Bien Aral se bien mat trong 15 nam nua

Nen cong nghiep danh bat tai vung bien Aral khong con nua.

Vung bien Nam Aral (Trung A) se bien mat hoan toan trong vong 15 nam nua. Do la mot du doan gay ngac nhien cho du luan boi theo tinh toan, vung bien nay cung van... bien mat, the nhung thoi han de no ""chet"" khong som den the.

Vung bien Aral nam giua Kazakstan va Uzbekistan, co dien tich vao khoang 66.457 km2. Day la vung bien bi xam thuc nang ne nhat tren the gioi. Ke tu nam 1960, vung bien nay da co dau hieu cua xam thuc. Do la ket qua cua viec khai thac luong nuoc ngot phuc vu cho tuoi tieu mot cach bua bai. Cac con song van cung cap nuoc cho bien Aral da khong the hoan thanh duoc trach nhiem cua minh. Bien Aral hien tai chi con lai 1/4 dien tich mat nuoc va bi chia lam 2 phan, bien Nam Aral va Bac Aral.

Do cac ly do ve tai chinh, chi co bien Bac Aral, nua nho hon, la co duoc cac bien phap cuu tro. Mot vai dap nuoc da duoc xay dung tu giua nhung nam 90 nham ngan khong cho su mat nuoc xay ra. Trong khi do, vung bien Nam Aral bi bo mac. No nhanh chong kho dan di va gay ra cac tac dong khung khiep ve moi truong. Mot so luong muoi cuc lon bi bo lai, thoi tiet trong vung cung bien doi theo. Mua he rat nong, mua dong thi lai qua lanh. Hau nhu so luong ca o vung bien nay da bi huy diet hoan toan chi sau vai chuc nam bi xam thuc. Bao cat thuong xuyen xay ra va du moi loai benh hoanh hanh trong khu vuc nay.

Cung da co mot so du an nham giam thieu tinh trang tren, vi du nhu: trong them tham thuc vat de tranh sa mac hoa. Tuy nhien, tac dung cua chung la khong dang ke. Hau het cac chuyen gia moi truong deu cho rang neu khong co ngay nhung hanh dong kip thoi thi bien Nam Aral se duoc ""khai tu"" sau mot thoi gian khong xa nua.

Tinh trang xam thuc nang ne van dien ra nhanh chong.

Vao dau nhung nam 90, ong Peter Zavialov va cac dong nghiep thuoc Vien hai duong hoc Shirshov, Moscow, da hoan thanh mot ban dieu tra kha chi tiet ve dieu kien thuy van o vung bien nay. Theo nhung tinh toan truoc do, muc nuoc bien cua vung bien Nam Aral se sut giam nhanh chong va luong muoi cua no se cao gap 1,6 lan so voi luong muoi trong nuoc bien binh thuong. Tuy nhien, trong ban dieu tra cua ong Zavialov cho thay, muc nuoc cua vung bien nay se tut xuong nhanh hon va luong muoi se cao gap 2,4 lan so voi binh thuong.

Ong Trevor Tanton, mot nha moi truong thuoc DH Southampton, Anh, noi: ""Toi khong ngac nhien. Day hoan toan la dieu co the xay ra doi voi vung bien Nam Aral"". Cung chinh vi luong muoi qua lon da lam nay sinh mot co che khac thuong day nhanh qua trinh di den diet vong cua vung bien Aral. Nhom nghien cuu cua ong Zavialov da phat hien mot tang nuoc ngam muoi rat nang nam ben duoi. Tang nuoc nay khong the hoa lan voi tang nuoc it muoi hon nam phia tren. Day chinh la nguyen nhan gay nen su boc hoi nhanh chong cua tang nuoc mat duoi anh nang mat troi. Sau khi boc hoi, mot luong muoi khac lai duoc bo sung vao tang nuoc nam ben duoi, lam no cang man va nang them. Vong luan quan cu nhu the nay sinh. Tang nuoc mat it dan di va luong muoi lai day them.

Co the noi, hien trang cua vung bien Nam Aral da noi len tinh trang xam thuc tai mot so vung bien tren the gioi. No la he qua cua su khai thac nuoc ngot bua bai va yeu kem trong quan ly moi truong. Day cung la bai hoc cho cac quoc gia khong coi trong yeu to phat trien kinh te ket hop moi truong ben vung.

(Manh Truong - Theo NewScientist)