Thang long Ha Noi trong ca dao ngan ngu

Tags: Ha Noi, Thang Long, Thanh Tri, Viet Nam, Ke Ve, Soc Son, Van Nghe Dan Gian, nga ba song, ca dao, ngan ngu, thanh lich, Song To, manh dat, kho tang, lang


Trong kho tang ca dao dan gian Viet Nam co biet bao cau ca noi ve Thang Long - Ha Noi, ca ngoi canh dep, ca ngoi con nguoi, phan anh doi song xa hoi noi kinh thanh hoa le.

HoGuom01Small.jpg

Nguon anh: vnphoto

Cung voi su thang tram cua lich su, manh dat nay khi la Thu do vuong quoc, khi bi ngoai xam chiem dong, nhung roi lai tro ve voi nhan dan, lai giu vai tro trung tam chinh tri - van hoa - kinh te cua dat nuoc.

Thang Long Ha Noi do thanh

Nuoc non ai ve nen tranh hoa do

Co do roi lai tan do

Nghin nam van vat bay gio van day.

Ha Noi nam giua mot vung song nuoc voi nhung nga ba song, lai co nui Nung tran trung tam, Ba Vi, Tam Dao, Soc Son bao phia bac, tao nen the “rong cuon ho ngoi”.

Song To mot dai luon vong

Ay noi liet si anh hung giang sinh

Song Hong mot khuc uon quanh

Van nhan tai tu lung danh trong ngoai.

Song Hong tuc Nhi Ha da tro thanh truc giao thong quan trong ngay ay:

Ai ve Ha Noi, nguoc nuoc Hong Ha

Buom giong ba ngon vui da nen vui.

Con song To Lich chay giua do thanh dem lai canh huu tinh cho dat ngan nam van vat.

- Song To nuoc chay quanh co

Cau Dong suong som, quan Gio trang khuya...

- Nuoc song To vua trong vua mat

Em ghe thuyen do sat thuyen anh

Dung cheo muon to tam tinh

Song bao nhieu nuoc thuong minh bay nhieu.

Ha Noi con dep boi:

Giua noi thanh thi co ho xanh trong

Khong phai mot ho ma nhieu ho. Ho Guom nhu lang hoa giua long thanh pho. Ho Bay Mau, Van Ho, Giang Vo o phia nam va tan tay nam. Tay bac co Ho Tay, Truc Bach noi tieng. Moi ho la mot danh thang.

Ru nhau xem canh Kiem ho

Xem cau The Huc, xem chua Ngoc Son

Dai Nghien, Thap But chua mon

Hoi ai gay dung nen non nuoc nay

Va

Gio dua canh truc la da

Tieng chuong Tran Vu, canh ga Tho Xuong

Mit mu khoi toa man suong

Nhip chay Yen Thai, mat guong Tay Ho.

Ha Noi khong chi giau co ve di tich danh lam thang canh ve dinh, den, chua, mieu, ve kien truc, dieu khac, ve co vat... ma con la mot kho tang vo cung phong phu ve van hoa - van nghe dan gian phi vat the.

Do la hang nghin cau ca dao, ngan ngu, lan dieu hat, khuc nhac, hang tram truyen co tich, truyen thuyet, huyen thoai, cau do, cau doi, truyen cuoi, hang tram tro choi, thu choi dan gia cung nhu nhung my tuc thuan phong thanh lich mang sac thai rieng biet cua Thang Long - Ha Noi co be day nghin nam lich su, tinh hoa cua nen van hien Viet Nam.

Kho tang ay rat it duoc ghi lai thanh van ban ma chu yeu duoc truyen tung tu doi nay sang doi khac.

Trong qua trinh luu truyen ay no duoc bo sung, chinh ly, sua doi cho phu hop voi tung thoi dai va ca voi tang lop giai cap ma no pho bien. Cho nen van hoa phi vat the thuong co nhieu loi ke, cach dien dat cung nhu chi tiet noi dung khac nhau. Tinh di ban o no la tat nhien. No con duoc dung lan o nhieu dia phuong voi cong thuc “binh chung, ruou rieng”.

Thi du nhu trong ca dao mieu ta ngoi ca que huong lang xom, nhieu noi ung dung lan cua nhau chang biet ai lay cua ai, cau nao ra doi truoc nua.

- Hoi co that lung bao xanh

Co ve Ke Buoi voi anh thi ve

Lang anh co ruong tu be

Co ho tam mat, co nghe quay to...

- Hoi co ma that bao xanh

Co ve Kim Lu voi anh thi ve

Kim Lu co hai cay de

Cay cao bong mat gan ke doi ta.

- Hoi co that lung bao xanh

Co ve Ke Ve voi anh tim ve

Ke Ve co thoi co le

Ke Ve lai co nhieu nghe dau hon.

