Tet cua nguoi thieu so o Viet Nam

Tags: Viet Nam, Hoa Binh, Nguoi Mong, Son La, dan toc thieu so, cung to tien, cua nguoi, Nguoi Thai, Nguoi Tay, nguoi ta, banh chung, phong tuc, nha, mung, den


Viet Nam co 54 dan toc anh em, trong do da phan la cac dan toc thieu so sinh song o cac tinh trung du, mien nui. Moi dan toc lai co nhung phong tuc Tet mang dac trung rieng...

Tet cua Nguoi Mong

Tet cua nguoi thieu so o Viet Nam
Cho tho cam cua nguoi H"Mong

Dan toc Mong gom nhieu nhom: Mong Do (Mong Trang), Mong Lenh (Mong Hoa), Mong Si (Mong Do), Mong Du (Mong Den), Mong Sua (Mong Man). Hien so dan cua ho khoang 558.000 nguoi, cu tru tap trung o mien nui vung cao thuoc cac tinh Ha Giang, Tuyen Quang, Lao Cai, Yen Bai, Lai Chau, Son La, Cao Bang, Nghe An.

Nguoi Mong co mot he lich rieng, theo nhan dinh cua cac nha nghien cuu, co le ho tiep thu cach tinh lich cua dan toc Di (Trung Quoc). Theo do, Tet cua ho vao khoang cuoi thang 11, dau thang 12 am lich cua Am Duong hop lich ma ngay nay chung ta su dung. Tuy nhien, ngay nay da so cac vung nguoi Mong da an Tet Nguyen Dan nhu nguoi Kinh, chi tru mot bo phan nho, chang han nguoi Mong o Moc Chau van duy tri song song Tet theo he lich rieng cua ho.

Ngay 25, 26 thang Chap, nguoi Mong bat dau nghi ngoi chuan bi don Tet. Khi do, ho phong tat ca cac cong cu san xuat lai, vi du nhu cac lo ren phai lam le dong lo, coi xay ngo thao ra, dan mot to giay ban len roi lam le voi ga, banh ngo, ruou.

Truoc day nguoi Mong khong goi banh chung. Bay gio thi co goi, nhung banh chung khong nhat thiet co trong bua co Tet cua ho. Voi ho, ba mon khong the thieu la thit va ruou va banh ngo.

Nguoi Mong khong don giao thua. Doi voi ho, tieng ga gay dau tien cua sang som mung Mot moi la cai moc danh dau mot nam moi bat dau. Toi hoac nua dem 30, nguoi ta cung ma nha (to tien) bang mot con lon song, mot con ga con song (va phai la ga trong, ma tot nhat la ga trong to). Sau do moi mang lon va ga ay di giet thit (nha nao giau co thi thit mot con lon tu 28, 29 de an truoc). Thit xong dem cung mot mam thit chin, roi an com uong ruou den khi nghe thay tieng ga gay dau tien.

Cac nhom Mong co phong tuc hoi khac nhau nhung ve dai the deu rat quan trong luc cung ma nha bang lon va ga song vao toi 30. Tu mung 1 tro di ho mac quan ao moi, di hai di choi. Nem papao la mot trong nhung tro choi ngay Tet ma nguoi Mong rat thich; ngoai ra con mua khen, mua o, choi cau long ga, hat ong, hat dan ca, dua ngua, ban no...

Dac biet, noi den Tet cua nguoi Mong khong the khong noi den mot le hoi goi la hoi Sai San hay Gau tao (hoi cau phuc). Mot gia dinh trong lang, neu hay dau om hay cham co con thi mung 2 di dung mot cay neu lon o bai co dau lang. Hoi nay tieng la do mot gia dinh to chuc (gia dinh do goi la chu neu) nhung that ra do la mot le hoi cua cong dong, tham chi khi lang nay dung neu, lang khac cung den du hoi. Hoi Gau tao nham ta on to tien ve mua mang, suc vat; cau cho con chau dong dan. Hoi co the keo dai 3 ngay neu 1 nam to chuc mot lan hoac 9 ngay neu 3 nam to chuc mot lan. Day la le hoi lon nhat cua nguoi Mong trong nam va no the hien ro nhat nhung dac trung van hoa Mong trong ngay Tet. Trong le hoi nay, sau phan le la hat giao duyen va cac tro choi yeu thich cua nguoi Mong nhu vua ke tren.

