10 dieu ky la nhat cua vu tru

Tags: hat nhan nguyen tu, nha khoa hoc, dieu ky la, co kich thuoc, su ton tai, vat chat, vu tru, lo den, thien ha, trong truong, co the, nhat, song, nam, tuong


Nguoi ta da phat hien ra mot lo den nam giua trung tam mot thien ha
Mot lo den nam giua trung tam mot thien ha. Anh: Reuters.

Lo den co kich thuoc tuong duong hat nhan nguyen tu, thien ha "an thit", nhung hat vat chat co kha nang dam xuyen qua lop chi day hang chuc km chi la vai trong so nhung phat hien gay soc nhat ve khong gian ben ngoai trai dat.

Khang vat chat

Giong nhu sieu nhan hay nguoi doi, cac phan tu cau thanh nen vat chat luon co nhung phien ban doi nghich voi chung. Chang han, mot electron co dien tich am, nhung khang vat chat cua no, positron, co dien tich duong. Vat chat va khang vat chat huy diet lan nhau khi va cham va khoi luong cua chung bien thanh nang luong theo cong thuc E=mc2 cua Einstein. Trong tuong lai, mot so tau vu tru se duoc trang bi dong co khang vat chat.

Nhung lo den sieu nho

Hang nghin
Hang van "tieu lo den" nhu the nay dang nam rai rac trong he mat troi. Anh: space.com.

Neu mot ly thuyet moi ve luc trong truong duoc chung minh la dung thi co the noi rang, nam rai rac trong he mat troi cua chung ta la hang chuc nghin lo den sieu nho, moi cai co kich thuoc chi bang hat nhan nguyen tu. Khong giong nhu lo den khong lo ma nguoi ta thuong noi den, lo den sieu nho la tan du cua vu no lon (Big Bang) - su kien duoc cho la khai sinh ra vu tru. Chung tac dong toi khong-thoi gian theo mot cach thuc hoan toan khac voi lo den khong lo do co moi lien he voi chieu thu nam trong khong gian.

Buc xa tan du cua vu tru

Duoc biet den voi ky hieu CMB (Cosmic Microwave Background), loai buc xa nay la nhung dang vat chat dau tien duoc sinh ra tu vu no lon Big Bang. Nam 1965, hai nha khoa hoc Arno Penzias va Robert Wilson thuoc mot vien nghien cuu cua hang Bell Telephone, khi co gang giam tieng on o mot angten de co the lien lac tot hon voi ve tinh Echo, da bat ngo phat hien ra nhung chum song vi ba toi tu vu tru. Ngay trong nam do, nhieu nha khoa hoc da xac dinh rang cac song vi ba do chinh la buc xa tan du cua vu no lon. Nhung nghien cuu moi nhat cho thay nhiet do cua CMB vao khoang -270 do C. CMB con duoc goi bang mot ten khac: buc xa phong vi ba cua vu tru.

Vat chat den
Vat chat den. Anh: space.com.
Vat chat den. Anh: space.com.

Cac nha khoa hoc nghi rang vat chat den chiem phan lon luong vat chat trong vu tru. Nhung ngay ca khi co duoc cac cong nghe hien dai nhat, ho van chua the chung minh duoc gia thuyet do. Nguoi ta cho rang cac hat neutrino sieu nhe va nhung lo den khong nhin thay chinh la mot phan cua vat chat den. Mac du vay, nhieu nha thien van hoc van nghi ngo ve su ton tai cua no. Ho cho rang nhung bi an xung quanh vat chat den chi co the duoc giai thich khi chung ta hieu ro hon ve luc trong truong.

Ngoai hanh tinh

Mot ngoai hanh tinh nam ngoai he Mat Troi
Mot ngoai hanh tinh nam ngoai he mat troi. Anh: space.com.

Cho den tan dau nhung nam 90, gioi thien van hoc moi chi biet den nhung hanh tinh co cau tao va quy dao tuong tu nhung hanh tinh trong he mat troi cua chung ta. Nhung ke tu do toi nay, cac nha khoa hoc da phat hien duoc 209 hanh tinh nam ngoai thai duong he. Duoc goi la ngoai hanh tinh, nhung thien the nay co cau tao da dang. Chung co the la nhung dam bui khi lon co khoi luong khong dang ke cho toi mot qua cau da khong lo quay quanh nhung ngoi sao lun do. Tuy nhien, no luc tim kiem mot hanh tinh giong het trai dat van chua mang den bat ky ket qua kha quan nao. Nhin chung, cac nha thien van hoc tin rang nhung cong nghe tuong lai se giup con nguoi tim ra nhung hanh tinh giong nhu Trai Dat.

Song trong truong

Ngay tu nam 1916, nha vat ly thien tai Einstein da tien doan ve su ton tai cua song trong truong trong thuyet tuong doi tong quat cua ong. Theo dinh nghia cua Einstein, song trong truong la nhung nhieu loan hinh hoc cua khong-thoi gian lan truyen voi toc do anh sang.

Ve hinh dang, song trong truong khong khac gi song tren mat nuoc
Ve hinh dang, song trong truong khong khac gi song tren mat nuoc. Anh: space.com.