- Hoi co that dai lung xanh

Co ve Phu Dien voi anh thi ve

Phu Dien co cay bo de

Co song tam mat, co nghe an choi...

- Lang toi co luy tre xanh

Co song To Lich uon quanh xom lang

Ben bo vai nhan hai hang

Duoi song ca loi tung dan tung tang.

- Ai ve Dao Xa vui thay

Xom Bac co cho, xom Tay co chua

Xom Dong co mieu tho vua

Xom Nam co ben do dua dap diu...

Hoac niem tu hao ve que huong luon dua minh len hang dau hon noi khac:

- Thu nhat Hoi Giong, Hoi Dau

Thu nhi Hoi Buoi, Hoi Vo chang dau vui bang

- Thu nhat la Hoi Co Loa

Thu nhi Hoi Giong, thu ba Hoi Chem.

Ngoi thu bi dao lon cung nhu cau ca xu Son Nam xua, o Thanh Tri la “Thu nhat Thanh Tri, thi nhi Thanh Oai”, nhung sang den Thanh Oai lai la “Thu nhat Thanh Oai, thu hai Thanh Tri”. Lai con cach de cao nguoi de ma noi minh “Nhat vui la hoi chua Thay, Vui thi vui vay, chang tay chua Mo”.

Ha Noi cung la que huong cua nhieu le hoi noi tieng thien ha:

- Ai oi mong chin thang tu

Khong di hoi Giong cung hu mat doi

- Thanh gieng gio Thanh Soc Son

Thang ba gio To Hung Vuong nho ve

- Bo con bo chau, khong bo mong sau thang gieng.

Mong sau thang gieng la ngay hoi Co Loa, hoi den Soc.

- Cha danh me treo cung khong bo chua Keo ngay ram

- Moi nam vao dip xuan sang

Em ve Trieu Khuc xem lang hoi xuan...

- Nho ngay ham ba thang ba

Dan Trai ta vuot Nhi Ha tham que...

la hoi lang Le Mat.

Ca dao con phan anh mot Thang Long - Ha Noi co be day lich su va qua khu anh hung.

- Lay troi cho ca gio len

Cho co vua Binh Dinh bay tren kinh thanh

- Nhong nhong ngua ong da ve

Cat co Bo De cho ngua ong an

- Dong Da ghi de lai day

Ben kia Thanh Mieu, ben nay Boc Am.

- Long thanh bao quan nang mua

Cua O Quan Chuong bay gio con day...

- Troi cao bien rong dat day

Nui Nung, song Nhi, chon nay lam ghi.

Ca dao - ngan ngu xua phan anh du cac mat cua xa hoi, tu phong tuc tap quan, le nghi, loi song, nghe nghiep, tinh cach con nguoi, den dau tranh cac thoi xau, te nan duong thoi, giup cho cac nha nghien cuu lich su co them du lieu. Qua bai ca dao “Vui nhat la cho Dong Xuan” ta thay canh nhon nhip cua cai cho lon nhat kinh thanh. Nao la “Cong cho co chi hang hoa/Co nguoi doi bac chay ra chay vao/Lai them “suc tac” ban rao...” cho den “Co nguoi ban luoc, ban guong/Co nguoi ban ca hom ruong, tu quay/Co nguoi ban dep, ban giay/Co nguoi ban ca ghe may de ngoi...” va them “Lai con ke cap nhu ruoi/Ho co choc lat, tien oi mat roi”.

Muon biet 36 pho phuong xua phai tim den bai ca dao “Ru nhau choi khap Long Thanh” co liet ke cac ten pho cu bat dau bang chu “Hang”.

Con doc bai ca dao duoi day ta hieu duoc cac nghe thu cong cua tung lang thuoc vung dat phia Nam huyen Thanh Tri:

Lang Dam ban mam tom xanh

Lang Hoa dan do, lang Tranh quay guong

Dong Phu cap thung di buon

Dong Trach ban thit, lang Om van thung

Tuong Truc thi gioi buon sung

Tu Khoat dan thung, Vet tung lam quang...

Dat le Ke Cho con la noi lam nguoi “kheo tay hay nghe” va nhung dac san quy hiem: “Linh hoa Yen Thai, do gom Bat Trang, tho vang Dinh Cong, tho dong Ngu Xa”, “Muc cau Cay, giay lang Ho”, “Su, Ga thi gioi chan tam, lang La canh cui, lang Dam boi thuyen”... va ca ro Dam Set, sam cam Ho Tay, com Vong, gao tam Me Tri...

