Phong tuc ung xu

Tags: Thang Long, Thu Le, Van Phuc, Ha Tay, Thuy Linh, Nga My, thuan phong my tuc, duoc coi la, Nguoi Ha Noi, long tu hao, giao hieu, ket nghia, ung xu, phong tuc, Ket Cha, lang


Ung xu voi ban than

“Nguoi ta la hoa dat”. La hoa cua mien dat luon luon duoc coi la “de nhat”, “thu nhat Kinh Ky”, nguoi Thang Long - Ha Noi tu cam thay phai co nhung ung xu phai dao trong doi song rieng tu cung nhu trong sinh hoat gia dinh va xa hoi, de co duoc long tu hao ve thuan phong my tuc xung dang voi loi ca ngoi “nguoi thanh ma tieng noi cung thanh” cung tua nhu “chuong keu khe danh ben thanh cung keu”.

Y thuc noi tren an sau vao tam ly cong dong, duoc cung co boi du luan xa hoi va tham thia trong y thuc cua moi nguoi. Thang Long la noi cu tru cua nhung cu dan tu bon phuong tu hoi: “Ban anh em xa, mua lang gieng gan”. Ho sinh song ben nhau voi (hoac phai co) tinh than thiet, quan tam, giup do nhau khi toi lua tat den. Khong la dan cung lang, nhung da la nguoi “hang pho”, “hang phuong” voi nhau thi van phai san sang hoa hop, giup do, ke den truoc bao dung ke den sau, du khac goc que. Do vay, ban than tung nguoi deu tu thay phai nang cao TINH CACH HOA HOP, BAO DUNG, COI MO. Do la net xu su dang quy dau tien cua nguoi Ha Noi. Nhung phong tuc tap quan chua dung nhung nhan to co ban cua nen van hien Thang Long.

Mot cach xu su khac cua cu dan o day la tu tin va nghi luc. Cung boi chon Ke Cho sam uat von la noi canh tranh, do suc dua tai du doi, phai nghe tinh, tai cao moi tru noi. Vi the, dang sau ve be ngoai binh yen cua Thang Long - Ha Noi, la mot cuoc canh tranh kha du doi, ngat ngheo cua tai va nghe tu chieng nhung kha ngat ngheo. Cai con lai, phat trien duoc chinh la cai tieu bieu, cai tinh hoa. Nhung gi xoang xinh, vo bo, som muon deu bi dao thai. Chi nen hon bat cu noi nao khac, tai day con nguoi can phai co ban linh, tu tin va nghi luc. Day la con chua ke rang, tu thoi ky Dai La manh dat nay da la thanh “bach chien” noi cu dam bay chuc nam den mot tram nam lai la chien dia (noi chien hoac chong ngoai xam). O mot noi nhu the, muon ton tai, con nguoi phai can truong.

Mat khac nhu da neu o cac phan phong tuc ben tren, nguoi Ha Noi von co tu trong ban chat mot nep song, nep cu xu. Nha nhan, ton trong nguoi doi thoai, cham chut cai an, cai mac, loi noi, tieng noi, quan tam va trong thi ban be… Lop thanh nien cung trang lua goi nhau la anh - toi (chu khong may - tao), bac trung nien tro len trong nhung truong hop so giao thuong hay goi nhau bang “ong”, than thi goi nhau bang bac. Phu nu, du nguoi doi thoai co it tuoi hon chut it cung goi nhau la “ba”, “ba chi”, xung “em” v.v… Tat ca nhung duc tinh tren la do loi song co van hoa ma co.

Do la cach cu xu doi voi ban than.

Ung xu voi cong dong

a) Hon ai het, nguoi Ha Noi rat ton trong cong dong vi ho von la nguoi bon phuong ve day tu hoi. Khong doan ket, nhuong nhin, de cao cong dong thi kho ton tai, voi ho nhung “nguoi hang pho” sat canh nhau, cung than thiet chang khac gi nguoi “hang xom” khi con o lang que.

