Ky nam va Tram huong

Tags: Ha Noi, Sai Gon, Da Lat, Lam Dong, O Campuchia, Can Krasna, san pham dac biet, ten khoa hoc, co gia tri, tram huong, nguoi ta, co nhieu, co ten, co the, cua cay, gio


Ky nam va Tram huong
La va qua cay Gio
Ky Nam va Tram huong la san pham dac biet nam trong loi cua cay Gio. O Campuchia, cay Gio co ten la Can Krasna (Can, cannada: Tram, Krasna: sam). Co le tu am ay ma co ten khoa hoc bang tieng La tinh.

+ Ten khoa hoc : Aquilaria Crasna Pierre

+ Ho: Thymeleaceae

+ Bo: Thymeales

+ Lop: Song-tu-diep

+ Nganh: Hien hoa (bi tu)

Cay Gio la mot loai dai moc co the cao 40-50 met, vo mau xam co nhieu soi co the lam giay duoc, go mem mau trang. La khong long co 15-18 cap gan. Trai la nang dai 4cm.

Qua trinh tao thanh Tram huong va Ky nam

Khong phai bat ky than cay Gio nao cung co Tram huong va Ky nam. Chi mot so cay Gio co benh moi chua Tram o phan loi cua than. o phan nay, neu quan sat ky qua do phong dai cua kinh lup, ta thay cac te bao go thoai hoa, bien dang, mat moc to, chua mot chat nhua thom (tinh dau), bien thanh nhung khoi hinh the khong deu, loi lom, co ranh doc, trong trong, mau sam; do la Ky nam (Bois d"aloes). Chung quanh Ky nam go cung bien chat it nhieu, do la Toc (do chu Camphuchia la Tok); khi dot chay Toc toa ra mui thom, thuong dung de lam nhang nen goi la Tram huong (Bois d"aigle).

Tram va Ky nam deu o loi cay Gio do tich tu nhieu hay it tinh dau, cho nen neu khong sanh soi de bi nham lan khi mua. Muon phan biet hai thu ay ta phai xem ky tinh chat va khi vi cua chung: Go Ky nam nang va nhuyen, co du vi cay, chua, dang, ngot, thom tho. No tich chua nhieu tinh dau nen khi chay cho ngon mau xanh, khoi len thang va cao, bay lo lung trong khong khi rat lau.

Go Tram huong nhe hon, co vi cay, hoi dang, mui thom nhe nhang. Khi dot chay Tram huong boc khoi len hinh vong roi tan bien nhanh trong khong khi.

Muon phan biet Ky nam tot xau thi nguoi ta quan sat loai nao co so nhuyen min, co nhieu tinh dau la tot, con loai nao ran chac va it dau la xau. Nguoi ta thuong goi Ky nam trong la chuoi that kin roi dem phoi nang, den toi dem vao neu co nhieu chat dau chay ra la tot. Muon giu Ky nam duoc tot va lau thi nen boc vao giay thiec hoac bo vao hop co nap day kin de tinh dau khoi bay hoi hoac chay bot.

Mot so nguoi thuong lay go cay Son gia (Exoecaria agallocha, Linne, thuoc ho Euphorbiaceae) de ban gia Tram huong. O cay Son gia nang va rat cung, co mau nau do, co cham den hoac xam, vi dang, co mui thom de chiu, nen mot so nguoi An Do hoac Trung Quoc van thuong dot de xong huong trong nha cho thom. Theo Petelot thi do la mot su sai lam vi trong go Agallocha co chua mot chat nhua co tinh doc lam hai den suc khoe cua con nguoi.

Theo kinh nghiem cua nhung nguoi "di dieu" (tim tram) cho hay, khi nao gap nhung cay Gio cao 30-40 met tro len, la da vang va nho dan dan, than cay co nhieu u buou nhu nhung to ken hoac goc co go moi dong thi cay Gio do co Ky nam. Khi gap cay Gio nhu vay ho phai ha cay, dao tan re de tim, vi Ky nam co the nam tren ngon, o than hoac o re. Khi gap nhung cay Gio con non thi nguoi ta thuong dung dao lui vao than cay thanh nhung vet thuong va theo doi nhieu nam sau de lay Tram - Ky.

Nguoi ta cho rang khi bi thuong, cay se tich tu nhua den day de bang bo xem nhu la kha nang tu de khang de chong benh nen tao ra Tram - Ky. Theo nhan xet cua nhung nguoi "di dieu" lao thanh thi dao nay di rung de gap Tram ky hon truoc kia, co le trong thoi gian chien tranh nhung manh bom dan da ghim vao than cay Gio nen kich thich tao ra Tram - Ky. Cung co the vi vay ma sau ngay giai phong co nhieu nguoi di rung gap Tram va Ky nam.

