhung kho bau cua vua Cham duoc nguoi doi theu det thanh nhung huyen thoai. Nguoi ta don dai va tin rang nhung kho bau ay tung mot thoi an sau trong long dat, duoc tran giu boi nhung trinh nu bi tang song de bao ve bao vat cua vua. Nguoi ram ran cac kho tang kho bau cua vua Cham van con an duoi long dat, va cung co loi don nhung kho bao vat ay da bien mat theo dau vet cua thoi gian, chien tranh va nhung cuoc tan pha, cuop boc vao cai thuo lich su nhuom day "mui" binh dao, khoi lua.
Chuyen co that ve kho bau Cham khong lo
Den le Kate hang nam, nguoi Raglai lai cu doan xuong nui mang theo vat bau den den Po Klong Garai cung vua.

Nhung theo tim hieu cua chung toi, nhung kho bau cua vua Cham voi muon van ngoc nga chau bau… phan lon an giua rung sau. Dieu ky la la nhung kho bau ay duoc gin giu boi toc nguoi Churu va Raglai. Vi sao kho bau vua Cham lai khong duoc nguoi Cham gin giu. Vi sao lai co hien tuong la nhu vay?

Bao doi qua, chuyen ve cac vi vua Cham cung nhung kho bau do so voi nhung chiec ruong bang go quy triu nang vo so vat dung, do trang suc, trieu phuc, bieu tuong quyen luc (kiem va an trien) bang cac chat lieu vang, bac, ngoc nga… luon kich thich su hieu ky cua nguoi doi cung nhu thu hut su quan tam cua xa hoi.

Nguoi ta khong the khong quan tam, khong the khong hieu ky khi thi thoang lai no ro thong tin co nguoi tim thay nai chuoi bang vang, con ngua bang vang, pho tuong bang vang… tai ngoi co mo, canh dong hay khu ray nao do.

Ong Ho Khai, hien song tai khu pho chuyen buon do gia co Le Cong Kieu (quan 1, TP HCM) la nguoi rat quan tam den thong tin ve nhung kho bau Cham. Hon 50 nam suu tam, gop nhat, trao doi va mua ban, ong Khai dang nam trong tay khoi luong co vat khong lo voi hang ngan mon.

Giua la liet kiem co, an trien cua cac vuong trieu (chu yeu trieu Tay Son va trieu Nguyen), tuong co, do sanh su tram nam, cac bang sac phong, cac buc hoanh phi cau doi son son thep vang… duoc ong Khai "cung nhu trung, hung nhu hoa" nhung co vat lien quan den cac trieu dai vua Cham. Ly do theo tho lo cua ong boi do la vuong trieu huyen bi, tai hoa trong viec che tac nhung vat dung sinh hoat, trang suc tinh te den khong tuong!

Moi nha suu tap co vat co niem dam me rieng nen chuyen ong Khai khong ngot loi khen cac mon "co vat Cham" ma ong dang so huu khong co gi la. Sau khi khoe nhieu buc tuong co, hop trang suc bang bac cua nhung phu nu Cham quyen quy, nhung cay kiem luoi luon song chuoi dong than thep xam lanh huyen bi, ong Khai, tam su: "Dieu dang tiec la toi chi co duoc nhung mon do dung trong tuy tang, tho cung than linh ma thoi. Ky thuc toi rat mong uoc minh kiem duoc nhung mon do la vat bau cua cac trieu vua Cham de lai. Cac vua Cham de lai cho hau the rat nhieu kho bau, nhung kho noi vi chua co duyen nen toi chua tuyen duoc mon nao".

Chuyen co that ve kho bau Cham khong lo "Nguoi ta don nguoi Cham luu giu ky luong nhung bau vat trong kho bau truyen doi tu cac vua chua cua ho, ho chi dua ra cung quay vao le hoi lon roi lai cat giau rat ky, khong cho bat ky ai xem". Chuyen co that ve kho bau Cham khong lo

Ong Ho Khai


Phan lon co vat Cham ma ong Khai suu tap duoc co nguon goc o Quang Nam, Binh Dinh, Khanh Hoa va dac biet tai tinh Ninh Thuan, noi ma theo ong "tung la giang son cuoi cung cua cac vua chua Chiem Thanh".

