Huy chuong vang Olympic bat dau tu... gien tot

Cac nha vo dinh Olympic phai cam on cha me vi bo gien tuyet voi. Tuy nhien, khong ai sinh ra da ngay lap tuc tro thanh vo dich. Ho can luyen tap, dinh duong, khao khat va long quyet tam.

Michael Phelps da gianh duoc bon huy chuong vang tai Olympics Athens 2004.

Michael Phelps cao 1,93m, nang 88,5kg voi vai rong va eo thon thuong thay o van dong vien boi loi tai nang. Tuy nhien, neu xem xet cac so do co the ky hon mot chut, chung ta se thay ro tai sao Phelps lai dang chi phoi mon thi nay o The van hoi 2004. Phelps co than dai va chan tuong doi ngan - mot loi the ro rang trong nuoc. Chan anh, tinh tu quan lot toi ban chan, dai 81cm, ngan hon so voi Hicham El Guerrouj, van dong vien dien kinh vi dai cua Moroco, nguoi cao 1,75m song ""toan thay chan la chan"". Khop khuyu tay, dau goi va mat ca cua Phelps mem deo nen co the uon ra truoc ra sau. Dac diem nay giup anh uon nguoi ma it van dong vien boi loi co the lam duoc. Ban chan cua Phelps (voi kich co 14) giong nhu nhung chiec vay khong lo.

Ngoai nhung dac diem tren, phoi va tim cua Phelps hoat dong phi thuong, lam cho anh duong nhu tro thanh sieu nhan - mot loai khac voi tat ca chung ta. Le di nhien la anh luyen tap cuc ky vat va. Nhung van dong vien khac cung vay. De tro thanh mot nha vo dinh Olympic, gien cua mot nguoi truoc tien phai duoc lap trinh truoc de dat cac thanh tich the thao toi da. Rot cuoc thi nhung van dong vien vi dai duoc sinh ra va sau do duoc huan luyen de tro nen gioi hon. GS sinh ly ung dung Phillip B. Sparling thuoc Vien Cong nghe Georgia (My) cho biet: ""Van dong vien gioi nhat tren the gioi la ket qua cua gien tot va luyen tap toi uu. Mot nguoi co dong luc va duoc huan luyen tot se khong the tro thanh van dong vien tam co neu khong thua huong mot he thong sinh ly phu hop doi voi mon the thao ho lua chon"".

"Co the Ferrari"

Keo cang cac gioi han cua sinh ly thong thuong, cac van dong vien tai nang co gang dat duoc suc manh, toc do va su deo dai. Toc do cua mot van dong vien chay nhanh duoc quyet dinh phan lon boi chuc nang sinh ly. Cac protein trong co, bao gom enzym then chot san xuat nang luong, nam duoi su chi dao cua gien. Cau truc cua soi co cung vay. O nhung van dong vien chay nhanh vi dai, giong nhu Maurice Greene va Marion Jones, ty le phan tram cac soi co co nhanh la rat cao (co co nhanh song cung nhanh chong met moi). Trai lai, mot van dong vien xe dap can dung tich phoi lon de co suc ben tot hon cung nhu co VO2 max cao - luong oxy toi da ma phoi co the tieu thu. Vi the, chang co gi ngac nhien khi Lance Armstrong co VO2 max cuc cao. Sparling cho biet: ""Lance Armstrong la huan luyen vien va van dong vien tai gioi. Khong nhung the, anh con co "co the Ferrari". Thanh tich aerobic cua anh - chia khoa doi voi suc ben - la cao nhat doi voi mot tay dua xe dap"".

Lance Amstrong gap rut ve dich.

Cac tay dua xe dap vi dai thuong co cong suat tim khac thuong. Nhip tim dap trung binh cua con nguoi la 66-72 nhip moi phut. Mot van dong vien suc ben duoc dao tao tot co nhip tim 40 nhip moi phut. Miguel Indurain, nguoi da nam nam doat chuc vo dich Tour de France va gianh huy chuong vang Olympic 1966, co nhip tim chi la... 28 nhip/phut. O cac doan dua duong nui tren Tour de France, nhip tim cua Indurain co the tang toi 190 nhip moi phut va giam xuong 60 trong vong 30 giay khi do doc!

