Phong tuc tap quan cua cu dan xua o TP Ho Chi Minh

Tags: Cung Viec, TP Ho Chi Minh, Binh Chanh, thanh pho Ho Chi Minh, viec tho cung to tien, phong tuc tap quan, Tin nguong dan gian, nha tho ho, trong qua trinh, chua biet duoc, dong ho, nam bo, cu dan, nghi thuc, le


Con qua nhieu dieu ta chua biet duoc trong viec di tim “chan dung” dich thuc cua nhung dong ho cu dan da khai pha dat Nam bo. Qua viec tho cung to tien cua nhieu toc ho sinh song lau doi tai TP. Ho Chi Minh ta moi phan nao thau hieu duoc be day lich su cua cac dong ho luu dan ay tren buoc duong Nam tien, va cang thay rang 300 nam qua la mot chang duong lich su that quan trong va vi dai ma cu dan Viet da trai qua day gian nan lao nhoc nhan de gop phan tao dung nen vung dat Nam Bo nay.

Do boi canh xa hoi Nam bo hinh thanh dac thu nen viec tho cung to tien cua cu dan Viet tai day ngoai nhung dang chung nhat, con thay the hien mot so hinh thuc khac la so voi mien Bac va mien Trung nhu cung Viec le, cung To co v.v…

Tim hieu mot so hinh thuc tho cung to tien cua dan Viet tai thanh pho Ho Chi Minh hien nay cang thay duoc sac thai tin nguong va van hoa kha dac biet da hinh thanh nen tu 300 nam qua noi vung dat nay. Chung toi xin de cap khai quat ve le cung tao mo, le gio toc ho, le cung Viec le va le cung To co cua mot so dong ho cu dan da sinh song lau doi tai thanh pho nay.

1. Le cung tao mo

Cung nhu nguoi Hoa, nguoi Viet thuong tao mo vao tiet Thanh Minh tu khoang mong 5 den 15 thang 3 am lich. Trong dip nay nguoi ta tham vieng, cai tang hoac sua sang phan mo cua to tien, than nhan. Ngoai ra, kha dong nguoi Viet tai thanh pho Ho Chi Minh chu yeu di tao mo vao mot so ngay quanh ram thang chap, la thoi diem ma viec dong ang da xong, nguoi nong dan chi cho don tet. Luc do, nguoi ta moi co dieu kien de “chuan bi” cho to tien, than nhan qua vang "an tet”. Ho giay co, co rua, son phet, dap them dat, trong them hoa, them cay quanh mo. Hanh dong nay xuat phat tu quan niem cho rang mo cua nguoi chet cung quan trong nhu cai nha cua nguoi song, no phai duoc cham soc, chuan bi de don tet. Mot nguoi co hieu khong khi nao de cho phan mo cua to tien, ong ba, cha me minh hoang tan, lanh leo. Trong dip tao mo, tre con cung duoc nguoi lon dan theo de nhan biet phan mo cua to tien.

Sua sang mo xong, nguoi ta bay thuc an cung ngay noi mo de dang len to tien, phan lon la nhung mon an truyen thong cua mien Trung nhu ca loc nuong trui, banh trang nuong v.v… Khong chi dung lai do, nhieu dong ho con tiep tuc tien hanh nghi thuc cung mieu, chu yeu la mieu Ngu hanh. Truoc day, noi khu mo cua nhung dong ho cu tru lau doi deu co lap mieu Ngu hanh… Vao dip tao mo, moi nguoi trong dong ho deu te tuu den mieu Ngu hanh cua gia toc de cung. Trong tin nguong dan gian, tuy thuoc vao tinh chat cua khu vuc cu tru va nghe nghiep cua cu dan ma mot trong 6 nguyen ly cua ngu hanh (kim, moc, thuy, hoa, tho) duoc "lua chon" van dung va the hien voi muc do khac nhau, va thong thuong, nguyen ly co uu the nhat se duoc cu dan dong hoa nhu mot vi than. Vi du, nhung nguoi lam nghe gom, do san pham cua ho phai duoc nung trong lua nen ho chu y yeu to "hoa" nhat trong ngu hanh, con voi cu dan nong nghiep tai cac huyen ngoai thanh nhu Binh Chanh, Hoc Mon, Cu Chi… do chu yeu chi lam ruong, cuoc song gan lien voi dat dai nen yeu to "tho" trong ngu hanh duoc de cao nhat va duoc dong hoa thanh Tho than. Tai khu mo to tien cua dong ho Phan (ap 1, xa Tan Nhut, thanh pho Ho Chi Minh) nguoi ta lap mieu Ngu hanh va thuc chat no duoc cung kien duoi y niem nhu mieu Tho than. Ho tin rang vi Tho than la vi than cai quan khu vuc dat dai – noi co cac ngoi mo - nen cac ngoi mo cua to tien se duoc dat duoi su che cho, bao ho cua Tho than. Do quan niem Tho than la vi than hoang da nen thuc cung chu yeu la thit heo, vit, mam song… Cung mieu xong, moi nguoi tap trung lai cung du chung bua com trong than toc.