Hang tram lan di di ve ve tuyen TP HCM - Ninh Thuan va nguoc lai de san tim "co vat Chiem Thanh" ma dan gian van quen goi "Cham", di nhieu, an dam nam de noi nui rung de lan theo nhung nguon thong tin ve cac kho bau Cham cung nhu nhung nguoi tim duoc co vat Cham de hoi mua, ban chac, trao doi… nen noi ong Khai la "tu dien song" ve co vat Cham, khong qua loi.

Cung nho doc nhieu va ham doc ma ong Khai co khang dinh hoan toan trai nguoc voi nhung gi thien ha don doan ve nhung kho bau Cham: "Nguoi ta don nguoi Cham luu giu ky luong nhung bau vat trong kho bau truyen doi tu cac vua chua cua ho, ho chi dua ra cung quay vao le hoi lon roi lai cat giau rat ky, khong cho bat ky ai xem".

Noi den day, ong Khai tac luoi: "Nhung don dai do vua dung lai vua sai. Dung la chi khi tien hanh le Kate nguoi ta moi duoc dip chiem nguong nhung bau vat cua vua chua Cham. Nhung nhung bau vat nay khong phai do nguoi Cham luu giu ma la do nguoi Raglai o huyen mien nui Ninh Son, bao quan. Khi co le hoi thi ho mang xuong dang cung va ket thuc le thi lai mang bau vat ve nui".

Chia se cua ong Khai goi cho nguoi viet bai nay nho den lan tham du le hoi Kate nam ngoai tai Ninh Thuan. Duoc to chuc moi nam mot lan vao thang 7 Cham lich (khoang cuoi thang 9 duong lich), Kate la le hoi thieng lieng, la dip de cong dong nguoi Cham tuong nho cac anh hung dan toc duoc ho ton la than vi da ban giup cho mua thuan gio hoa, mua mang boi thu.

Le hoi Kate lan do, chung toi du tai den Po Klong Garai (dan gian quen goi Thap Cham, thap tho vua Po Klong Garai, duoc nguoi Cham xem la vi anh quan, la vi vua co tai dan thuy nhap dien giup ruong vuon kho can tro nen tuoi tot, dan chung no am) va duoc dip chung kien cac vi chuc sac trong cong dong Cham bay nhung chiec ly, chen mau vang tu trong mot chiec gio tre truoc thap chinh roi khan cau kinh can. Khi ay, cu nghi do don thuan la nhung mon do phuc vu cho le nghi, nao ngo qua tro chuyen voi ong Khai, moi biet ay la nhung bau vat trong kho bau ma cac vua chua Cham de lai cho hau the!

Chuyen co that ve kho bau Cham khong lo
Sau khi tiep nhan nhung bau vat tram nam, cac chuc sac Cham dua vao den thap chinh voi nhung nghi thuc trang trong.

Van de o cho khang dinh cua ong Khai rang "kho bau cua cac vua Cham do nguoi Raglai giu" lieu co hoan toan chinh xac? De lam ro dieu nay, co dip den Ninh Thuan, nguoi viet khong bo lo co hoi tim hoi cac vi chuc sac Cham de ro thuc hu. Qua cac cuoc tro chuyen moi biet dieu ong Khai chia se hoan toan chinh xac.

Theo tuc le co truyen, den dip le Kate cua nguoi Cham thi cac lang Raglai (huyen Ninh Son, Ninh Phuoc) cu nguoi roi nui cao mang theo cac bau vat ma vua chua Cham ngay truoc gui gam xuong cac thap de cung du le roi mang tro ve nui cat giu. Bau vat ma ho mang theo gom ao giap, ao bang vang, mao bang vang, bao kiem, sac phong cua cac trieu vua Nguyen cho vua Cham, va cac do ngu dung cua Vua Cham...

