Ve hien tuong giet nguoi hang loat
Nhan vu xu "phu thuy" giet nguoi hang loat Le Thanh Van:
 |
TTCN - Theo cac nha nghien cuu toi pham hoc tren the gioi, “giet nguoi hang loat” la mot hien tuong da co tu lau doi: ke sat nhan hang loat dau tien la mot phu nu co ten Locusta, duoc phat hien vao nam 69 sau Cong nguyen.
Tai chau Au, ke sat nhan dau tien duoc “dinh danh” la nam tuoc Gilles de Rais - nguoi duoc cho la giau nhat nuoc Phap thoi do. Ong nay da bi dua len gian hoa vao nam 1440 vi da giet chet hang tram tre em de te le.
The nhung, giet nguoi hang loat so di “cu ma moi” la do hien tuong nay chi xuat hien voi cuong do cao vao the ky 20, va voi tac dong lan truyen cua cac phuong tien truyen thong dai chung hien dai, nhung tin tuc ve cac vu viec nay duoc loan nhanh, rong, that chi tiet khien co cam giac rang day la mot hien tuong cua xa hoi hien dai.
Nu sat nhan hang loat co nhieu khong? Muc dich pham toi la gi?
|
Co may loai sat nhan hang loat? Loai 1 la “mass murderer” (giet nguoi tap the): Loai nay co dac diem la giet mot luc rat nhieu nguoi (it nhat la 4) tai cung mot khu vuc. Nan nhan cua loai nay thuong la nhung nguoi gan gui (ban be, nguoi than…). Do tuoi trung binh cua loai nay vao khoang 31,15 tuoi (theo cac so lieu cua My). Loai 2 la “spree killer” (giet nguoi rai rac): Loai nay cung giet rat nhieu nguoi trong mot khoang thoi gian tuong doi ngan nhung o nhung khu vuc khac nhau. Nan nhan cua loai nay la nhung nguoi xau so chang may lot vao tam ngam khi ke thu ac khai hoa. Do tuoi trung binh cua loai nay vao khoang 29,85 tuoi. Nhung vu ban tia lien tiep trong nhieu tuan le quanh khu vuc thu do Washington cach day hai nam la mot thi du. Loai 3 la “serial killer” (giet nguoi hang loat): Loai nay co mot dac diem la giet nguoi co chon loc chu khong bua bai nhu hai loai tren, va hanh dong trong khoang thoi gian dai tu nhieu thang cho den nhieu nam. Tuoi trung binh o lan giet nguoi dau tien la 27,27 va tuoi trung binh o lan giet nguoi cuoi cung la 31,44 tuoi. “Phu thuy” Le Thanh Van thuoc vao loai thu ba do le y thi giet nguoi co chon loc suot trong nhieu nam (tu 1998 - 2001). |
Du chiem so it, nhung nu va nam sat nhan hang loat deu nguy hiem nhu nhau, du cach thuc thuc hien co khac nhau. Trong tac pham Murder most rare: the female serial killer, cac nha nghien cuu cho thay giua nam va nu sat nhan hang loat co nhung phuong phap thu ac va muc tieu khong giong nhau.
Theo ho, nu sat nhan hang loat thuong co nhieu thu doan hanh dong tinh vi, kheo leo va chu dao hon rat nhieu cac “dong nghiep” nam; do do cung thuong co “tuoi tho” dai hon vi ho kho bi phat hien hon: neu nhu cac nu sat nhan hang loat hoat dong binh quan trong tam nam thi cac nam sat thu chi duoc phan nua, tuc bon nam ma thoi.
Phuong tien thuc hien toi ac cung khac nhau giua hai gioi. Co den 80% sat thu nam dung vu khi de giet chet nan nhan cua minh thi nguoc lai doi voi nu, 80% trong so ho lai chon cach dung chat doc.
Ve dong co, nu thuong giet nguoi hang loat truoc het la vi tien, de kiem soat va the hien quyen luc, vi tieu khien, vi tinh duc va cac dong co khac. Nguoc lai thi nam thuong giet nguoi truoc het vi tinh duc, the hien quyen luc va tieu khien. Tien bac va nhung ly do khac khong quan trong lam doi voi nam sat nhan.
Dua vao noi dung cua ban cao trang cung nhu doi chat o phien toa, ta thay duoc phuong tien va dong co giet nguoi cua Le Thanh Van rat giong voi nhung nu pham nhan khac tren the gioi. Nhung neu su dung cac ky nang phong van sau, phong van tu truyen, co the se phat hien duoc nhung dong co khac nua chu khong chi vi cuop cua nhu cao trang da neu.
Tai sao lai co nhung ke giet nguoi hang loat?
Hien van chua co nhung ly giai day du ve hien tuong nay va chung toi cung chi co gang dua ra mot so nguyen nhan de chung ta cung suy nghi.