2. Le gio toc ho

Nhu ta da biet, tren buoc duong vao Nam tim dat song nhieu dong ho da tu cu tai day, dan da ho lap lang, lap xom, xay dinh, chua, mieu, nha tho ho, tu duong… Chi tu khi lang co dinh, ho moi khong con mac cam ve than phan luu dan cua minh nua; va chi tu khi lap duoc tu duong, mieu ho thi ho moi yen tam khong con so bi "lac bon sai can", "mat nguon mat coi" nua. Tinh than gia toc va tinh dong huong giup cho nhung luu dan suc manh de vuot qua duoc nhung gian kho tren buoc duong khan hoang.

Voi tac dong tich cuc cua cac sinh hoat cung gio ho toc, nhieu nam nay tin nguong nay da va dang phat trien tren dien rong, nhat la khi doi song kinh te xa hoi nguoi dan duoc nang cao hon. Nhung the he gia, trung nien, nhung nguoi co tinh than gia toc nho on to tien, co nhiet tam da cung nhau van dong, khoi phuc nep sinh hoat cong dong dong ho. Nguoi ta lien lac, van dong, tap hop ho hang quyen thuoc, dong huong xay dung sua chua tu duong, nha tho ho, tai lap gia pha, sua sang mo ma to tien, thanh lap nhung Hoi dong gia toc v.v… Nhieu dong ho lon da mua dat, xay moi cac nha tho ho tai thanh pho Ho Chi Minh (ngoai tu duong chinh cua ho o cac tinh mien Bac va mien Trung).

Qua nghi thuc cung gio cua cac dong ho nay co the biet duoc dia vi xa hoi cua cac vi tien hien khi con sinh tien. Vi du le cung gio cua to tien dong ho Tran Cong la Tran Cong Xich duoc to chuc voi cac nghi thuc rat long trong, vi ong nay nguyen la mot vo tuong bien tran tu thoi Nguyen Hoang. Sau nhung cuoc chinh phat chien thang ong deu duoc lenh trieu dinh Dang Trong dua quan, mo dan, lap lang tai Quang Nam, duoc phong chuc Tong Quan (quan vo kiem quan van). Do do khi cung te vi tien hien nay, ngoai cac nghi thuc nhu co xi rop troi, te heo song, trong chieng cung ban nhac le, doi le sanh con co ca te van te vo. Nghi thuc te vo Viet Nam co truyen von la nghi thuc danh de cung te cac vi quan Vo tuong.

Noi dung cac bai te khi cung gio to tien cac dong ho co the la nguon tai lieu de nghien cuu ve qua trinh di dan khan hoang cua luu dan tu mien Bac vao den mien Trung roi mien Nam.

Cac nha tho toc ho tai thanh pho Ho Chi Minh co the co quy mo xay dung to, vua hoac nho, co the ve nghi thuc cung te co nhung muc do khac nhau… nhung tat ca deu hoi tu mot muc dich dung lam noi de nhung nguoi trong toc ho lien lac, gap go nhau de cung te, tuong nho cong duc cua to tien, luu truyen lai lich to tien va gia pha dong toc.