Trong cuoc song hang ngay, ho chia se voi nhau noi buon va niem vui. Ha Noi co cau: Van ai tat dieu, nghe tieng khoc la den hoi tham. Ho giu hoa khi, can duyet vien lai, o gan dep long, o xa muon den.

Ca pho tranh mat long nhau, “chin bo lam muoi”, giu gin cho nhau, di vang thi “gui nha nhau”. Mai ve sau nay den tan nhung nam chong My 1965 - 1972, di so tan gui nha nhau van la chuyen thuong thay.

Ra quet he, tien choi, quet sang ca cho he hang xom. Ba dan chau: Cho co “Duoc long ta, xot xa long nguoi”. Cha dan con: “Cai ma minh khong muon, thi dung lam cho nguoi”.
Khach den nha, khong bao gio coi tran ra tiep. Dang de dau tran thi phai quay vao nha trong chit khan da, roi moi ra don khach. Trong nha con vay, nen khi ra duong khong mac cau tha, do la y ton trong nguoi thien ha. Chi co nguoi dang lam viec nang la duoc o tran. Ao quan khong can quy gia, chi can mac ngay ngan, chinh te. Ao va khong sao nhung khong mac ao rach. Mac ao hang dat tien thi thuong y tu phu chiec ao binh thuong hon o ben ngoai.

Tat nhien, khong phai ai cung duoc nhu vay. Vi co mot bo phan chua thay thanh lich la can, cho nen chua tu dieu chinh minh, chua ru bo nhung le thoi tho phac, du dan. Nhung nguoi ay, mot la phai doi thoi gian de tu dieu chinh va hai la se khong duoc coi la “nguoi Trang An”.

Cung co khi “phu quy sinh le nghia”, mot so nguoi Ha Noi sua doi, them that, bay ve nhieu thu tuc dac biet trong cuoi xin, ma chay, gio tet, lam phong tuc thanh cau ky, ton kem tien cua.

b) Mot cach ung xu cung rat Ha Noi la long hieu khach. Ngay truoc, trong nhung ngay hoi he le tiet thi cu, khach thap phuong keo ve Thang Long - Ha Noi rat dong. Nhung ho khong bi coi thuong ma nguoc lai, Thang Long - Ha Noi da sap san nuoc noi, mot vo che voi, mot noi che tuoi duoc dat ben he, chen bat sach se de khach cac noi tien viec giai khat. Tet Trung thu, nhieu nha bay co xong roi, khi van cuoc con moi ca khach di xem co cung tham gia pha co. Day la nhung dip de nguoi Thang Long - Ha Noi to long men khach va cung la dip khach cam nhan ro hon nhung net dang yeu cua nguoi Trang An thanh lich. Chang the ma ca dao co co cau:

Nhat cao la nui Ba Vi

Nhat thanh, nhat sac, kinh ky Thang Long.


Ket nghia, giao hieu

Chung toi muon danh han mot phan de noi rieng ve mot tuc le rat tot dep va rat ly thu cua nguoi Thang Long - Ha Noi. Do la co ket cha, ket nghia, giao hieu… giua nhung lang pho trong pham vi mot vung cua Ha Noi hoac giua mot pho, mot lang Ha Noi voi mot lang cua cac tinh xung quanh. Hien nay, tuc le tot dep do van duoc tran trong giu gin va tro thanh moi quan he truyen thong trong doi song van hoa hien dai.

Giao hieu tu nhu cau doan ket bao ve xom lang

Bon lang Quang Liet (nay la xa Thanh Liet), Huynh Cung (xa Tam Hiep), Le Xa (xa Huu Hoa) va Yen Xa (xa Tan Trieu) deu o huyen Thanh Tri ngoai thanh Ha Noi da cung la Xa La (thuoc thi xa Ha Dong, tinh Ha Tay bay gio) phoi hop dat ra quy uoc giup do nhau chong tra giac cuop. Mot tam bia da hien dat o chua Xa La con ghi tuong tan su viec nay.