Nhung tu lieu nghien cuu ghi rang theo thoi gian, sau chien tranh (sau nam 1975), vi nhieu ly do ma cac bau vat ke tren khong con nua nhung nguoi Raglai van theo le xua mang nhung gi con sot lai ma nguoi Cham xua gui gam nhu ly chen, sac phong, ao vai da cu muc… xuong cac den thap da quy dinh trao cho cac chuc sac Cham hanh le o den Po Inu Nugar, thap Po Rome, thap Po Klong Garai.

Ngoai nhung bau vat con sot lai, nguoi Raglai khi xuong nui cung mang theo bau vat cua chinh minh, do la nhung dan ma la (nhac cu bang dong giong cong chieng Tay Nguyen nhung khong co num) hang tram nam tuoi va tau len nhung am thanh huyen bi de ngay hoi Kate them phan long trong.

Nguoi Raglai hien sinh song tap trung tai 3 huyen cua tinh Ninh Thuan gom Bac Ai, Ninh Son va Ninh Phuoc. Day la toc nguoi theo che do mau he, co nghia con gai cuoi con trai. Nguoi Raglai hien lanh, chan chat, yeu chuong hoa binh va rat trong chu tin. Nhung chuyen la ve phong tuc Raglai, dac biet la tuc con gai di cuoi chong, chung toi se de cap trong mot bai viet khac.

Van de dat ra o day la toc nguoi nay lien quan gi voi nguoi Cham. Dau la ly do ho giu nhung kho bau Cham ma nhieu tu lieu ghi rang do nguoi Cham gui. Tai sao nguoi Cham lai khong tu giu nhung bau vat la di vat cua to tien, sao lai co su la nhu vay?!

Tiep tuc do hoi, lan tim, nguoi viet tinh co biet duoc nhieu bi mat qua mot so tu lieu xua, dac biet qua bai viet ve "So phan nhung kho bau Cham o Lam Dong" cua tac gia Doan Bich Ngo, cong tac tai Bao tang tinh Lam Dong. Qua do moi biet hon 170 nam truoc, cac bao vat Cham van do cac the he con chau cac vua Cham giu. So phan luu lac cua cac bao vat Cham bat dau vao nam 1831, khi Le Van Khoi (con nuoi cua Tong tran Le Van Duyet) noi loan o thanh Phien An (Gia Dinh), chong lai trieu dinh nha Nguyen, chiem 3 tinh Phan Rang, Phan Ri va Phan Thiet.

Sau khi dep duoc Le Van Khoi, biet duoc so dong con chau vua Cham tich cuc hop tac voi quan noi loan, Vua Minh Mang da thang tay dan ap. De tranh hoa, mot bo phan nguoi Cham di cu sang Campuchia, so khac mang theo cac bao vat cua to tien len nui song voi nguoi Churu va Raglai. Mai den doi Vua Thieu Tri, lenh dan ap moi duoc huy bo. Dau vay con chau cua vua Cham khong mang di vat cha ong xuong nui ma gui lai cho nhung bo toc da cho che cho minh luc hoan nan.

Qua trinh tim hieu, chung toi duoc biet so bau vat ma con chau cua vua Cham gui cho nguoi Churu (nay cu tru o tinh Lam Dong) va nguoi Raglai ngay truoc rat nhieu voi ca ngan bao vat, di vat cung dinh. Nhung do chien tranh, loan lac va nan san lung co vat ma nguoi Churu hau nhu chang con luu giu duoc bao nhieu bao vat.

