Cau chuyen ve qua cau tuyet Trai dat

750 trieu nam truoc, suyt nua thi Trai dat da bi dua tro lai thoi ky bang ha mot lan nua. Thu pham la mot vu tach luc dia: Duoi tac dong cua no, Trai dat bi bien thanh mot dia nguc bang gia trong suot hang trieu nam lien.

Trai dat le ra da bi bien thanh mot qua cau tuyet.

Cach day 800 trieu nam, luong mua tren Trai dat dot ngot tang len, thuc day qua trinh phong hoa tren da. Dong thoi, khi nha kinh bi hut ra khoi khi quyen, tao nen mot dot lanh khung khiep. Trai dat tro thanh mot qua cau tuyet: bang tam bao phu cac luc dia, con dai duong thi dong bang den tan gan xich dao. Truoc day, khong ai xac dinh duoc nguyen nhan cua dot lanh keo dai nay. Mot so nha khoa hoc cho rang nguyen nhan co the la do Mat troi dot ngot nguoi xuong mot thoi gian, Trai dat nghieng tren truc cua no, hoac chiu tac dong cua mot vu no tren quy dao.

Tuy nhien, den nay cac nha nghien cuu thuoc Trung tam Nghien cuu Khoa hoc Quoc gia Phap (CNRS) va DH Florida (My) tin rang ho da tim duoc cau tra loi xac dang. Cuoc nghien cuu moi day nhat cua ho cho biet: nhung hoat dong kien tao gay tach luc dia la thu pham gay ra hieu ung nha lanh kinh khung nay. Vao thoi diem day, cac luc dia trong tuong lai dang ton tai duoi dang mot sieu luc dia, co ten la Rodinia. Sieu luc dia Rodinia rong den muc luong mua do gio mang tu dai duong khong the tien sau duoc vao noi dia.

Khi Rodinia bi luc keo tac dong, vo ra thanh cac manh "nho", sau nay tao thanh cac luc dia ngay nay, luong mua lap tuc thay doi manh. Mua xoi xa xuong cac tang da ba-dan hinh thanh tu nhung vu phun trao nui lua, tao thanh mot phan ung quen thuoc giua nuoc voi calci silicate, trong do phan tu CO₂ bi giai phong khoi khong khi va co lap trong calci carbonate, sau do chay xuong bien. Tuy nhien, mo hinh may tinh ngay nay lai cho thay rang, viec hut khi nha kinh CO₂ ra khoi khong khi se khien cho nhiet do khi hau sut giam ghe gom. Qua trinh nay doi lap voi hieu ung nha kinh - luong CO₂ tang manh lam cho khi hau toan cau am len. Theo mo hinh nay, truoc khi Rodinia bi chia tach, mat do CO₂ o vao khoang 1.830/1 trieu, dong nghia voi nhiet do trung binh tren Trai dat la 10,8°C.

50 trieu nam sau, tinh hinh da doi khac. Muc CO₂ o vao khoang 510/1 trieu, do vay nhiet do trung binh cua Trai dat la 2°C. Bien dong kien tao da bien doi khi hau Trai dat tu "nha kinh" sang "nha lanh" trong suot ky Tan dai nguyen sinh. Hau qua la Trai dat tro thanh mot qua cau tuyet khong lo, chu khong phai la "giot le giua khong trung" nhu ngay nay.

Mot khi chung minh duoc rang "qua cau tuyet" Trai dat la dieu co that va hieu ro ve qua trinh tao ra no, cac nha nghien cuu se nam vung hon ve khi hau tren hanh tinh chung ta va qua trinh tien hoa cua cuoc song. Mot so nha nghien cuu cho rang su tan bang sau mot dot bang gia se dan toi viec cac sinh vat da bao dau tien xuat hien, boi vi da co them nhieu khoang trong cho su song phat trien. Tren thuc te, su song da tung sinh soi manh trong thoi ky Dai nguyen sinh muon, cho du cac nha khoa hoc chua giai thich duoc chinh xac tai sao.

Thuyet ve "qua cau tuyet" con giup chung ta du doan ve kha nang hien tuong bang gia tuong tu co xay ra mot lan nua hay khong. Nhung ngay ca dieu nay co xay ra thi cac ban cung dung hoang hot, boi vi trong vong 250 trieu nam toi, Trai dat van chua the hinh thanh duoc mot sieu luc dia khac.

Khanh Ha (Theo ABC)