Giao hieu do cung chien thang thien tai

Do la tinh ket nghia, giao hao giua dan lang Van Phuc (huyen Gia Lam) va dan lang Nga My (huyen Thanh Oai, tinh Ha Tay). Tuc truyen tu doi nha Ly nha Minh gi do, kinh do cung nhu cac dia phuong lan can hay bi lu lut. Vung song Nhue bi nang nhat. Vua moi dieu dan lang Van Phuc vao Nga My (huyen Thanh Oai, Ha Tay) dap de. Dan Van Phuc co sang kien ganh bang don ong, sot tre day ap dat, san bang mai, nen chong xong va do do, kip ngan nuoc lu cong pha vung Nga My. Tu do hai lang ket cha, coi nhau nhu anh em, cac ngay le tet deu cu nguoi qua lai cung te.

Giao hieu vi Thanh hoang lang la anh chi em hoac tho chung mot thanh hoang.

+ Lang Phu My (xa My Dinh) va lang Kieu Mai, cung huyen Tu Liem (?) tho Quoc cong. Tuong truyen day la hai tuong cua Hai Ba Trung. Hang nam hai hang cung du hoi lang. Nam truoc lang Cha chi (Phu My) ruoc sang lang Cha em (Kieu Mai). Nam sau Cha em ruoc sang ta Cha chi.

+ Ba lang Nam Du Thuong, Nam Du Ha, Thuy Linh vao dip hoi lang lai con ruoc bai vi thanh lang minh sang lang dang cai. Vi du: Thuy Linh co hoi thi hai lang Nam Du Thuong, Nam Du Ha mang phu trang, huong hoa, oan qua, kieu Long dinh co dat bat huong thanh lang minh roi ruoc den dinh lang Thuy Linh (dang cai). Den noi, bat huong cua hai lang dat vao ben bat huong cua vi thanh hoang lang so tai. Te xong chu khach deu an co. Nhieu nam khach lang ben den ngoi gan 60 chieu, moi chieu bay mot mam co cho 6 nguoi ngoi an. Thu tiep xong, “quan anh”, “quan em” bin rin chia tay.

Ve nghi thuc ket cha, giao hieu thi thuong la vao cac ngay cung le thanh hoang, lang nay cu mot doan bo lao sang du le te o lang kia. Hoac nhung khi lang nay co su co gi thi lang kia toi giup do giai quyet. Tat nhien la co an uong, to nho la tuy kinh te tung lang.

O ven noi thanh thi phai ke toi den Voi Phuc nay thuoc phuong Ngoc Khanh, quan Ba Dinh thuoc lang Thu Le. Lang nay va cac lang Thuy Khue, Hao Nam ket nghia, vi deu tho thanh Linh Lang. Le mo hoi xua la ngay dau (10/2) ruoc kieu tu Thuy Khue ve Thu Le. Ngay thu hai (11/2) ruoc kieu tu Thu Le ve Hao Nam. Thu Le giu le tho cung. Chinh hoi 5 nam mot lan thi Thu Le lam chu te. Van Phuc doc chuc van. Con hoi le hang nam Van Phuc lam chu te. Thu Le doc chuc van. Thuc ra khong chi co 3 lang nay ma cac dia phuong o cac tinh lan can co tho Linh Lang cung cu doan ve du chinh hoi nhu: Bong Lai, Chi Trung, Dinh Vi (Ha Tay), Dinh Bang (Bac Ninh), Tho Vuc (Hung Yen)…

Cung o ven thanh co mot trong tu tran cua kinh thanh la Kim Lien (quan Dong Da). Xuat phat tu tinh nghia giao hieu, co ba noi ruoc kieu den Kim Lien khi mo hoi la Quynh Loi, Phuong Liet, Bach Mai, vi ca 4 lang nay deu tho thanh Cao Son.