So phan cua hang tram mon bao vat cua vua chua Cham (kho dung do bac, y phuc cua vua va hoang hau, mam tho bang bac, vuong mien bang vang…) duoc gui cho nguoi Churu khep lai vao giai doan nam 1968-1969 khi 3 ngoi den gom den Sop, den Krayo va den Sopmadronhay ma nguoi Churu xay dung de tho cac vua chua Cham va luu giu kho bau da bi may bay My nem sap roi den luot cac toan quan My ua vao hoi cua.

Sau gan 200 nam, nhung kho bau ma nguoi Cham trao gui cho nguoi Raglai nay chi la con so khiem ton va duoc nguoi Raglai luu giu qua nhieu the he. Va cung tu day, hinh thanh my tuc cu den le hoi Kate hang nam, truoc khi dien ra ngay le chinh (ngay 1 thang 7 lich Cham), cac lang Raglai co giu bau vat cua vua Cham gui gam ngay truoc lai cu nguoi roi nui cao den trao bau vat cho cac chuc sac Cham hanh le, sau do lai don ve bao giu nghiem ngat.

Duoc biet khi di chuyen xuong dong bang de hanh le voi nguoi Cham, doan nguoi Raglai tap ket o 3 dia diem co thap co linh thieng duoc quy dinh san gom thap Po Rome, den Po Inu Nugar va thap Po Klong Garai. Cung can noi ro rang truoc khi mang bau vat xuong nui, bao gio nguoi Raglai cung phai lam le. Le vat cung than la 1 con de va hang nam phai chung them 5 mam com va 2 con ga.

Con mot bi mat nho khac quanh chuyen cac kho bau Cham duoc nguoi Raglai luu giu ma nguoi viet ghi nhan la nhu nguoi Churu, so di nguoi Raglai van cat cong, ben bi luu giu cac bau vat ma vua chua Cham ngay truoc gui lai, va khi tinh hinh da on, nguoi Cham cung khong co y dinh thu hoi vi giua nguoi Raglai va nguoi Cham co moi quan he mat thiet, gan gui nhu anh voi em. Trong Non nuoc Ninh Thuan, tac gia Nguyen Dinh Tu ghi rang "theo cac nha nhan chung hoc, nguoi Raglai duoc hinh thanh boi giong Cham va giong Rhade… Do do phong tuc tap quan cua nguoi Raglai chiu anh huong cua sac dan Cham". Nghien cuu cua cac nha ngon ngu hoc cho thay khi giao tiep, nguoi Raglai Nam (cu tru o huyen Ninh Son) va nguoi Cham co the hieu nhau den 90%...

Chinh vi su gan gui nhu chan voi tay ay ma khi gap nan, vua chua Cham da tin cay len nui cao song voi "nguoi anh em” cua minh. Va voi ban chat that tha lai duoc su gui gam ky vong, bao nam qua nguoi Raglai van thuy chung, co tam gin giu nhung bau vat, khong co y dinh chiem huu lam cua rieng. Chinh dieu nay da tao nen dau an la ky trong lich su, tao nen phong tuc dac sac ma khong phai may ai cung duoc ro can co an sau no!

Theo mot so tu lieu, Tay Do Di la ten goi co cua vuong quoc Cham ngay truoc va tinh Ninh Thuan ngay nay la mot phan cua vuong quoc nay. La tinh co nguoi Cham (Cham) cu tru dong nhat, Ninh Thuan tung la kinh do cuoi cung cua vuong trieu Cham nen dia phuong nay la noi duoc don dai co nhieu kho bau Cham bi hiem! Vay tren dat Ninh Thuan tung co bao nhieu kho bau cua vua chua Cham? Mot, hai hay nhieu hon the?

Kho tang Cham dau tien ma PV muon chia se voi ban doc duoc ghi nhan tai thon Phuoc Dong, xa Hau Phuoc, quan An Phuoc (nay la xa Phuoc Thai, thanh pho Phan Rang-Thap Cham). Kho tang nay chua rat nhieu bao vat cua Vua Po Glong Garai va duoc nguoi Cham luu giu.