Viec cung gio to tien cua cac toc ho tai thanh pho Ho Chi Minh khong chi dien ra tai cac tu duong, nha tho ho ma con duoc to chuc tai cac tinh xa, chua chien, do la cac co so von do mot gia dinh hay mot nhom than toc lap ra va tu quan ly. Dan da cac tinh xa hoac chua nay duoc dung lam noi tho cung cho ca dong ho. Ve sau co the cac co so nay tro thanh chua Phat thuoc he thong quan ly cua Giao hoi Phat giao, song do cong lao lap chua, nguoi ta van danh cho dong ho mot khu vuc noi chinh dien de tho cung to tien cua dong ho ay.

3. Le cung viec le

Cung Viec le la nghi thuc cung truyen thong theo viec da thanh le thoi, thanh le, duoc hinh thanh trong qua trinh khai pha, khan hoang vung dat Nam bo cua nguoi Viet. Tin nguong nay khong co o mien Bac va khong ro rang o mien Trung.

Cung Viec le kha phuc tap, da dang vi o Nam bo, tin nguong nay bao ham nhieu noi dung duoc dan ghep vao nhau. Nguoi dan Nam bo quan niem ve tin nguong nay kha ro rang, rach roi nhu mot cong thuc: "Truoc het la cung Viec le, sau la san cung dat, cung co hon, cau an cho dong ho".

Cung Viec le la cung cac vi thuy to dong ho cua nhung luu dan tu mien Trung di vao Nam khan hoang, lap lang tu vai the ky truoc. Do goc gac cu dan tu mien Trung nen thuc cung viec le cua ho cung la nhung mon an truyen thong cua mien Trung nhu thit phay, chao nau am (chao nau that nhu voi ca loc de nguyen ca con)…

Diem dac biet trong nghi thuc cung Viec le la nguoi cung co tai hien lai cuoc song nhoc nhan, co cuc cua ong ba, to tien thoi xua di khan hoang o Nam bo, nhu thuc cung chi don tren dem bang hoac chieu trai duoi dat ngoai san. Chen bang gao dua, dua lam bang que tre… Thuc cung deu la nhung mon an moc mac, don so, phan anh hoan canh song thieu thon, nhu ca loc nuong trui, chao am, ca de nguyen vay, khong chat bo ky, vi, duoi (vi khong co dao); rau rang luoc (rau moc dai ven song), mam song, com no rang v.v…

Cach thuc cung nhu the nham de con chau doi sau hinh dung phan nao cuoc dan than phieu bat tim dat song gian nan cua tien than, tu do nho on to tien va co gang song cho xung dang voi su hy sinh ay.

Cung Viec le con la dang "gio hoi", la ngay "hiep ky" to tien cua mot dong ho, nhung bac tien boi qua vang tu 4 doi tro ve truoc duoc to chuc cung gom chung lai thanh gio "Cuu huyen that to". Cac bai vi tho qua 4 doi trong nha se duoc con chau chuyen ve tho chung noi mieu ho, tu duong… de roi den ngay gio cua dong ho se to chuc "gio hoi" chung mot lan. Ngay gio hoi co the chinh la ngay cung viec le, hoac la ngay mat cua vi thuy to, hay chon mot ngay trong thang tao mo (goi la "le chap"), thuong vao thang chap am lich…

Cung Viec le hoan toan mang tinh cach rieng tu cua tung dong ho, nen moi dong ho tu quy uoc voi nhau ve ngay cung va thuc cung, nhu la mot hinh thuc ghi "gia pha song". Xua kia do chien tranh, loan lac, bat bo, truy na… nen nhieu gia dinh, dong ho phai thay ten doi ho, dot bo gia pha de tranh lien luy, do do ngay cung, thuc cung duoc quy dinh trong cung viec le duoc xem nhu mot “ky hieu rieng" cua nhieu dong ho o Nam bo . Chinh nho nhung "ky hieu rieng" ay trong cung Viec le ma nguoi cung dong ho co the nhan biet duoc nhau tren buoc duong luu lac.

Cung Viec le con nham cau an cho dong ho, khan bai ong ba, to tien qua vang phu ho con chau tranh duoc moi dieu rui ro, dich benh, tai uong.