O muc do khac nhau, cac dac trung nay la do di truyen. Nha sinh ly hoc noi tieng nguoi Thuy Dien Per-Olof Astrand da tung noi: ""Dieu quan trong nhat ma mot van dong vien tham vong co the lam la... lua chon bo me phu hop"".

Thuc te sinh hoc

Stephen Gladstone la giam doc Intercollegiate Athletics va la huan luyen vien tai DH California. Ong nho lai khi Sebastian Bea, van dong vien dua thuyen gianh huy chuong bac Olympic 2000, bat dau luyen tap vao mua thu nam 1996. Gladstone noi: ""Ngay tu cuoc gap dau tien, toi thay cau ay co trinh do ma le ra khong the neu khong co nang khieu. Suc ben cua cau ay that phi thuong"". Chang co gi ngac nhien: Cha cua Bea la cau thu bong ro Olympic va me anh la van dong vien boi loi.

Sebastian Bea (giua)

Su khac biet ve thanh tich giua nam va nu trong the thao cung la do gien. Angrogen - hocmon gioi tinh, chang han nhu testosterone - lam nam gioi cao hon, nang hon va co nhieu co bap hon so voi nu gioi. Theo Sparling, khi duoc ap dung vao thi dau the thao, ket qua la nam gioi nhanh hon va khoe hon. Day la nhung thuc te sinh hoc lien quan toi gioi tinh. Tuy nhien, cac nha khoa hoc the thao nhan manh rang tai nang bam sinh chi la chan de ma thanh tich cuoi cung duoc tao ra tren do. Tai nang sinh ly de dang bi thui chot neu khong co su luyen tap, dinh duong tot va quyet tam.

GS Phillip Henson thuoc Khoa Dong luc hoc (Truong Y DH Indiana) noi: ""Chang co ai sinh ra ngay lap tuc tro thanh van dong vien vo dich the gioi. Con nguoi duoc sinh ra voi nhung kha nang nhat dinh song ho phai ren luyen nhung kha nang do de tro thanh nguoi thuc su tai nang. Tuy nhien, bo gien, dac biet la he than kinh cua mot nguoi, cung phan nao quyet dinh mot van dong vien co the luyen tap tot toi muc nao va ho co the dieu chinh cung nhu cai thien ky thuat cua ho thanh cong hay khong".

Henson da lam viec voi van dong vien nhay sao Dave Volz, nguoi giu ky luc nhay tai My va da tim ra mot ky thuat ma theo do anh da su dung tay de giu vung sao khi nhay. Henson noi: ""Chang co ai day anh ay. Anh ay co mot cam giac ve dieu do ma nhung van dong vien khac khong co"".

Gioi han co the

Hicham El Guerrouj, van dong vien dien kinh vi dai cua Morocco.

Vay mot van dong vien tai nang co the tien them duoc bao nhieu nua? Mot so nha khoa hoc luu y rang trong cac ky Olympic gan day, cac ky luc the gioi bi pha it hon so voi nhung nam 1970 va 1980. Dieu nay lam cho mot so chuyen gia ket luan rang con nguoi cuoi cung dang tien gan toi gioi han ve kha nang co the cua ho. Gladstone khong dong y nhu vay. Ong noi: ""Moi the he cam thay chung ta khong the di nhanh hon, xa hon nua. Sau do, co mot nguoi nao do xuat hien va pha vo ky luc. Chinh cac chuyen gia lai la nguoi giai thich tai sao kha nang do xay ra"".

Tuy nhien, phan lon cac nha khoa hoc nhat tri rang nhan loai da buoc vao mot ky nguyen cua nhung tien bo the thao nho hon ma trong do cac khoang thoi gian giua ky luc the gioi cu va moi tro nen dai hon. Henson cho biet: ""Neu ban lap bieu do ve su tien bo cua mot mon the thao, do doc cua duong cong ban dau la rat lon. Tuy nhien, khi thanh tich cua van dong vien duoc nang len, do doc giam va bat dau chung lai. Ong noi: ""Khong ai co the chay 1,6km trong vong 60 giay. Mat khac, toi khong biet lieu chung ta co dat toi muc noi chung ta noi rang mot ky luc khong the bi pha vo"".

• Minh Son (Tong hop)