Can luu y rang co khong it nguoi nham lan vua Po Glong Garai la Vua Po Klong Garai. Su Viet goi Vua Po Klong Garai la Che Man, con theo tieng Phan, ong chinh la Vua Sinhavarma de III (hien o Phan Rang - Thap Cham co ngoi thap co tren dinh doi Trau do chinh Vua Po Klong Garai cho xay dung vao the ky XIII va duoc nguoi Cham lay ten vua dat cho thap). So di vua Po Klong Garai duoc dan toc Cham ton la than boi trong qua khu, ong la vi vua muu tri, thao luoc, co tai dan thuy nhap dien). Rieng ve Vua Po Glong Garai, nguoi viet du da cat cong tim hieu nhung khong tim duoc thong tin gi ngoai kho bau ma vi vua Cham nay de lai cho hau the!

Vay kho tang Po Glong Garai co nhung bau vat gi, so luong bao nhieu? Dau the ky XX, ong H.Parmentier, nha khao co hoc nguoi Phap, khi den tham kho bau nay da co ban kiem ke chi tiet ghi lai trong tap ky yeu cua Truong Vien dong Bac co tap V (1905) voi nhan de "Le Tresor des Rois Chams". Nho su ti man cua H.Parmentier ma hau the biet duoc kho tang Po Glong Garai co 173 mon do, gom 1 mon bang vang, 84 mon do bang bac, so con lai la nhung co vat bang cac chat lieu dong, dong thau (dong pha thiec), thiec, go, doi moi.

Co the liet ke nhung bao vat tieu bieu trong kho tang cua Vua Po Glong Garai nhu sau: Cac la cay viet chu Cham, 1 hop kham vang (nap day bang dong do va vang, trong co mot hop khac bang bac), 1 hop bang doi moi do va trong suot (phia trong ma vang, co khay bac, num nap day bang vang), 2 guong soi (mot dat trong nua trai dua va cai con lai gan trong vo oc mong), 1 hop dung cau bang bac co num vang do, 1 hop dung voi bang bac (cham vay ca, nap co gan mot mieng thuy tinh, 1 cai bat nho bang dong con voi), mot so dao an trau lon nho khac co (song dao co cai bang bac hay bang dong, can dao bang go hoac sung), 1 ong nho bang thiec, 1 luoc doi moi xung quanh vien bac, mot so nhan deo tay lon nho du co….

Can cu vao bang phan loai va mo ta kich co, chat lieu cua cac mon do trong kho tang, cac chuyen gia khao co doan dinh nhung hop dung tra, thuoc hut, trau cau, voi an trau trong kho tang la cua vua, cac ba hoang va cong chua. Trong tong so gan 200 mon do xua co co gia tri ve phuong dien khao co va bao tang, chung toi dac biet an tuong truoc nhung bao vat la hop klong. Kho tang duoc ghi nhan co 1 hop klong hinh ong bang dong, 1 hop klong chat lieu bac cham hinh mieng tram da mat nap. Ngoai ra con mot so hop klong khac bang dong hoac tron hoac cham tro.

Nhung hop klong trong kho tang ke tren duoc dung de dung xuong tran nguoi chet truoc khi dua vao kut o nghia trang. Tim hieu ve nhung bi an cua hop klong va mo kut, chung toi khong khoi ngo ngang truoc tuc an tang nguoi chet ky la cua nguoi Cham tai Ninh Thuan. Sau khi duoc hoa tang, tro cot cua nguoi chet duoc cho vao kut de tai nghia trang cua gia toc.

Chuyen co that ve kho bau Cham khong lo
Rat nhieu cau chuyen ve nhung kho tang Cham nay chi con trong ky uc cua nhung bac cao nien - ong Lam Tan Binh.
Co nhieu hinh dang khac nhau, kut la mo chi cua nguoi Cham (ngay truoc duoc tac bang da theo dang hinh nguoi voi dang dieu nghiem trang nhung nay da phan chi con la phien da tren nho duoi to). De duoc vao kut, nguoi chet phai hoi du mot so dieu kien bat buoc va phai trai qua nhieu nghi le, trong do co nghi le lay xuong tran (neu la nam lay 7 mieng, nu lay 9 mieng) roi mai cac manh xuong ay cho nhan nhui thanh co dang dong tien roi cho vao chiec hop klong.