Viec ket cha giao hieu o noi thanh cu

Xin duoc noi ky hon ve tuc giao hieu, ket cha o nhung dia phuong thuoc pham vi kinh thanh Thang Long - Ha Noi cu. Cho toi thoi Phap thuoc, mot so thon phuong o noi thanh van giu tuc giao hieu. Qua dieu tra hoi co, tuc nay dien ra nhu sau: Hang nam trong dip le lon nhat, cac thon phuong gan nhau, hoac cung tho mot vi than thi ruoc lan sau nhau, goi la ruoc danh giaI, truoc la le than, sau la giai toa uong ruou nghe hat, de to tinh giao hieu voi nhau. Cung co noi moi phuong thon lam chu mot nam, cac phuong thon khac ruoc kieu thanh ve ca lang do ma hoi te.

Khi phuong nay ruoc sang phuong kia, cac nguoi di ruoc thuong lam san mot mam com lich su, dung vao cai qua do, cho nguoi dem sang dam ruoc, goi la Com qua. Voi nhung vien chuc thi da co dang cai sua nam ba mam co nau, goi la Com quan vien. Khi ruoc sang den lang khac, le thanh dau vao day thi nghi ngoi an uong. An uong xong xuoi, moi vao dinh giai toa nghe hat.

Co ban khoan dai phuong giao hieu, hoac dung co man hoac dung co chay. Nhung thuong dung co chay nhieu hon. Moi co co mot dia mia, mot dia lac luoc, mot dia mut, mot dia tram, mo, nhot, dua… Trong khi an uong, lang so tai phai cu nguoi mac ao thung ra moi moc rat la cung kinh, ma moi hang nguoi nao thi phai cu hang nguoi ay, vi nhu moi hang bo lao thi cu nguoi bo lao, moi vien chuc thi cu nguoi vien chuc… (Theo tu lieu Phan Ke Binh).

O noi thanh Ha Noi co nhung thon sau nay giao hieu voi nhau:

- Hai thon Co Thanh (pho Trinh Hoai Duc) va Hau Me (mot doan pho Cat Linh) giao hieu do cung tho mot than Tang Bao An Chinh Truc (khong ro lai lich).

- Hai thon Duc Vien (pho Tran Xuan Soan) va Huong Vien (khu pho Lo Duc) giao hieu do cung tho Chu Van An.

- Bay thon o cua song To: Huong Tuong, Giang Nguyen, Huong Bai, Uu nghia, Phuc Loc, Phat Loc… (nay la cac pho Ma May, Luong Ngoc Quyen, Hang Mam, Phat Loc) giao hieu do cung tho Nguyen Trung Ngan.

- Nguyen Khiet Thuong va Nguyen Khiet Ha () giao hieu do cung tho Bach Hoa cong chua (khong ro lai lich).

- Thon Thach Khoi Thuong, Ha (nay la doan cuoi duong Yen Phu va pho Hang Than) va Giai Canh (nay thuoc cac pho Hang Than va Hoe Nhai) giao hieu do cung tho Uy Linh Lang.

- Nam Ngu (pho Nam Ngu) va Vinh Xuong (dau pho Nguyen Thai hoc) cung tho mot vi than (khong con luu lai ten).

- Xuan Bieu (dau pho Son Tay) cung Ngoc Ha - Huu Tiep giao hieu do cung tho Hac De.
- So Trang (pho Lo Su) va Trang Lau (giua pho Nguyen Huu Huan) cung giao hieu do tho cung mot thanh hoang (khong con luu lai ten).

- Yen Vien (dau pho Cua Bac), Truc Yen (pho Dang Dung) va Chau Yen (pho Chau Long) cung tho Quan Cong nhung chi co Yen Vien va Truc Yen giao hieu.

Den thoi Phap thuoc, le tuc co don gian hoa, nhat la sau dip cai luong phong tuc 1927 thi cac le giao hieu chi co trau cau oan qua.

Lang thon von la co cau goc ve to chuc xa hoi cua nguoi Viet, la mot chinh the kinh te - xa hoi, van hoa va la cap hanh chinh co so cua nuoc. Do tinh chat co ket cong dong cao bieu hien o cong dong dan cu, cong dong lanh tho, cong dong kinh te - van hoa nen tuc le ket cha, ket nghia, giao hao, giao hieu… kha pho bien, co khi la hai lang, khi la 5 lang, co khi la 10 lang, 20 lang… ket cha tu rat xa xua va giu le den tan nay.

