Huong truong vien vao nghien cuu khoa hoc tam quoc te

Tap trung nghien cuu khoa hoc ve cac truong dai hoc tien tien, xay dung o do nhung tap the nghien cuu tam quoc te, la mot viec lam song con... Y kien cua GS Pham Duy Hien

Trong bang xep hang 500 truong dai hoc hang dau the gioi do Dai hoc Giao thong Thuong Hai (Trung Quoc) cong bo cach day gan hai nam, so luong cong trinh cong bo tren cac tap chi quoc te duoc xem nhu mot tieu chi tru cot ben canh cac tieu chi khac ve nghien cuu khoa hoc.

Sinh vien thuc hanh thi nghiem trong truong dai hoc. (Anh: SGGP)

Dieu nay khong he ha thap cac tieu chi noi len thanh tich dao tao sinh vien va vi tri cua truong dai hoc trong xa hoi. No chi phan anh mot thuc te la khi nghien cuu khoa hoc dat trinh do cao, nha truong moi co du uy tin de dong vien nhieu nguon luc tai chinh trong xa hoi, thay giao moi dao tao duoc nhieu sinh vien gioi, sinh vien ra truong moi thanh dat, so tien ma ho mang ve cho nha truong hang nam ngay cang nhieu..., tuc cung chinh la nhung tieu chi quan trong khac noi len uy tin cua mot truong dai hoc hang dau tren the gioi.

Trong boi canh hien nay, khi chung ta dang no luc trong viec xay dung truong dai hoc dang cap quoc te, thi tieu chi nay cang khong the khong quan tam chu y.

Tap chi Hoat dong Khoa hoc so thang 1.2006 co dang mot bai bao tong ket ket qua nghien cuu khoa hoc cua cac tac gia Viet Nam duoc cong bo tren cac tap chi quoc te trong vong muoi nam gan day.

Do la nhung bai bao (article) dang tren hang nghin tap chi khoa hoc duoc tap hop trong co so du lieu cua Vien Thong tin Khoa hoc (ISI), Philadelphia.

Trong muoi nam qua, so bai bao khoa hoc co dia chi Viet Nam xuat hien tren cac tap chi quoc te tang tu 204 bai nam 1995 len 456 bai trong nam 2004, ca thay co 3.236 bai.

Trong so do, qua mot nua la ve toan va vat ly ly thuyet, hon 2.400 bai (qua 3/4) la cua cac tac gia Viet Nam dung chung ten voi nguoi nuoc ngoai, chi co gan 800 bai la "thuan Viet" duoc thuc hien chu yeu bang nguon noi luc.

So luong qua it oi nay lai cu giam chan tai cho quanh con so 80 bai moi nam trong suot muoi nam qua.

Doi voi nhung nguoi lam toan va vat ly ly thuyet co the rat kho phan biet cong trinh do noi luc va cong trinh dung chung ten voi nguoi nuoc ngoai.

Song voi cac nganh thuc nghiem, ung dung va cong nghe, su khac nhau giua hai loai cong trinh do se rat ro ret xet ve dau tu co so vat chat, kinh phi, vai tro cua Nha nuoc trong viec xay dung tiem luc khoa hoc va cong nghe (KH&CN) cung nhu no luc cua nha khoa hoc vuon len trinh do quoc te.

Gan day, viec xay dung truong dai hoc "dang cap quoc te" da thu hut su quan tam cua toan xa hoi.

Khai niem dang cap quoc te hoi mo ho, song o day chac chan phai noi den truong dai hoc ket hop dao tao voi nghien cuu khoa hoc o tam quoc te. De nhan dien dung dan diem xuat phat hien nay cua chung ta trong muc tieu nay can xem xet ky hon buc tranh nghien cuu khoa hoc tam quoc te trong 5 nam gan day o cac truong dai hoc cua chung ta.

Cong trinh cong bo trong nuoc va quoc te

Nghien cuu khoa hoc o Trung tam Cong ngee Sinh hoc-DH Quoc gia Ha Noi (Anh: DH QG Ha Noi/Bui Tuan)

Theo co so du lieu cua ISI, trong 5 nam gan day, tu 2000 den 2004, co ca thay 2.242 bai bao tu dia chi Viet Nam dang tren cac tap chi khoa hoc quoc te co uy tin.

Trong so nay, co 1.796 bai (80%) do nguoi Viet Nam viet chung voi cac tac gia nuoc ngoai, 450 bai con lai la cua tac gia Viet Nam nghien cuu chu yeu bang nguon noi luc tai cac co so trong nuoc. So cong trinh do hop tac quoc te tang theo quy luat ham mu, gan gap doi sau 5 nam, trong khi do so cong trinh do noi luc chi quanh quan o khoang 89 bai moi nam.