Trong thoi gian cho doi nhap kut, hop klong da phan duoc chon kin o rung sau hay noi bui ram… Voi nguoi binh dan hoac nguoi ngheo, hop klong duoc lam bang thiec nhung voi gia dinh giau co, nhat la nguoi cua hoang toc, hop klong duoc lam bang bac hoac vang!

Kho tang lien quan den cac vua chua Cham thu 2 nam o thon Hau Sanh, thuoc dia phan xa Huu Phuoc, quan An Phuoc (nay la xa Phuoc Huu, huyen Ninh Phuoc). Co ten Cham la Palei Thvon, kho tang nay chua cac bao vat cua Vua Po Rome, vi vua cuoi cung cua vuong quoc Chiem Thanh. Nhu Vua Po Klong Garai, Vua Po Rome duoc nguoi Cham tho phung nhu mot vi than linh tai ngoi thap mang ten cua chinh minh, thap Po Rome (thon Hau Sanh, xa Phuoc Huu).

Can cu vao cac bia van noi co thap, hau the duoc biet thap do chinh Vua Po Rome xay dung vao the ky thu 17. Tuong truyen Vua Po Rome duoc me sinh ra o goc cay, lon len tuong mao khoi ngo tuan tu, co tai ban cung, duoc vua Muh Ta Ha trong duong va ga con gai la Cong chua Bia Thanh Chih, sau cung truyen ngoi vua vao nam 1627 duong lich. Co mot dieu la la su sach ghi Vua Po Rome len ngoi vao nam con Tho theo lich Cham va khep lai su song lan vuong trieu cua minh cung vao nam con tho, tuc nam 1651 duong lich.

Chuyen co that ve kho bau Cham khong lo
Mot so co vat cua vua Cham tung duoc nguoi Churu o Lam Dong cat giu. Anh tu lieu cua Bao tang Lam Dong.

Khong duoc do so nhu kho tang cua Vua Po Glong Garai, so luong bao vat thuoc ve kho tang cua Vua Po Rome khiem ton hon nhieu. Thong ke cua chuyen gia khao co H.Parmentier vao nam 1905, cho thay kho tang nay co nhung bao vat nhu sau: 1 hop klong bang bac, 1 chen go, 13 chiec nhan, 3 bong tai vang, 7 chiec vong dong, 1 chen co nap bang vang, 10 chiec bat bang bac, dong, hop kim cham rong, cham hinh vay va hinh rang cua… Ngoai ra con co mot so tai lieu co viet chu Cham va vat dung khac.

Dieu dac biet la trong bang thong ke cua H.Parmentier khong he nhac gi den mot manh phia truoc cua chiec mu bang vang cua Vua Po Rome. Thong tin ve manh vang nay duoc cac chuyen vien cua Vien khao co Sai Gon khi den thon Hau Sanh kiem ke kho tang ghi nhan vao nam 1959. Theo cac bac cao nien o vung, nhieu kha nang vi khong may an tam, tin tuong H.Parmentier nen tien nhan da giau di vat quy!

Tren day la 2 kho tang lien quan den cac vua chua Cham duoc lich su ghi nhan. Cac tu lieu nghien cuu cho thay ngoai 2 kho tang hoang gia nay, dat Ninh Thuan con co 1 kho tang khac voi nhieu do tho cung nu than Ponagar (Thien Y A Na) tai ngoi den tho vi than nu nay o thon Huu Duc, xa Huu Phuoc, quan An Phuoc (nay la xa Phuoc Huu). Kho tang nay rat khiem ton ve so luong bao vat.