My tuc nay cot loi la tinh than doan ket, giup do nhau cua moi lang quen trong san xuat, to chuc doi song, dau tranh chong thien tai, chien dau chong ngoai xam…

Ngay nay, tuc le ket cha, giao hieu… duoc phat trien duoi nhieu hinh thuc khac nhau.
Co khi la su ket nghia trong moi tinh “quan dan ca nuoc”. Da co biet bao don vi bo doi ket nghia voi nhung lang xa noi dong quan. Cac doan the, to chuc xa hoi nhu Hoi Phu nu, Doan Thanh nien, Hoi Nong dan… thi ket nghia voi cac don vi bo doi o bien gioi hay hai dao xa xoi. Hang nam, vao dip Tet Nguyen dan hay nhung ngay ky niem lon cua dan toc… cac don vi, doan the, lang xom… ay deu co to chuc tham vieng lan nhau, chu dao va dam am.

Lai co khi la su ket nghia giua Ha Noi voi cac tinh thanh. Trong cuoc khang chien chong My cuu nuoc, cung voi phong trao ket nghia giua cac tinh mien Bac - hau phuong lon voi cac tinh mien Nam - tien tuyen lon, Ha Noi da ket nghia voi Hue - Sai Gon. Cau ca noi tieng sau day da the hien tinh nghia keo son ay:

Ha Noi - Hue - Sai Gon

La cay mot goc, la con mot nha.

Phong trao ket nghia con dien ra o cac tinh co quan he mat thiet ve kinh te, van hoa, xa hoi nhu Ha Noi ket nghia voi Lai Cha

Ngay nay, trong xu the cua thoi ky cong nghiep hoa, hien dai hoa, phat trien kinh te khu vuc, hinh thanh tam giac kinh te Ha Noi - Hai Phong - Quang Ninh. Do la moi quan he phat trien kinh tet khu vuc, vua la moi giao hao, ket nghia noi tiep mach phong tuc co truyen dep de, nhung phong tuc tap quan chua dung cac nhan to co ban cua nen van hien Thang Long.

Vietbao (Theo: myhanoi)

TIN Khám Phá Việt Nam NỔI BẬT

Tiền nhàn rỗi gửi vào ngân hàng có còn lợi?

Việc các ngân hàng lớn điều chỉnh giảm lãi suất huy động những ngày vừa qua khiến một số người có tiền nhàn rỗi băn khoăn: liệu gửi tiền vào ngân hàng lúc này còn có lợi và gửi kiểu nào sinh lợi nhiều nhất.

Tìm hiểu: Thang Long, Thu Le, Van Phuc, Ha Tay, Thuy Linh, Nga My, thuan phong my tuc, duoc coi la, Nguoi Ha Noi, long tu hao, giao hieu, ket nghia, ung xu, phong tuc, Ket Cha, lang

Xem Bản Tiếng Việt Có Dấu: Phong tục ứng xử

Ban co the doc ban tieng Viet co dau cua bai viet Phong tục ứng xử bang cach nhan chuot vao duong dan tren.

Lien he ve tin Phong tuc ung xu

Nhan xet, hay lien he ve tin Phong tuc ung xu co the gui bang duong dan o duoi. Ban nen gui kem tieu de bai viet Phong tuc ung xu de lam tham khao. Bai viet nay thuoc chuyen de Phong tuc tap quan trong chuyen muc Kham pha Viet Nam.

Cac tin khac:

Xem tiep ... Phong tuc tap quan
Kenh Tin RSS Kenh Tin RSS | Du Bao Thoi Tiet | Lich Xem TV | Lien He - Contact | Quang Cao | Viec Lam | Dieu Kien Su Dung | Bao Ve Tinh Rieng Tu | Sitemap

Copyright©2008 VietBao.vn, Thu Vien Thong Tin Tong Hop Viet Nam va The Gioi, phien ban thu nghiem phan mem Viet Bao Viet Nam, beta 1.0