Phat minh vi dai cua nguoi ky la nhat

Tags: Paul Dirac, Graham Farmelo, The Strangest Man, Phan vat chat, su ton tai, The ky 20, thuyet tuong doi, phuong trinh, tien doan, phat minh, ky la, ly thuyet, khoa hoc, nguoi, electron


Nguoi ky la nhat (The Strangest Man) la tua de cuon sach moi day cua Graham Farmelo viet ve Paul Dirac (1902 – 1984), thien tai khoa hoc loi lac cua the ky 20. Ong da tien doan su ton tai cua phan vat chat (anti – matter) – mot trong nhung phat minh khoa hoc vi dai nhat cua moi thoi dai.

Mot phuong trinh tuyet dep
Phat minh vi dai cua nguoi ky la nhat
Paul Dirac dang gioi thieu mot phuong trinh toan hoc. Anh: Sandra Hoogeboom.
Co the noi ba muoi nam dau cua the ky 20 la thoi ky hoang kim cua lich su khoa hoc voi su xuat hien cua thuyet tuong doi hep (1905), thuyet tuong doi rong (1915) cua Einstein va thuyet luong tu, san pham cua nhieu tri tue lon (Bohr, Schrodinger, Heisenberg, Dirac…). Cho den nam 1927, co hoc luong tu do Schrodinger va Heisenberg phat bieu moi o dang phi tuong doi, nghia la chua tinh den thuyet tuong doi 1905 cua Einstein. Ket hop co hoc luong tu nay voi thuyet tuong doi la nhu cau tat yeu va la khat vong cua tat ca cac ten tuoi lon thoi do. Thang 10.1927, trong hoi nghi Solvay (Brussels) noi tieng voi cuoc tranh bien huyen thoai Bohr – Einstein, khi duoc biet Dirac cung dang theo duoi bai toan tren, Bohr nhac nho: “Klein da giai roi, con gi nua!” Vao thoi diem do, Dirac tuy da du noi tieng de ngoi “ban dau”, nhung cung moi 25 tuoi va la dai bieu tre nhat hoi nghi, con Bohr thi da cung chieu voi Einstein. Mac du vay, Dirac khong he ban tam voi nhac nho cua Bohr vi ong biet chac, khong chi cong trinh cua Klein ma tat ca cac cong trinh luong tu tuong doi hien co deu sai. Ban than Dirac cung da xoay du cach va phai den cuoi thang 11.1927 moi dot nhien viet ra mot phuong trinh dep va la den sung sot. Ve hinh thuc, no dep nhu phuong trinh tuong doi rong cua Einstein, nhung lai chang giong phuong trinh nao da tung biet vi co toi bon phan lien quan va ca bon deu quan trong. Ve noi dung, phuong trinh nay “tien doan” chinh xac tat ca cac dac trung co ban cua electron, tu khoi luong, spin, den dac trung tu, tat ca deu hien ra mot cach tu nhien nhu troi sinh ra the. Phuong trinh dep va la den noi chinh Dirac cung khong dam tin.

Ong im lang cho den tan dau nam 1928 moi gui ket qua den Royal Society duoi dang mot bai bao: Ly thuyet luong tu cua electron. Ngay khi xuat hien (2.1928), bai nay da gay chan dong lon trong gioi vat ly quoc te. Max Born noi: “Phuong trinh la mot ky tac”. Heisenberg thot len: “Ong ay (Dirac) qua thong minh, khong ai sanh duoc”. Con Jordan luc ay dang cung Wigner cung tim kiem mot phuong trinh luong tu tuong doi thi bi soc den muc sinh tram cam.

... Nhung kho tin

Y tuong cua Dirac qua moi me so voi thoi dai, nen chang may ai tin. Ngay do nguoi ta chua quen voi viec ly thuyet di truoc, tien doan su ton tai cua mot hat ma thuc nghiem chua biet.


Mac du rat dep, theo Heisenberg, phuong trinh Dirac la sai vi no tien doan buc tranh khong the hieu duoc ve nang luong electron: electron tu do lai co nang luong ca duong lan am. Thang 6.1928 Heisenberg viet cho Pauli “Ly thuyet (Dirac) van la chuong buon tham nhat cua vat ly hien dai”.

Chinh Dirac cung rat kho chiu voi phuong trinh cua minh du ong tin vao tinh chinh xac toan hoc cua no. Thang 10.1928, Dirac dua ra gia thuyet ve lo trong (hole). Theo ong, trong bien electron nang luong am co nhung cho trong nang luong duong, goi la hole. Khi electron va hole gap nhau thi ca hai bien mat va phat ra buc xa. Electron mang dien am con hole mang dien duong. Vao thoi ay, nguoi ta chi biet duy nhat proton la hat mang dien duong, nen thoat dau Dirac cho rang hole la proton. Nhung theo chinh phuong trinh Dirac thi hole phai co cung khoi luong nhu electron, the ma proton lai nang hon electron den khoang hai ngan lan. Mot lan nua roi vao be tac! Dau 1931, khi xay dung ly thuyet ve don cuc tu (magnetic monopole), Dirac di den ket luan trong tu nhien khong chi co hai hat electron va proton, ma con phai co cac hat co ban khac. Ong viet “hole neu ton tai phai la mot loai hat moi, ma thuc nghiem chua biet. Hat nay co cung khoi luong va khac dau ve dien tich voi electron. Ta co the goi hat do la phan-electron (anti-electron)”.