Nam 1977, Julaluodin da tim thay trong vung Toc cua cay Gio co chua mot loai nam Cryptosphaeria mangifera. Ong da thu nghiem bang cach cay nhung nam ay vao than nhung cay Gio lanh manh. Sau mot thoi gian thi vung nhiem khuan tro nen sam mau va bien thanh Toc ro ret vi khi dot toa ra mui tram.

Phai chang khi bi thuong tich hoac khi bi nhiem benh o mot vung nao do, cay tich tu nhua den de tu bang bo hoac de tu de khang nen da tao thanh Tram huong va Ky nam.

Nhung cay Gio moc trong rung ram trung trung diep diep xen lan voi nhung loai cay diep loai khac nen rat kho tim kiem, ma mot khi kiem duoc cay Gio cung chac gi da co Tram va Ky nam, thanh thu nhieu nguoi "di dieu" phai luon rung tu thang nay sang thang khac de tim kiem. Ngoai luong thuc tuoi mang di bo day "ruot tuong" de mang theo nguoi, an cam chung cho do doi trong luc di rung dai ngay. Co nhieu khi het luong thuc, luc di lac trong rung, nguoi "di dieu" phai ngam cu Ngai (Galanga cyrcuma), mot loai rieng dai, co vi thom diu lam cho ruot do con cao trong luc tim duong ve.

Vi cuoc hanh trinh dai ngay va day gian lao vat va nen nguoi "an tram" khi tro ve thuong hoc hac, rau toc xom xoam, ao quan rach buom chang khac gi da nhan nen nhieu nguoi da tuong tuong ra canh "ngam ngai tim tram lau ngay bien thanh nguoi rung". Viec ngam ngai cung khong phai de lam cho da thu tranh xa nhu mot vai nguoi lam tuong, vi nhung nguoi "di dieu" thuong mang theo roi may hoac roi dau, thinh thoang quat vao khong khi thanh nhung tieng xe keu "trot, trot", chinh nhung am thanh ay lam cho cop beo tranh xa cung nhu tieng roi da cua nguoi day thu trong ganh xiec lam cho voi cop phai guom.

Khong phai ai "di dieu" cung kiem duoc Tram, co nguoi kiem duoc co nguoi khong, nen gioi "an tram" thuong tin di doan rang nhung ke luong thien moi duoc Thien Y Ana (hoa than cua cay Tram, Ky nam) cho gap. Vi vay truoc khi di rung tim kiem, ke "di dieu" phai xem ngay lanh thang tot de xuat hanh, truoc do phai an chay 3 ngay, tranh chung dung voi dan ba, trong khi di rung khong duoc co y nghi am muoi, khong duoc noi chuyen ca ron, khong gay go nhau... Den khi gap duoc cay tram thi nguoi do phai nhin doi de giu minh tinh khiet, tim den suoi gan do de tam rua cho sach se, roi lap dan tho cung vai ta on than Rung truoc khi ha cay Gio de tim loi Tram ky.

Cong dung cua Tram huong va Ky nam

Tram huong va Ky nam cua ta rat co gia tri tren thi truong quoc te, nhat la doi voi Trung Quoc. Dai Loan, Hong Kong, Nhat Ban. Do la nhung huong lieu quy gia trong viec dieu che cac loai nuoc hoa hao hang nhu Santal, Nuit d"Orient..., mot so xa phong tam va nhat la nhang tram.

So di Tram va Ky nam co gia tri cao la vi co cong dung chua benh rat tot trong Dong y:

- Tru son lam chuong khi: Nguoi ta thuong xong tram trong nha de tru khi doc va thuong mang Ky nam trong nguoi de ngua son lam chuong khi. o mot vai vung, nhat la vung Phu Khanh, nguoi ta thuong boc Ky nam trong tui vai thua de deo o co xem nhu "bua ho menh". Tre em duoi 1 tuoi deo 2 chi, 1 den 5 tuoi deo 3 chi, nguoi lon deo 5 chi.

- Dung lam thuoc giai nhiet va tru sot ret: o Campuchia, theo cac bac si Menaut va Phana Douk, nguoi ta thuong dung Ky nam, Tram va nga voi mai voi nuoc lanh de uong. Ngay 2-3 lan, moi lan uong tu 3 phan toi 1 chi.