Thong ke vao nam 1905 cua H.Parmentier cho thay kho tang Ponagar nay chi co 8 cai to dong, 2 to bac lon nho khac nhau, 1 tap giay viet chu Cham va mot it do bang vai. The nhung vao nam 1959, khi den kiem ke, phai doan chuyen vien Vien khao co Sai Gon phat hien kho tang nay chua nhung mon do khac biet voi ghi nhan cua nha khao co H.Parmentier. Kho tang luc nay co 7 mon do, gom 1 binh voi bang bac, 1 cai cang co mui, 1 hom sat khong co dung sac phong va 4 do bang dong.

Nhu vay, vung dat Ninh Thuan co it nhat 3 kho tang lien quan den than linh va vua chua Cham. Nhung kho tang nay duoc tac gia Nguyen Dinh Tu de cap kha can ke trong cuon Non nuoc Ninh Thuan. Theo ong Nguyen Dinh Tu, ky thuc Ninh Thuan co den 4 kho tang Cham. Ngoai 3 kho tang noi tren, con co mot kho tang duoc luu giu o mot dia danh duoc goi la Gia.

Chuyen co that ve kho bau Cham khong lo
Hop klong, nhung bo chen tach bang bac, dong con sot lai trong mot kho tang cua vua chua Cham ngay truoc.

Kho tang nay chua rat nhieu bao vat quy gia co lien quan den nu than Ponagar nhung chang hieu vi ly do gi, toi ngay nay van chua co nha khao co nao duoc tan mat chiem nguong kho bau. Nen nhung bau vat trong kho tang o Gia den nay van la an so?!

Den day han se co khong it ban doc ban khoan chang ro so phan cua cac bao vat trong nhung kho bau kho tang ay, dac biet cac bao vat la di san cua vua, chua Cham - hien than huy hoang cua thuo xa xua, bay gio ra sao?!

Nhu da noi o tren, vao nam 1905, kho tang cua Vua Po Glong Garai duoc nha khao co nguoi Phap thong ke co 173 mon do. Hon 5 thap nien sau (nam 1959), ong Nghiem Tham, nha khao co dau tien nguoi Viet lan dau tien den kiem ke, xem xet kho tang nay khong khoi xuc dong khi toan bo vat bau trong kho tang con y nguyen. Ay the nhung sau do, vi chien tranh, nan cuop boc, nan danh cap co vat… da bien kho tang nay tro thanh bong hinh cua mot thoi qua vang.

Kho tang cua Vua Po Rome cung dau thuong khong kem. Nam 1905, H.Parmentier thong ke kho tang nay co tren 100 hien vat nhung kho than cho kho tang nay, 43 nam sau (1948), vi chien tranh va mot dam chay lon ma phan lon co vat bang kim khi bi that lac. The tham hon, nhung van tu co xua, ao gam cua vua, hoang hau, cong chua… bi lua liem thanh tro bui.

Vao nam 1959, khi chuyen vien Vien khao co Sai Gon den kiem ke chi con thay 14 mon do kim khi con sot lai. Va gio day, chang con may ai biet kho tang nay con bao nhieu co vat, hay da "sach" ca roi! Noi niem khong mong doi nay cung xay ra voi kho tang chua cac do tho cung cua than nu Ponagar o thon Huu Duc.

Vay day, that buon khi phai noi rang nhung kho tang Cham ngay nao nay chang con gi, co chang chi con trong cac tu lieu va hoai niem dang dan chim vao lang quen cua nhung nguoi gia. Dieu nay dong nghia voi viec nhung ai uoc mong duoc mot lan trong doi tan mat chung kien cac vat bau trong nhung kho tang Cham se vinh vien khong co duoc cai may man ay.