Ve nguon phat sinh, co gia thiet cho rang nhung thien the nang va di chuyen nhanh co the phat ra song trong truong, giong nhu hien tuong phat song dien tu cua cac hat mang dien. Tuy nhien, co nguoi lai cho rang chi co nhung vat the khong co dang hinh cau moi phat song trong truong. Do song trong truong rat yeu nen cac nha khoa hoc khong the tao ra no trong phong thi nghiem. Ho buoc phai trong cho vao nhung su kien du doi trong vu tru, chang han nhu su sap nhap cua hai lo den hay hai ngoi sao neutron, moi co the do dac duoc loai song nay.

Nhung "ke an thit" trong vu tru

Hinh anh mo phong hien tuong va cham giua
Hinh anh mo phong hien tuong va cham giua thien ha Andromeda va dai Ngan ha. Anh: space.com.

Giong nhu nhung sinh vat tren Trai Dat, cac thien ha co the "an" lan nhau va nho do ma chung tien hoa. Andromeda, thien ha nam sat dai Ngan ha, dang trong qua trinh nuot chung nhieu ve tinh cua no. Hon mot chuc chom sao nam rai rac khap Andromeda. Cac nha khoa hoc cho rang chung la tan du con sot lai sau nhung "bua an" cua thien ha. Hinh anh ben phai mo phong hien tuong va cham giua Andromeda va dai Ngan ha cua chung ta , mot hien tuong chi xay ra khoang 3 ty nam mot lan.

Hat neutrino

Chung la nhung hat co ban co dien tich trung hoa va hau nhu khong co trong luong. Neutrino co the di xuyen qua mot lop chi day hang chuc km. Mot so neutrino dang di xuyen qua co the ban khi ban doc bai bao nay. Nhung hat "ma" nay duoc tao ra o ben trong nhung dam lua cua cac ngoi sao va nhung vu no khung khiep (supernova) cua cac ngoi sao sap chet.

Quasar

Anh cua mot quasar
Anh cua mot quasar co ten 3C 273, duoc chup vao nam 1979. Anh: space.com.

Chung la nhung thien the co duong kinh duoi mot nam anh sang nhung lai la nguon phat buc xa manh nhat. Du nam o tan ria vu tru, anh sang cua cac quasar van toi duoc hanh tinh cua chung ta. Su ton tai cua chung nhac nho cac nha khoa hoc ve tinh trang hon mang trong buoi binh minh so khai cua vu tru. Nang luong ma mot quasar giai phong ra lon hon nhieu so voi nang luong cua hang tram thien ha. Sau day la dieu duy nhat ma cac nha khoa hoc dong y duoc voi nhau: quasar la nhung lo den khong lo nam o trung tam cua nhung thien ha xa xoi.

Nang luong chan khong

Vat ly luong tu noi voi chung ta rang nhung khoang trong trong vu tru la noi tru ngu cua nhung hat vat chat co kich thuoc nho hon hat nhan (duoc goi la hat ha nguyen tu). Chung lien tuc duoc sinh ra va huy diet. Su ton tai ngan ngui cua cac hat ha nguyen tu mang den tung cm khoi khong gian mot nang luong nhat dinh. Theo thuyet tuong doi tong quat, nang luong nay tao ra mot luc phan trong truong khien khong gian gian no. Tuy nhien, cho den nay dieu nay van chua duoc kiem chung. Chang ai biet nguyen nhan thuc su gay ra su gian no voi toc do ngay cang tang cua vu tru.

Viet Linh (theo Space.com)

Viet Bao
Chủ đề liên quan
Tìm hiểu: hat nhan nguyen tu, nha khoa hoc, dieu ky la, co kich thuoc, su ton tai, vat chat, vu tru, lo den, thien ha, trong truong, co the, nhat, song, nam, tuong

Xem Bản Tiếng Việt Có Dấu: 10 điều kỳ lạ nhất của vũ trụ

Ban co the doc ban tieng Viet co dau cua bai viet 10 điều kỳ lạ nhất của vũ trụ bang cach nhan chuot vao duong dan tren.

Lien he ve tin 10 dieu ky la nhat cua vu tru

Nhan xet, hay lien he ve tin 10 dieu ky la nhat cua vu tru co the gui bang duong dan o duoi. Ban nen gui kem tieu de bai viet 10 dieu ky la nhat cua vu tru de lam tham khao. Bai viet nay thuoc chuyen de Tin Khoa Hoc trong chuyen muc Khoa hoc.

Cac tin khac:

Xem tiep ... Tin Khoa Hoc
Kenh Tin RSS Kenh Tin RSS | Du Bao Thoi Tiet | Lich Xem TV | Lien He - Contact | Quang Cao | Viec Lam | Dieu Kien Su Dung | Bao Ve Tinh Rieng Tu | Sitemap

Copyright©2008 VietBao.vn, Thu Vien Thong Tin Tong Hop Viet Nam va The Gioi, phien ban thu nghiem phan mem Viet Bao Viet Nam, beta 1.0