- Thuoc tru dau bung: Theo bac si Sallet ghi nhan thi thuoc Nam co toa thuoc tri dau bung rat hay gom: Tram huong 2 chi, sac cung Dau khau, hat cau, vo cay Moc lan, Sa nhon, Can khuong... trong 2 chen ruoi nuoc con lai 9 phan chia uong thanh 2 lan trong ngay se lam cho bung het quan dau.

- Chua benh duong tieu tien: Nguoi ta thuong mang Tram ky o vung hoi am de chua benh duong tieu tien.

- Theo Dong y, Ky nam dung de tri cac chung doc thuy do phong tho gay nen, lam tieu chung chuong man, no hoi, dau bung, oi mua, hen suyen tho gap, ha duoc nghich khi, thong chung be do khi hu gay nen. Mai tu 3 phan toi 1 chi, tuy theo tuoi lon nho hoa voi nuoc lanh hoac bo vao nuoc dun soi ma uong.

- Chong chi dinh:

+ Tram ky la thuoc truy thai, nen dan ba co thai khong nen uong hoac mang trong minh, co the lam say thai.

+ Nhung nguoi suy nhuoc va bieng an, suy gan... khong nen dung Tram - Ky.

- Tuong khac tram ky co tinh ky hoa, thanh thu khong nen uong chung Tram - Ky voi nhung loai thuoc co tinh chat thuoc hanh hoa tinh theo am duong ngu hanh.

Phan bo dia ly cua cay Tram - Ky

Tram ky thuong tim thay trong nhung cay Gio moc o nhung vung nui huong ve phia co gio bien nen ta thuong gap o vung phia Dong Truong Son hon la Tay Truong Son.

O Dong Duong, Tram ky co nhieu o Campuchia va Viet Nam.

Rieng o Viet Nam, it tim thay Tram ky o phia tren vi tuyen 17.

- O Binh Tri Thien thuong tim thay o vung Cam Lo cua Quang Tri, vung A Sao, A Luoi, vung Thanh Son. O o va vung deo Hai van thuoc Thua Thien.

- O Binh Dinh co tu vung nui Quy Nhon di vao.

- O Khanh Hoa. Phu Yen co rat nhieu tai Van Gia, Tan Dinh, An Thanh, Binh Khang, Duyen Khanh...

- O Binh Thuan co o vung nui giap ranh voi Lam Dong.

- O Lam Dong ta co the tim thay Tram ky o cac nui giap ranh voi Binh Thuan.

- O cac hai dao thi gap nhieu Tram - Ky tai Phu Quoc.

Nam 1973, toi da huong dan mot so sinh vien theo hoc chung chi Thuc vat 2 thuoc truong Dai hoc Da Lat, theo duong Ta In vao Ta Nhien, den Sa Mai, Thac Thieng... tim den duoc mot khu rung co nhieu cay Gio. O do chung toi da duoc mot cu gia "di dieu" nguoi Cham huong dan di xem rung va da duoc cu cho xem nhung mau Tram huong va Ky nam da thu duoc o vung nay va vung nui di doc giua Di Linh va Phan Thiet. Chung toi nhin thay Tram o day tot chang khac gi Tram huong o Quang Tri va Ky nam o day chung gan bang Ky nam vung Khanh Hoa, Phu Yen.

Nhu vay Lam Dong ngoai nhung rung thong bat ngat co tru luong lon de cung cap go thong, bot giay va tung huong, con co trien vong khai thac duoc Tram ky la mot mat hang xuat khau co gia tri rat cao tren thi truong quoc te.

Muon duoc san luong lon, ngay tu bay gio phai co ke hoach ngan can khong de cho nhan dan ha cay Gio mot cach bua bai, dong thoi trong them nhieu cay Gio va cho nhiem khuan de tao thanh Tram va Ky nam do ta chu dong de khoi di tim kiem van vo trong rung ram nhu nhung nguoi "di dieu" truoc day.

TON THAT SAM

Nguon: Thong tin khoa hoc, cong nghe

________________________________

TAI LIEU THAM KHAO

Crevost et Petelot, Catalogue des produits de l" Indochine, Ha Noi, 1935

Phanna Douk, Contribution a letude des plantes medicinales du Cambodge, Luan an Tien si duoc khoa, Paris 1966.

Pham Hoang Ho va Nguyen Van Duong, Cay co mien Nam Viet Nam, Bo quoc gia giao duc, Sai Gon. 1970.

Pham Hoang Ho, Thuc vat o dao Phu Quoc, Nxb TP. Ho Chi Minh 1985.