Tet cua nguoi Thai

Tet cua nguoi thieu so o Viet Nam
Xoe Thai

Nguoi Thai o VN co khoang hon 1 trieu nguoi, chu yeu song o Lai Chau, Son La, Hoa Binh, Nghe An.

Doi voi nguoi Thai nhieu vung, thuong 25 thang Chap la phien cho cuoi cung, lon nhat trong nam, sau do la nghi ngoi choi Tet. Sang ngay 27 hoac 28, ong truong ban chu tri tong ve sinh cho ca ban. Toi 29 bat dau goi banh chung. Nguoi Thai thuong goi hai loai banh chung mau den va mau trang. De lam banh mau den, ho dot rom len, lay tro gia lan gao nep roi sang say sach muoi tro ma van giu lai mau den. Nhieu noi khong cho nhan banh. Nguoi ta quan niem huong vi cua Tet o trong banh chung chu yeu the hien o huong vi cua la dong, va do cung la cai chu yeu de dang len to tien (ma nha).

Tet cua nguoi thieu so o Viet Nam
Khan pieu, niem tu hao cua cac co gai Thai

Sang 30, cac nha luoc banh chung va thit lon. Toi 30 la bua com tat nien, co su gop mat cua ba con, ban be, roi ca dem nguoi ta thuc uong ruou, nhang khong bao gio tat. Sau le cung giao thua bang thit, banh, cac do tho cam, bac nen..., nha nao co chieng hay cong thi mang ra go tai nha.

Cung khong the khong nhac toi phong tuc goi hon cua nguoi Thai. Vao toi 28, 29 hoac 30, gia dinh nguoi Thai thit hai con ga, mot de cung to tien, con con lai dung de goi hon cho moi nguoi trong nha. De goi hon, thay cung lay cua moi nguoi mot chiec ao, bo lai mot dau voi nhau, vat len vai, tay thay cam mot thanh cui dang chay, roi mang ra dau lang goi hon hai ba lan, sau do ve chan cau thang lai goi mot lan nua. Xong viec, thay cung dich than buoc mot soi chi den vao tay moi thanh vien gia dinh de tru ta, soi chi do phai de tu dut, neu dut dut thi chu nhan de bi om.

Sang mung mot nguoi Thai day som, muc nuoc luoc banh chung cho moi nguoi uong mot it, co le de phong dau bung! Cac nguoi nu trong nha hom mung 1 duoc dem xoi da do ra quat o giua gian cung ma nha (binh thuong ho khong duoc "ben mang" den khu vuc do!). Sau do nguoi ta don ra hai hoac ba mam cung, mam dat tren cao la de cung to tien nha chong, con mam thap cung to tien nha vo.

Tet cua nguoi thieu so o Viet Nam
Thieu nu Thai det tho cam

Cung xong, tat ca con trai trong lui vao de cho phu nu an truoc, va chi nhu the moi ngay mung 1 thoi. (Hang ngay, phu nu an cung hoac an sau dan ong). Bua com Tet cua nguoi Thai co mot mon khong the thieu, do la ca, voi cac mon nuong, chua, kho... Nguoi Kinh mung 1 kieng den nha, nhung nguoi Thai thi mung 1 da di nuom nuop den nha nhau chuc Tet. Ho chi kieng vut la dong xuong gam san, kieng quet nha vao ngay mung 1. Toi ngay mung 1 ho da lam le ta. Tu chieu mung 1, thanh nien bat dau di choi, va muon di choi den bao gio thi di, den lang nao an uong o lang ay, co khi di den qua ca mung 10 moi ve. Cac tro choi kha nao nhiet, gom danh cau long (cau long ga), nem con; khac loong...

Tet cua nguoi Muong

Tet cua nguoi thieu so o Viet Nam
Tiet muc van nghe cua nguoi Muong.