Tiep can qua de dang cac “phuong tien” giet nguoi: Day co the la mot nguyen nhan khien nuoc My tro thanh nuoc co nhieu ten sat nhan hang loat nhat the gioi boi o nuoc nay khong kho khan may de co the so huu duoc mot loai vu khi nao do. O nuoc ta thi sao? Cam tang tru va su dung vu khi trai phep, the nhung nhung phuong tien giet nguoi khac nhu cac loai doc duoc chang han (va ca chat no), su quan ly cua chung ta con kha nhieu lo hong. Chinh vi vay ma Le Thanh Van moi co the co duoc phuong tien (chat doc cyanure) de thu ac mot cach de dang nhu the. Sau vu an nay, at han cac co quan chuc nang se luu y nhieu hon nua den hien trang quan ly, luu hanh cac loai chat doc trong xa hoi.
Nhung thuong ton thoi tho au: Nhieu ten sat nhan hang loat da cho biet khi con be ho da bi ban be loai tru, treu choc boi nhung khiem khuyet ve mat the ly, va do bi ban be “co lap” dan dan hinh thanh tam ly ghet bo moi nguoi xung quanh, ghet bo the gioi. Do do, giet nguoi nhu mot cach thuc tra thu lai the gioi. Vao nam 1992, “nu sat thu” Aileen Carol Wuornos, bi Toa an Florida ket an tu hinh vi da giet bay nguoi dan ong, da thuat lai rang khi con be hung thu da bi lam dung ve tam ly, the ly va sinh ly mot cach rat toi te.
Nhung thuong ton ca nhan con xuat phat chu yeu tu nen giao duc cua gia dinh va nha truong. Qua vay, nhung su lam dung tu cac bac phu huynh trong gia dinh ma dua tre da phai ganh chiu la mot trong nhung nguyen nhan chinh yeu tao nen nhung hanh vi man ro sau nay cua ca nhan khi den tuoi truong thanh.
Trong tac pham Serial killer cua minh, Joel Norris da mo ta “chu trinh bao hanh” mang tinh chat lien the he nhu sau: “Khi cac bac cha me lam dung con cai minh ve mat the ly va/hoac tam ly, dan dan se lam tham ngam noi chung mot su le thuoc gan nhu mang tinh ban nang vao bao luc va xem bao luc nhu la khuon mau hanh vi khi dung truoc nhung thach thuc, kho khan trong cuoc song”.
De nhan thay rang nhieu bac cha me thuong bien minh rang ho vi thuong con ma “cho roi cho vot”, phai nghiem khac voi chung. The nhung, that ra khi giao duc nhu the, tre se de dang nghi rang cha me chang thuong yeu gi minh, va chinh suy nghi “bi bo roi nay” se dan den nhung hau qua cuc ky tai hai khi tre truong thanh (*). Cao trang khong cho biet luc nho Le Thanh Van duoc giao duc nhu the nao, nhung chinh viec lan lon vao doi qua som co the da lam y thi “nhap tam” nhung “khuon mau hanh vi” mang tinh chat bao luc la tien de cho cac hanh dong sau nay cua minh.
Do do, thay vi tao cho tre cai cam giac bi ghet bo, mat mat, cha me can phat trien nhung net tich cuc noi con cai minh nhu su tu tin, long khoan dung, su an toan, tinh tu lap de sau nay tre khong co nguy co tro thanh nhung ke “lech lac” trong xa hoi.
Anh huong cua nen van hoa bao luc: Co nguoi se noi cac noi dung truyen thong chi phan anh hien thuc xa hoi ma thoi. Dung vay, the nhung chinh viec phan anh hien thuc mot cach tran trui, thieu chon loc va nhat la viec “thuong mai hoa” nhung hanh dong bao luc se hinh thanh noi cac ca nhan nhung “am anh” bao luc va xem nhung hanh dong bao luc nhu duoc hop thuc hoa (vi duoc dang dai dai tren bao, chieu tren truyen hinh...).
Nhung “mo hinh” bao luc do se dan ngam sau vao tiem thuc cua ca nhan, va khi co dieu kien se boc phat mot cach rat tu nhien. Nuoc My chinh la nan nhan cua tinh trang thuong mai hoa nan bao luc cua chinh minh (qua tieu thuyet, phim anh…). Rat nhieu ten sat nhan hang loat o My da thu nhan rang ho da bat chuoc theo nhung nhan vat ma ho da duoc xem tren man anh.
Tu mot so ly giai tren chung ta thay rang hien tuong giet nguoi hang loat hay hien tuong toi pham giet nguoi noi chung chu yeu deu bat nguon tu nhung tac to xa hoi (du co the co nhung tac to ve mat sinh hoc, tam than…).
Nhan dien duoc nhung tac to nguy co (risk factors) do co the la khong kho, nhung lam sao de giam duoc su tac dong cua chung doi voi hanh vi cua con nguoi qua that kho hon rat nhieu boi no doi hoi su no luc that su cua tat ca chung ta.
_________________
(*) Mot nghien cuu o My cho thay co 53% tre bi lam dung hay bo roi khi con be co the bi bat khi vao tuoi vi thanh nien, 38% de bi bat khi thanh nguoi lon va 30% de bi bat vi cac toi bao luc (UNICEF, Tuoi vi thanh nien, 2002).
LE MINH TIEN