Lai con nhung lang hoa: Ngoc Ha, Huu Tiep, Tay Ho, Nghi Tam, Nhat Tan... lam ngan ngo cac du khach den tham - truoc canh dep, nguoi dep, da thot len:

Hoi nguoi xach nuoc tuoi hoa

Co cho ai duoc vao ra chon nay

Va uom loi ho hen:

Hoi co doi non ba tam

Co ve Yen Phu hom ram lai sang

Phien ram cho chinh Yen Quang

Yeu hoa, anh doi hoa nang moi mua...

Nhung ben canh cai “phon hoa de nhat kinh do” ay, ca dao da khong quen mot thuc te cua dan ngheo Ha Noi duoi thoi Phap thuoc:

Van minh den dien sang loe

Thong thuong ky nghe moi be chan hung

Chi canh ao ngan khon cung

Lam lung suot thang van khong du dung

Bua com, bua chao nhat nhung

Thoi danh nheo nhoc boc dum lay nhau.

Ca dao khong ne tranh dau tranh, san sang vach mat:

- Ong quan o huyen Thanh Tri

Mieng mo thi lay, mieng bi thi che.

- Cha doi linh Tay, linh Tay

He trong thay gai gio ngay xi xo...

- Doc Ha ao gam, ao hoa

Me toi vay dup da ba, bon tang...

Cung nhu phe phan hu tuc trong viec cuoi:

- Treo len cay gao cao cao

Le cheo lang Nhoi do bao nhieu tien?

- Cheo thoi co bay quan hai

Le lang khao re tram hai muoi vo

Thoi thoi toi gia om co

Tien cheo cung nang tram vo cung dau!

Nguoi Ha Noi thuong tu hao voi cau ca dao xua:

- Chang thom cung the hoa nhai

Dau chua thanh lich cung nguoi Trang An

Hoac:

- Chang thom cung the hoa mai

Chang lich cung the con nguoi Thuong Kinh

Trang An, Thuong Kinh la chi Kinh Do, la Thang Long, Ha Noi. Trong cuoc song van dong nep song van minh cau ca da bien dang thanh:

- Chang thom cung the hoa nhai

Chang thanh lich cung la nguoi Thu do.

Thay hai tieng Thu do cho ro rang, ranh mach hon.

Trong kho tang ca dao Ha Noi cung con bao cau khac hinh tuong hoa su thanh lich ay:

- Dat tot trong cay ruom ra

Nhung nguoi thanh lich noi ra diu dang.

- Nguoi thanh tieng noi cung thanh

Chuong keu, khe go ben thanh cung keu.

- Kim vang ai no uon cau

Nguoi khon ai no noi nhau nang loi.

- ... Nguoi khon tieng noi diu dang de nghe

- Vang thi thu lua, thu than

Chuong keu thu tieng, nguoi ngoan thu loi...

Tu “nguoi thanh” chuyen hoa thanh “nguoi khon”, roi “nguoi ngoan”, ca dao da dat dinh cho thanh lich tuong ung va dong nghia voi khon - ngoan roi.

Ben su ca ngoi chung con co ca ngoi rieng, vi nhu voi co gai Trai lang hoa Ngoc Ha:

- Hoa thom, thom la thom lung

Thom canh, thom re, nguoi trong cung thom.

Voi co hang bong keo lang Lu:

- Minh tu lang keo minh ra

Nen minh noi ngot cho ta phai long.

Va ca den ganh rau lang Lang cung phai:

... Muon nguoi lich su ganh len Kinh ky.

Thanh, lich da tro thanh truyen thong cua nguoi Thang Long - Ha Noi, mot vang sang cua tam thuc Viet Nam. Noi den thanh la noi den su thanh cao trong tu tuong, dao duc, tinh cam, tam hon; la noi den thanh nha trong noi nang, hanh dong; la noi den thanh dam trong cuoc song doi thuong va thanh liem voi cua cai xa hoi. Con lich, phai chang la de cap den su lich lam - xem nhieu, lich duyet - hieu rong, lich thiep trong giao tiep va lich su trong ung xu. Neu nhu o ve thanh, con nguoi phai hoc tap, ren luyen tu duong moi co, thi o ve lich lai do su tung trai va kinh nghiem song duc ket nen. Phai co canh thanh va lich moi day du tron ven.

Trong thuc te, ta da tung gap nguoi thanh ma khong lich, hoac nguoc lai. Thang Long - Ha Noi la chon hoi tu tinh hoa dat nuoc, trong do co tinh hoa pham chat nhan cach va loi song. Khong chi hoi tu, manh dat trai tim To quoc nay con sang loc, ket tinh huong hoa tram mien de tao nen ban sac thanh lich tieu bieu cho minh, cho dan toc minh, de roi lai toa sang ra tram mien dat nuoc.