Dan toc Muong hien con khoang gan mot trieu nguoi, cu tru chu yeu o Hoa Binh, Ha Tay, Vinh Phu, Son La, Thanh Hoa; trong do nhieu nhat la o Thanh Hoa (tren 22 van nguoi). Ho song hien hoa trong cac thung lung duoc khep kin boi nhung trien nui da voi bao quanh. Muong Bi (Hoa Binh) la mot trong nhung Muong co nhat.

Ve trinh tu va phong tuc, co le Tet cua nguoi Muong la gan voi Tet cua nguoi Kinh nhat. Co mot phong tuc dac sac ma ho con luu giu duoc la hat sac bua. Day la mot the loai hat chuc tung nam moi. Ngay mung 1, mung 2, tre con Muong dat nhau di hang dan, danh cong ron rang, mieng hat sac bua. Di qua nha nao thi nha ay mo cua cho tre it tien hoac banh.

Trong ngay xuan, hoi cong Muong la hoi khong the thieu.

Di choi ngay Tet, nguoi ta mac nhung bo quan ao dep nhat. Phu nu Muong Bi, Muong Cham (Hoa Binh) mac vay den, ao trang ngan, cap vay to det hoa van trang nha, dau quan khan mau trang, ao trang phu ra ngoai che mot phan cap vay, lap lo chiec yem det hoa van ben trong. O Muong Thanh Hoa, trang phuc dam da tram am hon: khan cham tham, theu hoa, ao canh du mau voi hai gam chinh la xanh nhat va vang nhat va cap vay thuong quan ra ngaoi ao... Cap vay voi nhung hoa van, voi nhung mang mau bi dap vun, y phuc Muong khong co nhung mang mau sac choi chang...

Tet cua nguoi Nung

Tet cua nguoi thieu so o Viet Nam
Co gai Nung trong trang phuc truyen thong

Nguoi Nung song xen ke voi nguoi Tay, ngoai ra ho cung rai rac o mot so tinh khac, nhu Bac Giang... Hien nay dan so Nung vao khoang gan 900.000 nguoi. Nguoi Nung co nhieu nhom, nhung nhin chung nhung nhom cu tru xen ke nguoi Tay thi phong tuc Tet kha gan gui voi nguoi Tay. Mot thu khong the thieu duoc trong mam le cung to tien dem 30 cung nhu trong bua com Tet cua nguoi Nung la mon thit ga song thien. Con ga nay phai nuoi rieng tu truoc Tet vai thang, cho an toan thoc. Sang mung Mot, nam gioi phai di le bo me vo mot doi ga song thien. Hai mon nua khong the thieu doi voi Tet Nung la banh khao, xoi ngu mau (vang, trang, hai sac cua do gac, den).

Tu ngay 28 - 29, nguoi Nung da nghi ngoi, ve sinh nha cua, co rua do nong cu, dan giay do cung hon cac vat dung lao dong; truoc cua treo cau doi Tet viet bang chu Nom Nung... Toi 30, moi nguoi trong lang choi tap trung o mot so nha, sau do den khuya thi ve don giao thua. Sang mung 1, ho co tuc mung tien cho cac thanh vien trong gia dinh va cho tre con cac nha hang xom, ban be.

Cac tro choi pho bien trong ngay Tet cua nguoi Nung la nem con, cau long ga, hat doi nam nu, danh vo co truyen, danh gay; tre con thi choi quay, mua su tu...

Tet cua nguoi Tay

Tet cua nguoi thieu so o Viet Nam
Thieu nu Tay voi cay dan tinh

Nguoi Tay hien co gan 1,5 trieu nguoi, song chu yeu o cac tinh Cao Bang, Lang Son, Tuyen Quang, Ha Giang, Bac Kan, Thai Nguyen, Yen Bai, Lao Cai, Quang Ninh.

Tet cua nguoi Tay bat dau vao 30 va ket thuc (le ta to tien) vao khoang sang mung 3, tuy vay cung nhu nhieu dan toc, thuong ho choi dai den het ca thang gieng. Mung 7 ho ra dong lam mot chut, mang tinh hinh thuc la chinh. Den ngay 15, ho an Tet lai, gan giong nhu an ram thang Gieng cua nguoi Viet, nhung nguoi Tay thi goi la an Tet lai.