Y tuong cua Dirac qua moi me so voi thoi dai, nen chang may ai tin. Ngay do nguoi ta chua quen voi viec ly thuyet di truoc, tien doan su ton tai cua mot hat ma thuc nghiem chua biet. Rutherford cho rang y tuong cua Dirac la vo nghia. Con Pauli thi viet “cho du anti-electron co duoc phat hien thi toi van khong tin vao y tuong hole cua ong ay”.

Suyt tu choi Nobel

Phat minh vi dai cua nguoi ky la nhat
Bia cuon Nguoi ky la nhat

Thang 8.1932, khi nghien cuu cac tia vu tru, Carl Anderson da ghi nhan dau vet cua mot hat co cac dac trung chinh xac nhu hole hay phan electron cua Dirac, ma ong de nghi goi la positron (posi ngu y “duong” – hat giong electron nhung mang dien duong). Muon hon mot chut, Blackett va Occhialine o Cambridge cung co nhung quan sat tuong tu. Ho tuyen bo “thi nghiem phu hop tuyet voi voi ly thuyet Dirac”. Va nhu vay, thuc nghiem da khang dinh su ton tai cua positron dung nhu Dirac tien doan!

Du vay, ly thuyet Dirac van qua la lung nen phai den gan cuoi nam 1933 da so cac nha ly thuyet moi dong thua nhan su dung dan cua no. Ngay 9.11.1933, Stockholm thong bao cho Dirac rang ong duoc nhan giai Nobel Vat ly cung voi Schrodinger. La nguoi khong ua gioi truyen thong, Dirac dinh tu choi, nhung Rutherford da kip khuyen “viec tu choi chi lam cho ong cang noi tieng hon”. Va the la, Dirac tro thanh nguoi tre nhat nhan Nobel Vat ly, o tuoi 31.

Sau nay chung ta biet la khong chi electron, ma nhieu hat khac cung co phan hat cua minh, proton va phan proton, quark va phan quark, hay noi rong ra, vat chat (matter) va phan vat chat (anti – matter).

Dirac da tien doan ton tai phan vat chat khi ong moi 25 tuoi. Trai qua hon 80 nam ke tu phat minh vi dai nay, vat ly da chiem nguong nhieu tien doan ky dieu khac, nhung nhu Gottfried viet nhan dip 100 nam ngay sinh cua Dirac: “Tien doan ve phan vat chat cua ong van dung tach rieng ra nhu mot tuong dai cua niem tin manh liet vao tu duy ly thuyet thuan tuy, khong co bat ky goi y thuc nghiem nao va vao cac quy luat tong quat sau sac cua tu nhien”.

Viet Bao (Theo SGTT)

Thích và chia sẻ bài viết này trên facebook Theo dõi vietbao.vn trên facebook

TIN Khoa Học NỔI BẬT

Hướng dẫn cập nhật iOS 8.1.2 thành công mỹ mãn

Bản cập nhật nhỏ iOS 8.1.2 giúp khắc phục một số những vấn đề lớn làm ảnh hưởng đến người dùng mua nhạc chuông từ iTunes nhưng không sử dụng được khi người dùng thay đổi thiết bị sử dụng. Sau khi cập nhật lên iOS 8.1.2, người dùng iPhone nhận thấy nhạc chuông đã mua từ iTunes được khôi phục vào thiết bị của họ. Trước đó, nhiều người dùng đã phàn nàn về lỗi n

Bản cập nhật Windows Phone 8.1 sẽ có những thay đổi lớn

Người dùng Windows Phone có thể sẽ được đón nhận những thay đổi lớn trong bản cập nhật Windows Phone 8.1 tới đây. Tính năng tiết kiệm pin Battery Saver sẽ được nhà phát triển tích hợp thêm khả năng hiển thị “Live Tiles” thời gian thực, với tính năng này, khả năng quản lý pin trên thiết bị của người dùng chắc chắn sẽ tốt hơn rất nhiều.

Năm 2014, người Việt tìm giá vàng, iPhone nhiều nhất

Google vừa công bố danh sách từ khóa và xu hướng tìm kiếm nhiều nhất năm 2014, trong đó có Việt Nam. Các từ khóa "giá vàng", "iPhone", "Doraemon", "Phương Mỹ Chi" vẫn giữ vị trí vững chắc trong bảng xếp hạng.

Tìm hiểu: Paul Dirac, Graham Farmelo, The Strangest Man, Phan vat chat, su ton tai, The ky 20, thuyet tuong doi, phuong trinh, tien doan, phat minh, ky la, ly thuyet, khoa hoc, nguoi, electron

Xem Bản Tiếng Việt Có Dấu: Phát minh vĩ đại của “người kỳ lạ nhất”

Ban co the doc ban tieng Viet co dau cua bai viet Phát minh vĩ đại của “người kỳ lạ nhất” bang cach nhan chuot vao duong dan tren.

Lien he ve tin Phat minh vi dai cua nguoi ky la nhat

Nhan xet, hay lien he ve tin Phat minh vi dai cua nguoi ky la nhat co the gui bang duong dan o duoi. Ban nen gui kem tieu de bai viet Phat minh vi dai cua nguoi ky la nhat de lam tham khao. Bai viet nay thuoc chuyen de Phat minh trong chuyen muc Khoa hoc.

Cac tin khac:

Xem tiep ... Phat minh
Kenh Tin RSS Kenh Tin RSS | Du Bao Thoi Tiet | Lich Xem TV | Lien He - Contact | Quang Cao | Viec Lam | Dieu Kien Su Dung | Bao Ve Tinh Rieng Tu | Sitemap

Copyright©2008 VietBao.vn, Thu Vien Thong Tin Tong Hop Viet Nam va The Gioi, phien ban thu nghiem phan mem Viet Bao Viet Nam, beta 1.0