Nguyen Tran Huan, Contribution a l"etude de l"ancienne therapeutique vietnamienne. Luan an tien si y khoa, Ha Noi, 1951.

H. Lecomte, Flore generale de l"indochine, 1910-1931.

Fereydoua Mehdyoun, Anatomie comparee et caryologie des Thymeleaceae, Luan an tien si Dai hoc khoa hoc Bordeaux. 1968.

Menaut, Matiere medicinale cambodgienne. Ha Noi, 1930.

Nguyen Van Minh, Duoc tinh chi nam. Sai Gon 1969.

Francois Mouton, Le bois merveilleux du Sud, Lyon, 1970.

Perrot et Hurrier, Matiere medicinale et pharmacopee sino-annamite, Vigot L?d, Paris. 1907

Alfred Petclot. Plantes medicinales du Cambodge, du Laos et du Viet Nam, Saigon, 1954.

A. Sallet. L"officine sino-annamite en Annam, Paris, 1931.

Ton That Sam, Dai cuong ve dia chat, tho nhuong va thao moc vung Da Lat - Tuyen Duc, Sai Gon, 1965.

Nguyen Dinh Tu, Non nuoc Khanh Hoa, Song Lam, 1969.

Thai Cong Tung va Ton That Sam, Tai lieu huong dan suu tam thuc vat vung Da Lat - Lam Dong. Nxb Dai hoc, 1973.

Viet Bao
Thích và chia sẻ bài viết này trên facebook Theo dõi vietbao.vn trên facebook

TIN Khoa Học NỔI BẬT

Vụ sập hầm: Phó Thủ tướng đến hiện trường chỉ đạo ứng cứu

Phó Thủ tướng Hoàng Trung Hải chỉ đạo phải nỗ lực khẩn trương tích cực hơn nữa trong công tác ứng cứu; đảm bảo an toàn cho các công nhân cũng như các lực lượng tham gia cứu hộ

Công tác đào tạo VĐV trẻ nhìn từ Đại hội TDTT toàn quốc 2014: Ít niềm vui, nhiều nỗi lo

Đa số các đoàn vào cuộc ở Đại hội đều có tâm lý “săn” được càng nhiều huy chương càng tốt và trong tính toán của nhiều đoàn, đây không phải là chỗ mạo hiểm để cho các tài năng trẻ thử sức.

Sắp nối lại đàm phán hòa bình Ukraine

Tổng thống Pháp Francois Hollande cho biết các cuộc đàm phán hòa bình giữa đại diện chính phủ Ukraine và phe ly khai miền Đông có thể diễn ra vào ngày 21 hoặc 22/12 tới tại thủ đô Minsk của Belarus.

Sơn Tùng M-TP là 'Mỹ nam của năm 2014'

Dù những scandal "đạo nhạc" kéo theo những việc trì hoãn bộ phim đầu tiên chạm ngõ điện ảnh Chàng trai năm ấy, nhưng Sơn Tùng M-TP vẫn xứng đáng nhận được giải thưởng Mỹ nam của năm, đề cử từ khán giả hâm mộ.

Tìm hiểu: Ha Noi, Sai Gon, Da Lat, Lam Dong, O Campuchia, Can Krasna, san pham dac biet, ten khoa hoc, co gia tri, tram huong, nguoi ta, co nhieu, co ten, co the, cua cay, gio

Xem Bản Tiếng Việt Có Dấu: Kỳ nam và Trầm hương

Ban co the doc ban tieng Viet co dau cua bai viet Kỳ nam và Trầm hương bang cach nhan chuot vao duong dan tren.

Lien he ve tin Ky nam va Tram huong

Nhan xet, hay lien he ve tin Ky nam va Tram huong co the gui bang duong dan o duoi. Ban nen gui kem tieu de bai viet Ky nam va Tram huong de lam tham khao. Bai viet nay thuoc chuyen de Tin Khoa Hoc trong chuyen muc Khoa hoc.

Cac tin khac:

Xem tiep ... Tin Khoa Hoc
Kenh Tin RSS Kenh Tin RSS | Du Bao Thoi Tiet | Lich Xem TV | Lien He - Contact | Quang Cao | Viec Lam | Dieu Kien Su Dung | Bao Ve Tinh Rieng Tu | Sitemap

Copyright©2008 VietBao.vn, Thu Vien Thong Tin Tong Hop Viet Nam va The Gioi, phien ban thu nghiem phan mem Viet Bao Viet Nam, beta 1.0