Tai tao da thanh te bao goc

Bai bao nay chung toi nhan duoc tu Australia gui ve ngay 25/11, kem theo mot email, the hien tam long cua tac gia voi khoa hoc va que huong, chung toi xin tran trong gioi thieu.

Cac nha khoa hoc My va Nhat vua tuyen bo da kham pha ra ky thuat moi co the bien te bao da thanh te bao goc ma khong can su dung den hoac huy di phoi nguoi.

Thong tin gay chan dong tren toan the gioi nay nhanh chong duoc phat di sau khi TS Shinya Yamanaka, thuoc DH Kyoto (Nhat Ban) va cong su cho pho bien phat minh moi nhat cua ho ve lanh vuc te bao goc tren tap chi Cell Journal.

Gan nhu dong thoi TS James Thomson va Junying Yu, thuoc Dai hoc Wisconsin (bang Madison, My) cung cho cong bo ket qua nghien cuu cua minh trong viec tai tao te bao da thanh te bao goc tren tap chi Science Journal.

Kham pha moi

Cac nha khoa hoc cho biet, voi phuong phap moi ma ho vua kham pha, viec bien te bao da thanh te bao goc tuong doi don gian va it ton kem hon so voi ky thuat chuyen nhan ma nha khoa hoc Ian Wilmut da su dung de tao nen cuu Dolly nam 1996.

Cac nha khoa hoc da cay 4 gen vao te bao da. Cac gen nay se tai cau truc cac nhiem sac the trong te bao da, bien te bao da thanh te bao goc (te bao co kha nang phat trien vo tan va sinh san ra cac te bao khac nhau).

Den nay, phan lon cac khoa hoc gia van cho rang: Cach duy nhat ma ho co the tao ra te bao goc, de su dung trong tri lieu, la tao nen cac phoi roi sau do thu hoach cac te bao goc - trong vong 1 tuan le - sau khi phoi da duoc hinh thanh. Nhu vay phoi se bi huy diet trong tien trinh.

Viec bien te bao da thanh te bao goc la kha thi

Hai nhom khoa hoc Nhat va My da cho thay viec su dung te bao da de tao thanh te bao goc la kha thi. Cach day mot nam, TS Yamanaka cho biet ong da thanh cong trong viec cay 4 gen vao te bao cua chuot va bien chung thanh te bao goc phoi cua chuot.

Ong cung chung minh, qua cac cuoc thu nghiem, cac te bao goc nay co the tro thanh bat cu loai te bao nao cua chuot. Ong cung da dung te bao goc, thuoc dang te bao goc toan nang de tao nen cac chuot con khac.

Sau thanh cong trong cuoc thi nghiem tren chuot, TS Yamanaka thu nghiem voi te bao da nguoi, su dung cung mot phuong phap. Ong du kien it nhat cung phai ton mat vai nam, nhung sau vai thang lam viec cat luc trong phong thi nghiem ong da thanh cong.

Voi ky thuat chuyen nhan, cac nha nghien cuu tach nhan cua te bao truong thanh roi dat vao te bao trung (chua co thu tinh), ma nhan cua no da duoc lay di. Te bao trung sau khi da duoc tiep thu nhan moi se tu dong phat trien nhu tien trinh binh thuong, giong nhu khi trung duoc thu tinh. Chi vai ngay sau, nguoi ta se nhin thay phoi bao xuat hien, trong do co chua cac te bao goc.

Dac diem cua ky thuat nay la cac te bao goc se co chat lieu giong het nhu nhau ve mat di truyen. Le do ma cac khoa hoc gia hy vong khi cay chung tro lai cho benh nhan se tranh duoc viec cac te bao nay bi co the hoac he thong mien nhiem loai bo vi khong cung mot gien nhu nhau.

Sau khi da thanh cong trong viec tao nen phoi moi bang ky thuat chuyen nhan. Cac nha nghien cuu muon tien them mot buoc nua, bang cach dat van de: Lam the nao ma te bao trung co the tai lap chat lieu di truyen, sau khi da nhan duoc nhan moi, tu te bao hien tang? Phai chang ta co the bien doi te bao truong thanh ma khong can dung den te bao trung?

Chinh dieu nay da thuc day TS Yamanaka va TS Thomson ra suc nghien cuu. TS Yamanaka thu nghiem bang cach thi nghiem tren loai chuot, con TS Thomson thi su dung te bao da nguoi (lay tu tran).

Ca hai nhom da tim duoc khoang hon 1.000 gen co tiem nang thich hop. Sau tien trinh loai bo, cac nha nghien cuu tim ra duoc 4 loai gen chinh yeu, hau co the cay vao te bao da de co the bien thanh te bao goc.

Cac gen nay du co chuc nang tuong tu nhu nhau, chung deu duoc xem nhu la cac gen dieu chinh chinh, voi vai tro dung de tat hoac mo cac gen khac.

Rao can ve dao duc co the vuot qua

Voi phat hien nay, cac nha khoa hoc co the loai tru rao can ve dao duc vi khong can su dung phoi nguoi hoac tao nen cac phoi ay bang phuong phap nhan ban vo tinh, qua ky thuat chuyen nhan.

Cung nhu ho khong can doi hoi phu nu phai hien noan (trung), de su dung cho viec nhan ban, nhung ho van co the tao nen te bao goc, co chat lieu di truyen giong het voi nguoi hien tang.

Cac te bao goc nay, khi duoc su dung de thay the cac mo cho cac benh nhan, theo nhu cac khoa hoc gia tien lieu, se khong bi he thong mien nhiem tu choi.

Quan trong hon nua, cac te bao co chung mot chat lieu di truyen, duoc tao thanh tu benh nhan, se giup ho nghien cuu va hoc hoi them trong phong thi nghiem ve cac benh nan y, vi du nhu benh mat tri nho.

Doi voi ky thuat moi hien nay, viec su dung phuong phap nhan ban vo tinh nham nghien cuu ve te bao goc, cu the nhu viec tao cac phoi nguoi, hau thau hoach te bao goc, thiet tuong se khong can thiet nua.

Vi ly do do ma khoa hoc gia, Ian Wilmut, duoc xem nhu la cha de cua ky thuat chuyen nhan va cung la nguoi da tao nen chu cuu Dolly (1996), trong bai viet dang tren nhat bao The Telegraph ngay 16/11/2007 da cong khai tuyen bo la ong tu bo phuong phap nhan ban vo tinh do chinh ong ta da tien phong hau tao nen cuu Dolly.

Tien si Tran Manh Hung
L.J. Goody Bioethics Centre, Australia