Mo co Trung Quoc Nhung thong tin quy gia ve tuc te nguoi co xua

Cac nha khao co vua phat hien mot ngoi mo co o phia dong Trung Quoc, ngoi mo 2.500 nam tuoi chua gan 48 nan nhan cua tuc te nguoi va nhung di vat quy gia khac, chinh vi vay no co y nghia quan trong trong viec he mo nhung thong tin ve cac Nghi le cung te co tu thoi Khong Tu.

Theo Xu Changqing, truong nhom khao co, ngoi mo duoc phat hien vao thang 1 nam 2007 sau khi canh sat bat giu nhung ten cuop tan cong vao khu vuc nay o tinh Jiangxi. Ham mo duoc thiet ke danh cho toc truong cua mot gia dinh quy toc va chua 47 tu thi dat canh nhau.

Mot trong nhung di vat an tuong nhat phat hien trong ngoi mot la mot thanh kiem co mau den, vang va do mau cham tro nhung con rong. Xu mo ta thanh kiem nay “dep nhat va duoc bao quan tot nhat tung duoc phat hien tai vung nay cua Trung Quoc.” Them vao do la nhung di vat bang vang va dong cung voi nhung bo ao lua tinh te.

Nhung Xu, mot hoc gia thuoc Vien Khao co Jianxi, cho biet phat hien dang ngac nhien nhat la “phan lon xac chet la nhung nguoi bi hy sinh de co the phuc vu chu nhan cua minh trong cuoc song vinh hang.”

Nhieu nha quy toc da sap dat cho nguoi hau cua minh, the thiep hoac nhung nguoi than can chet theo sau khi chet de ho co the du hanh vao cuoc song ke tiep cua minh. Xu giai thich: “Vao thoi do, nhung vi cam quyen tin rang ho co the song cuoc song kiep sau tuong tu nhu cuoc song tren trai dat.”

Di vat duoc tim thay bao gom cac do dong, vang va mot thanh kiem trang tri cong phu. (Anh: National Geographic)

Ngoi mot Jiangxi la mot trong nhung phat hien khao co quan trong nhat trong thap ky o khu vuc nay cua Trung Quoc.

Hien te nguoi tap the

Tuc te nguoi duoc ghi lai trong nhung van tu dau tien cua Trung Quoc cach day khoang 4000 nam, khoang doi nha Shang. Nhung vi vua-chien binh thoi do dua vao nhung thay cung de giao tiep voi to tien va dang len ho dong vat hoac con nguoi de cau chien thang trong nhung tran chien va cau mua de cham dut han han. Nhung loi cau khan cho mot the luc sieu nhien tung duoc ghi lai bang chu tuong hinh khac tren nhung mau “xuong tien tri” da duoc cac nha khao co va bao tang thu thap trong suot the ky gan day.

Herbert Plutschow, chuyen vien ve trieu Shang cua Trung Quoc tai Dai hoc UCLA, cho biet: “Theo nhung chu tuong hinh da giai ma duoc, co den 37 hang hien te mau va thuc pham duoi trieu nha Shang.”

Cac nha lanh dao dua vao nhung tran chien le nghi, hien te, va tuc tho cung to tien de hop thuc hoa quyen cai tri cua minh va mot so nguoi da cuong che gia nhan cua minh di theo ho vao coi chet.

Plutschow phat bieu, “Nuoc Trung Quoc ngay xua duoc xay dung tren nen tang hien te. Va khong co gia thiet nao ve su lap quoc cua Trung Quoc duoc dua ra ma khong nhac den hien te hoac he tu tuong hien te.” Nhung trong khoang thoi gian xay dung ngoi mo, triet gia Khong Tu bat dau len an tuc hien te va keu goi bai bo lenh nay. Xu noi: “Khong Tu danh ca cuoc doi de len an nhung buoi hien te dam mau.” Tuy nhien, quan diem cua Khong Tu hinh thanh qua tre de cuu nhung nguoi bi hien trong ham mo Jiangxi va hoc thuyet cua ong phai mat hang ky moi co the danh bat duoc tuc le nay.

Lich su cua tuc hien te

Adrienne Mayor, hoc gia ve huyen thoai va lich su tai Dai hoc Stanford, cho biet te nguoi duoc ap dung rong rai boi nhieu nen van minh khac nhau nhung da it pho bien hon trong nhung nen van hoa khac trong cung thoi dai. “Nhieu nen van hoa tren the gioi tien hanh hien te nguoi vi nhieu ly do khac nhau, trong do co Trung Quoc, Aztec, La Ma, Hy Lap, Ai Cap, Mong Co va Maya.”

Tiep theo truc lich su nay, cac nha hien triet nhu Khong Tu o Trung Quoc, Duc Phan o An Do va Socrates o Hy Lap “chong lai hien te va tuc te nguoi dan dan hiem di. Phan lon cac nen van minh deu thay the tuc te nguoi bang nhung nghi thuc bieu trung.” Tuy nhien, o Trung Quoc, hien te con keo dai den dau thoi ky nha Minh , tuc khoang 1368 den 1644 sau Cong nguyen.

Hoang de Yongle, nguoi giam sat thiet ke va thi cong Tu Cam thanh, Bac Kinh cach day 6 the ky ra sac lenh cho nhung the thiep cua minh phai theo ong ta di vao coi vinh hang.

David Keightley, chuyen vien ve lich su Trung Quoc tai Dai hoc California, Berkeley, cho biet tuc te nguoi nhan manh vao tam quan trong cua long trung thanh va trach nhiem o Trung Quoc co dai. “Dang hien sinh mang con nguoi noi len muc do rang buoc cua su say me, su phuc tung, nhung dieu duoc cho la manh hon ban than su song.”