Tuy nhien, voi linh cam cua minh, nguoi viet tin rang ngoai nhung bau vat dang duoc nguoi Raglai luu giu, mot phan vat bau trong cac kho tang cua vua chua Cham ngay nao van con an dau do trong nhan gian ma chi nhung ai thuc su co duyen moi duoc muc nguong! Dieu nay dong nghia voi viec kho bau Cham van luon la kho bau bi an, se tiep tuc la an so voi nhung ai quan tam den so phan cua no!

Con tiep…
Nhung bai viet ve kho bau

» Bi an kho vang o chua Hoa Tien
» Chuyen khai thac “kho bau” trong hang o Cu Lao Cham
» Anh nong dan mat oan ty dong vi… kho bau trong vuon
» Nhung bi an chua the giai ma cua the gioi co dai
» He lo nhung bi an ve kho bau co cua nguoi Cham
» Tu sua biet thu co, sung so phat hien kho bau
» Nhung kho bau trong nui o Hai Phong la co that
» “Anh chang chuot chui” 10 nam khoet nut san kho bau
» Nhung “cao thu” khoet nui vo bam cac kho bau
» Ky bi nhung can ham chua ngap bau vat o Hai Phong
» Ca nha phat dien khi tim duoc kho bau
» Truy tim kho bau 600 tan vang cua Nga
» Bi an “kho bau” va cuoc thien di cua to tien nguoi Dao
» 10 kho bau lon nhat moi thoi dai
» Bich hoa bi an: Hinh ve cua ma quy hay ban do kho bau?
» Ung xu the nao voi lang mo cac vua Tran? (ky cuoi)
» Nhung tuong vo he lo nghi le bi an thoi do dong
» “Am khi” va “mat ma” cua kho bau 3 ta vang?
» Ly ky chuyen san tim kho vang 3 ta o Bac Giang
» Tro lai kho “bau vat troi cho” giua rung Hoang Lien Son

Theo Thanh Dung - CAND
Viet Bao
Thích và chia sẻ bài viết này trên facebook Theo dõi vietbao.vn trên facebook

TIN Phóng Sự NỔI BẬT

Gã "lâm tặc" không tay trả nợ rừng thành "kình ngư số 1"

Bị cụt mất hai cánh tay do ảnh hưởng của quả đạn còn sót lại trong chiến tranh nhưng ông Hoàng Lãng, 54 tuổi, trú thôn Mai Đàn, xã Hải Lâm (Hải Lăng, Quảng Trị) quyết vượt qua tật nguyền trở thành tỷ phú nông dân với tài sản là 20 ha rừng tràm.

Tìm hiểu: Vua Po Rome, Po Klong Garai, Vua Po Glong Garai, Lam Dong, Ninh Son, Sai Gon, kho bau cua vua, co mot khong hai, nha khao co, cac trieu vua, lien quan den, Tinh Ninh Thuan, kho tang, bau vat, bao vat, nam

Xem Bản Tiếng Việt Có Dấu: Chuyện có thật về kho báu Chàm khổng lồ

Ban co the doc ban tieng Viet co dau cua bai viet Chuyện có thật về kho báu Chàm khổng lồ bang cach nhan chuot vao duong dan tren.

Lien he ve tin Chuyen co that ve kho bau Cham khong lo

Nhan xet, hay lien he ve tin Chuyen co that ve kho bau Cham khong lo co the gui bang duong dan o duoi. Ban nen gui kem tieu de bai viet Chuyen co that ve kho bau Cham khong lo de lam tham khao. Bai viet nay thuoc chuyen de Phong su tong hop trong chuyen muc Phong su.

Cac tin khac:

Xem tiep ... Phong su tong hop
Kenh Tin RSS Kenh Tin RSS | Du Bao Thoi Tiet | Lich Xem TV | Lien He - Contact | Quang Cao | Viec Lam | Dieu Kien Su Dung | Bao Ve Tinh Rieng Tu | Sitemap

Copyright©2008 VietBao.vn, Thu Vien Thong Tin Tong Hop Viet Nam va The Gioi, phien ban thu nghiem phan mem Viet Bao Viet Nam, beta 1.0