Hai yeu huyet trong dieu hanh chinh sach
 |
| Gia cac loai nhu yeu pham hien nay da cao hon rat nhieu so voi truoc do lam phat dang tren da phat trien |
Kinh te the gioi 2007 co nhung bat ngo vuot ngoai du lieu cua cac nha hoach dinh chinh sach khong nhung o Viet Nam ma con o cac nuoc. Noi bat nhat la viec gia dau tang len den muc cao nhat trong moi thoi dai, co luc len den gan nguong 100 do la My/thung.
Nhung dieu nghich ly la tang truong toan cau van khong co dau hieu suy giam; lam phat the gioi tuy co tang len nhung van luon trong tam kiem soat, cac nuoc trong khu vuc van luon co ty le lam phat thap hon Viet Nam.
Ra quyet dinh phai nhin toi nhin lui
Neu bo qua cac yeu to nhu thien tai, dich benh va gia ca hang hoa trong nuoc tang len do nhung nguyen nhan khach quan thi dieu gi da lam cho lam phat luon vuot moi du bao cua cac nha hoach dinh chinh sach? Nhung yeu kem trong du bao, phan tich va dieu hanh chinh sach tien te, nhu ket luan cua Thu tuong “lam phat mot phan vi lung tung trong chi dao tien te” la dieu ma hau het cac chuyen gia deu nhat tri cao.
Nhung dieu dang ngai la nhung nhan dinh nhu the khong han chi moi xuat hien trong nam nay ma con tu nhieu nam truoc do. Nguon goc thuc su cua nhung bat cap, duoc lap di lap lai nhieu lan, la do dau? De tra loi cau hoi nay, thi nhung thanh cong ma cac nuoc dat duoc trong viec kiem soat lam phat trong boi canh gia dau tang ky luc se giup cho cac co quan chuc nang tap trung de tim ra van de mau chot nhat.
Theo cac nghien cuu, so di gia dau tang ky luc nhung lam phat o cac quoc gia van luon duy tri o muc do thap phan lon la do tinh linh hoat va doc lap trong dieu hanh chinh sach tien te (kiem soat tot khoi luong tien trong luu thong) va ty gia (linh hoat) cua ngan hang trung uong (NHTU). Rat nhieu phan tich tren cac trang bao quoc te tu dau nam den nay luon nhan manh den cac yeu to nay.
Chinh nho su tin tuong vao kha nang dieu hanh chinh sach cua NHTU o cac nuoc ma lam phat duoc kiem soat o muc dang ke. Mot vi du don gian, cac doanh nghiep se it co tam ly dau co de ban hang sau nay voi gia cao hon, vi viec tang gia vo toi va chi lam cho cac doanh nghiep mat uy tin voi khach hang cua minh neu nhu sau nay gia giam di. Trong khi o Viet Nam, mot doanh nghiep lon da phat bieu tai mot hoi thao, rang lam phat trong nam qua tuy co lam giam san luong ban 30% nhung bu lai loi nhuan cua ho tang gap 1,5 lan, chu yeu nho tang gia ban vi chi so CPI chi co ky vong tang chu khong giam do cac phan tich lien tuc tren cac phuong tien truyen thong ve nhung yeu kem cua chinh sach tien te trong kiem soat lam phat.
Tinh doc lap cua NHTU trong dieu hanh chinh sach tien te khong phai la dieu gi qua moi me, co chang luc nay chinh la dip de moi nguoi chiem nghiem lai tam quan trong cua NHTU trong viec doi pho voi lam phat moi khi xuat hien nhung cu soc, nhu cuoc khung hoang gia dau the gioi trong nam nay.
Tren thuc te, nhung thang dau nam, nhieu lanh dao Ngan hang Nha nuoc (NHNN) than rang ho khong duoc lenh tung tien dong ra de mua do la vao, roi bong nhien sau do, don dap chi trong sau thang dau nam, da dua ra khoang gan 140.000 ti dong mua vao 9 ti do la. Dong thai nay duoc cho la nguyen nhan chinh khien cho lam phat bat dau tang toc. Dau tien la khong duoc phep, roi sau do lai tung ao at tien dong ra de mua do la vao. Cach dieu hanh nhu the khien thi truong de dang suy luan day la nhung quyet dinh chua hoan toan dua tren nhung gi da duoc suy tinh can than.
Nhin ben ngoai, lam phat tang toc trong nam la do lung tung trong chi dao chinh sach tien te, nhung nguyen nhan sau xa chinh la NHNN da khong co duoc tinh doc lap tuong doi can thiet. Khong kho de nhin thay, do la mot co quan cua Chinh phu nen NHNN van con “nhin toi nhin lui” trong dieu hanh chinh sach tien te.
Chua giai quyet duoc diem mau chot nay, khong loai tru kha nang se con lap lai nhung kich ban tuong tu trong tuong lai.
Doi pho la chinh
Lam phat tang toc con do chat luong hoach dinh chinh sach con qua yeu. Tuyen bo mang tinh danh cuoc cua mot lanh dao nganh ngan hang cho la lam phat du kien ca nam 2007 khong the vuot qua hai con so khong chi don thuan ham chua du bao sai. Viec khang dinh nhu dinh dong cot nhu the cho thay chat luong hoach dinh chinh sach con co qua nhieu van de can ban. Nhung thac mac lon nhat, phai chang hoach dinh chinh sach o ta phan nhieu do cam tinh?
Co le khong mot lanh dao nao o cac nuoc lai dam danh cuoc voi nhung bat on nhu o Viet Nam. Thuong xuyen doi thoai chinh sach voi cac to chuc, nha tai tro va doanh nhan quoc te cung nhu trong nuoc la cach thuc ma cac quoc gia tren the gioi rat chu trong de nang cao chat luong va phan ung chinh sach nham tranh loi lam viec va phat bieu chu quan day cam tinh. Cac phan ung chinh sach vi vay se sat thuc te hon, se huong den nhung lo hong can khac phuc hon la mang tinh doi pho.
Nhu TS. Vu Quang Viet phan tich tren mot bai bao gan day, chi rieng viec xem xet tinh lai chi so CPI khong thoi ma Tong thong My da phai ky quyet dinh bo nhiem mot hoi dong co van chuyen mon va hoi dong nay phai cong bo cac phuong phap tinh lai nay cho gioi chuyen mon tham khao truoc khi duoc chap thuan. Vi vay, viec mot quan chuc o Bo Tai chinh cong bo thay doi cach tinh toan chi so CPI mot cach bat ngo, se lam moi nguoi nghi Chinh phu co y lam cho lam phat giam di de lay thanh tich. Day co the duoc xem la mot minh hoa dien hinh nam 2007 ve tam hoach dinh va phan ung chinh sach con qua yeu kem cua cac co quan chuc nang.
Nhin ben ngoai, lam phat tang toc trong nam la do lung tung trong chi dao chinh sach tien te, nhung nguyen nhan sau xa chinh la NHNN da khong co duoc tinh doc lap tuong doi can thiet.
Theo GS.TS. TRAN NGOC THO - Thoi bao Kinh te Sai Gon