Nguoi Tay lam banh chung dai. Ngay 27 hay 28, cac gia dinh da thit lon, goi banh... Ban tho duoc lau chui, nguoi ta buoc bon cay mia vao bon goc chan ban tho, quan niem do la cai gay de to tien chong. Toi 30, vua tiep ban be den choi, phu nu trong nha vua lam bong, che lam, banh khao. De lam bong, nguoi ta phai do xoi len tu may ngay truoc, de kho roi tron cam vao cho hat gao xoi toi ra, tiep do phun it ruou roi rang len, den toi hom tat nien chi dem ra nau voi mat, roi do ra khay, cat mieng... Moi su tham thu ket thuc truoc 12h dem 30, sau do ai ve nha nay. Tre con phai thuc truc tuoi ca dem.

Khac voi nguoi Thai, nguoi Tay kieng sang mung Mot co nguoi bat ky vao nha. Ho chon moi nguoi xong nha la nguoi co dao duc trong ban, nguoi co phuc lon, ki nhat la nguoi co tang hoac bi ma ga am... Dan ong Tay mung Mot choi cha (tuc bo me vo), mung ba choi thay (thay cung). Mot so tro choi cung duoc phat dong trong Tet ma pho bien nhat la tung con. Ra xuan, nguoi Tay con co hoi long tong (xuong dong).

Vao dip Tet, nguoi ta mac nhung bo quan ao dep nhat di choi. Mau sac ao Tay kha tram. Phu nu mac ao dai mau cham 5 than, mot than ngan, bon than dai, ong tay hep, that lung cung mau cham bo moi ra phia sau lung, dau doi khan vuong cham, trong co vai quan toc mau den hoac cham, chan di hai theu mui cong hinh mo ga.

  • TS

(Bai viet co su dung tu lieu cua Bao tang Dan toc hoc Viet Nam)

Viet Bao
Thích và chia sẻ bài viết này trên facebook Theo dõi vietbao.vn trên facebook

TIN Khám Phá Việt Nam NỔI BẬT

Nóng: Sẽ có 1 triệu liều vắcxin Ebola vào cuối năm 2015

Trong bối cảnh virus Ebola đang khiến cả thế giới lo ngại, Tổ chức Y tế Thế giới (WHO) vừa đưa ra thông báo đáng chú ý là sẽ có 1 triệu liều vắcxin Ebola được sản xuất vào cuối năm 2015.

Tìm hiểu: Viet Nam, Hoa Binh, Nguoi Mong, Son La, dan toc thieu so, cung to tien, cua nguoi, Nguoi Thai, Nguoi Tay, nguoi ta, banh chung, phong tuc, nha, mung, den

Xem Bản Tiếng Việt Có Dấu: Tết của người thiểu số ở Việt Nam

Ban co the doc ban tieng Viet co dau cua bai viet Tết của người thiểu số ở Việt Nam bang cach nhan chuot vao duong dan tren.

Lien he ve tin Tet cua nguoi thieu so o Viet Nam

Nhan xet, hay lien he ve tin Tet cua nguoi thieu so o Viet Nam co the gui bang duong dan o duoi. Ban nen gui kem tieu de bai viet Tet cua nguoi thieu so o Viet Nam de lam tham khao. Bai viet nay thuoc chuyen de Phong tuc tap quan trong chuyen muc Kham pha Viet Nam.

Cac tin khac:

Xem tiep ... Phong tuc tap quan
Kenh Tin RSS Kenh Tin RSS | Du Bao Thoi Tiet | Lich Xem TV | Lien He - Contact | Quang Cao | Viec Lam | Dieu Kien Su Dung | Bao Ve Tinh Rieng Tu | Sitemap

Copyright©2008 VietBao.vn, Thu Vien Thong Tin Tong Hop Viet Nam va The Gioi, phien ban thu nghiem phan mem Viet Bao Viet Nam, beta 1.0