Thanh lich khong phai la thu truu tuong, no duoc the hien ro ret tren nhieu mat cua cuoc song, trong nhieu linh vuc: an noi, an mac, an hoc, an lam, an o, an uong cho den an choi trong loi song va trong cac phong tuc, tap quan khac. No cung khong phai la thu bat bien ma co thay doi dieu chinh, hoan thien, bo sung, tuoc bo qua tung thoi dai lich su, qua moi che do xa hoi, de thich ung voi cuoc song va phan nao phu hop voi luat phap duong thoi.

Nhung cau ca dao - ngan ngu noi ve co tich, truyen thuyet Ha Noi neu khong dung lai hinh tuong cua nhung nhan vat anh hung chong giac cuu dan thi cung la phan anh cong cuoc xay dung dat nuoc, the hien y chi bat khuat, long yeu chuong hoa binh, chinh nghia cua nhan dan ta. Truyen ong Giong len ba da xin vua duc ngua sat, roi sat diet giac An, lap xong chien cong ky vi da khong mang danh loi, phi ngua sat ve troi.

Truyen duc thanh Chem - nguoi dung si khong lo, da vang danh ngoai bien ai nuoc lang gieng, giau sang phu qui khong niu duoc chan, van tro ve nam xuong o manh dat que huong. Truyen An Duong Vuong xay thanh oc duoc than tien giup do. Truyen ong Khong Lo dung phep mau thu dong den cua nuoc phuong Bac dem ve duc chuong, chuong giong len. Trau Vang tu ben do long sang giam nat mot vung thanh ho Tay, roi chay ve phia Dong Nam, dau chan vach nen song Kim Nguu bay gio.

Thuc va ao dan xen, tao man suong bao phu len canh vat, lam cho khong gian Thang Long - Ha Noi them dieu huyen dam da chat tam linh co kinh.

Kho tang van nghe dan gian ay la von qui can duoc suu tam, khai thac, bao ve va phat huy tac dung trong cong tac giao duc truyen thong, giu gin ban sac van hoa dan toc. Lay xua phuc vu nay la phuong cham dung dan cua viec bao ton di san van hoa.

Von van nghe dan gian thuong nam trong lop nguoi cao tuoi. Ho co the ra di bat ky. Boi vay, nhanh chong tim hoi, ghi chep lai la viec lam cap bach cua chung ta. Hoi van nghe dan gian Ha Noi nhieu nam qua duoc su giup do cua cac co quan huu trach da lien tiep mo cac cuoc dien da di sau tim hieu ve cac lang nghe, pho nghe, ve nghe thuat am thuc Ha Noi, ve cac dong ho tieu bieu... qua qua trinh khai thac da tim ra nhieu cau ca dao, ngan ngu, huyen thoai, giai thoai, than tich... cua ngay dia phuong noi minh cu tru. Chi co nhu vay moi khong de mat di nhung vien ngoc con roi vai trong dan gian.

Qua ca dao co Ha Noi, ta cang them yeu manh dat nghin nam van vat. Manh dat da nuoi duong tam hon ta lon len cung dat nuoc va Ha Noi cung lon len cung voi dan toc Viet Nam bat khuat, kien cuong.

Vietbao (Theo: Ca dao tuc ngu)

 


Tìm hiểu: Ha Noi, Thang Long, Thanh Tri, Viet Nam, Ke Ve, Soc Son, Van Nghe Dan Gian, nga ba song, ca dao, ngan ngu, thanh lich, Song To, manh dat, kho tang, lang

Xem Bản Tiếng Việt Có Dấu: Thăng long - Hà Nội trong ca - dao ngạn ngữ

Ban co the doc ban tieng Viet co dau cua bai viet Thăng long - Hà Nội trong ca - dao ngạn ngữ bang cach nhan chuot vao duong dan tren.

Lien he ve tin Thang long Ha Noi trong ca dao ngan ngu

Nhan xet, hay lien he ve tin Thang long Ha Noi trong ca dao ngan ngu co the gui bang duong dan o duoi. Ban nen gui kem tieu de bai viet Thang long Ha Noi trong ca dao ngan ngu de lam tham khao. Bai viet nay thuoc chuyen de Ha noi nghin nam thang long trong chuyen muc Kham pha Viet Nam.

Cac tin khac:

Xem tiep ... Ha noi nghin nam thang long
Kenh Tin RSS Kenh Tin RSS | Du Bao Thoi Tiet | Lich Xem TV | Lien He - Contact | Quang Cao | Viec Lam | Dieu Kien Su Dung | Bao Ve Tinh Rieng Tu | Sitemap

Copyright©2008 VietBao.vn, Thu Vien Thong Tin Tong Hop Viet Nam va The Gioi, phien ban thu nghiem phan mem Viet Bao Viet Nam, beta 1.0