So luong bai bao quoc te tren day rat khiem ton so voi so cong trinh khoa hoc cong bo o trong nuoc.

Theo Sach KH&CN Viet Nam 2004 do Bo KH&CN xuat ban, tong so cong trinh dang tren cac tap chi va ky yeu hoi nghi, hoi thao trong nuoc tang tu 7.669 bai nam 2003 len 8.408 bai nam 2004, cao hon so luong bai bao quoc te 15-18 lan. Su chenh lech nay con lon hon rat nhieu doi voi mot so nganh nhu cong nghe va dac biet la khoa hoc xa hoi nhan van (xem bang 1).

Bang 1: So luong bai bao khoa hoc cong bo trong nuoc

(Nguon: KH&CN 2004, Bo KH&CN)

Nghien cuu khoa hoc tam quoc te o cac vien va truong dai hoc

Ty le so bai bao quoc te do noi luc giua truong dai hoc va vien nghien cuu trong 5 nam 2000-2004 la 179/271 (66%).

Neu xet trong muoi nam (1995-2004) thi ty le nay thap hon, cu the la 257/458 (56%), chung to cac truong dai hoc dang vuon len trong nhung nam gan day. Nhung cung chi moi tap trung vao hai linh vuc toan va vat ly ly thuyet.

Bang 2 gioi thieu thanh tich cua cac truong dai hoc.

Cac nganh khoa hoc o day duoc phan chia dua theo ISI, tru truong hop cac nghien cuu ve vat lieu tu va sieu dan duoc ghep vao vat ly, chu khong phai "khoa hoc vat lieu" nhu ISI, vi nhung nha nghien cuu ve hai linh vuc nay deu nam trong cac khoa vat ly.

So bai bao quoc te ve toan va vat ly chiem 77% tong so bai bao tu cac truong dai hoc Viet Nam. So nguoi lam toan va vat ly o trinh do cao co mat o rat nhieu truong dai hoc, ke ca nhung truong it ten tuoi nhu Su pham Quy Nhon, Dai hoc Hong Duc - Thanh Hoa.

Chuyen nganh vat ly thuc nghiem tuy doi hoi thiet bi hien dai va dau tu kinh phi cao cung da co cho dung tren mat bao quoc te. Noi bat nhat la hai phong thi nghiem vat lieu tu va nhiet do thap thuoc Truong Dai hoc Khoa hoc Tu nhien - Dai hoc Quoc gia Ha Noi. Nhung dai da so cac truong dai hoc khac van chua vao cuoc tren cac san choi quoc te.

Bang 2: So bai bao quoc te/tong so lan trich dan dung nguon noi luc tu cac truong dai hoc Viet Nam trong giai doan 2000-2004 (Nguon: ISI)

Bang 3 gioi thieu thanh tich cua cac vien nghien cuu. Ve so luong bai bao, Vien Toan van dan dau, tiep theo la cac Vien: Vat ly, Co hoc va Nang luong Nguyen tu. Neu xet tong so lan duoc trich dan, thi thu hang sap xep trong top nay se la Vien Vat ly, Toan, Nang luong Nguyen tu va Co hoc.

Bang 3: So bai bao quoc te va tong so lan trich dan dung nguon noi luc tu cac vien nghien cuu Viet Nam trong 5 nam 2000-2004 (Nguon: ISI)

Nhin chung, buc tranh nghien cuu khoa hoc tam quoc te o nuoc ta hien dang mat can doi, nghieng ve ly thuyet nhieu hon thuc hanh, ung dung.

Hai nganh toan va vat ly manh hon han cac nganh khac; nhung nganh vat ly lai cung chi tap trung o mot vai vien nghien cuu va mot khoa cua truong dai hoc; nghien cuu cong nghe con qua khiem ton, khoa hoc xa hoi va nhan van chiem 50% cac an pham cong bo trong nuoc lai hau nhu khong thay mat tren cac tap chi quoc te...

Nghien cuu khoa hoc tam quoc te tai cac truong dai hoc con qua it so voi cac vien, hoan toan khong tuong xung voi doi ngu giang vien dong dao va su mang dao tao nhan luc trinh do cao cho dat nuoc.

Tap trung nghien cuu khoa hoc ve cac truong dai hoc tien tien, xay dung o do nhung tap the nghien cuu tam quoc te, la viec lam song con cua ca nen giao duc va KH&CN nuoc nha hien nay. Vi neu khong nghien cuu khoa hoc o tam quoc te, dat nuoc se khong co nen giao duc tien tien, truong dai hoc van cu tut hau.

Va cong nghe, dieu ma nhieu nguoi mong moi de som thoat khoi tinh trang kem phat trien, cung chang co not...

Pham Duy Hien