Cung Viec le cung bao ham ca nghi thuc cung thi thuc. Nguoi ta cung mot mam com de ngoai san danh cho co hon, cho nhung vong linh xau so "xieu mo lac ma", chet khi phieu bat, tha phuong tren buoc duong khan hoang, kiem song, khong co con chau cung kien, tho tu. Trong tam thuc cua cu dan Viet, Nam bo ho khong chi muon chia xe, an ui nhung vong linh xau so, xa la ma con tin rang trong so nhung linh hon bo vo, vat vuong ay con co ca ho hang, than thich trong gia toc minh da chang may bo minh chon rung thieng nuoc doc nao day vi di khan hoang, vi tha phuong cau thuc hoac vi nan dao binh.

Cung Viec le hau nhu luon kem theo cung dat (tuc cung ta tho, cung chu tho), la mot dang tin nguong xuat xu tu tuc cung "ta tho ky yen" cua cu dan vung Ngu Quang trong qua trinh khan hoang o Nam bo. Tin nguong "ta tho" rat duoc xem trong va da duoc dia phuong hoa. Do thien nhien Nam bo khi moi khai pha con qua khac nghiet (thu du, rung thieng, nuoc doc, dich benh…), nen nguoi ta cung dat nham ngu y mua hay thue, hoac muon tam dat cua than linh de gia dinh dong ho duoc yen on lam an sinh song.

Trong truong hop to tien dong ho di tu Trung vao Nam bang tau ghe thi trong le cung Viec le nguoi ta lay than chuoi lam thanh chiec tau nho, tren do dat thuc an, duoc xem nhu luong thuc di duong - de dua tien to tien – sau do chiec tau nay duoc tha troi noi nga ba song rach.

Tom lai, cung Viec le la tin nguong dac thu cua dia phuong Nam bo, duoc hinh thanh tu thoi khan hoan den nay da tren duoi 300 nam. Hien nay, tai vung ngoai thanh, thanh pho Ho Chi Minh cung nhu cac vung nong thon Nam bo, tin nguong nay con duoc luu giu kha dam net o nhieu dong ho lon nhu mot sinh hoat van hoa dac thu co tac dung gan ket cong dong, cung co tinh than gia toc, dong ho, boc lo su dong cam, long nho on cua con chau doi voi nguon coi, to tien va cong cuoc mo dat cua cac bac tien than.

4. Cung le to co

Trong qua trinh di dan khan hoang vai tram nam qua, khong it yeu to van hoa, tin nguong dan gian cua nguoi Viet Nam Bo da co nhung bien thai so voi noi dung va tinh chat ban dau cua no tai mien Bac va mien Trung. Mot trong nhung dang tin nguong dan gian ay la tin nguong tho To co tai thanh pho Ho Chi Minh da bien thai so voi tin nguong Ba co ong manh tai mien Bac va Ba co ong quan tai mien Trung.

"Motip" chung tin nguong Ba co ong manh tai mien Bac va Ba co ong quan tai mien Trung va tin nguong "To co" tai mien Nam la: nguoi ta tho nhung dong nam, dong nu (chua lap gia dinh, dong trinh, rat tre), chet oan khuat vao gio thieng nen hien linh nhu than thanh, co nhieu huyen thoai. Cac hon nay thuong bieu hien hai "thai do": thu nhat la trung phat su lo la cung le cua con chau bang cach "bat" tre con theo ve the gioi ben kia; thu hai la cuu nan, do tri cho tre em, nguoi lon trong dong ho neu biet giu le tho cung.

Trong thuc te, viec thuc hien cac dang tin nguong Ba co ong manh tai mien Bac, Ba co ong quan tai mien Trung va tin nguong To co tai mien Nam con mang nhung sac thai co phan khac biet.

Tin nguong Ba co ong manh tho ca dong nam lan dong nu, cach thuc tho cung con rat don so “noi mot ke tho thuoc vi tri thap duoi gam huong an cua ban tho to tien". Con tin nguong Ba co ong quan cung tho ca dong nam lan nu, song viec tho cung duoc nang cao hon qua viec lap am nho truoc san nha. Tuy nhien nghi thuc cung lai mang dam mau sac "dong bong" thuoc pham vi tin nguong "Tho Mau va Chu vi". Trong khi do, vao toi Nam Bo, tin nguong To co chi con tho "dong nu", nghi thuc tho cung to co khong lien quan gi den viec Tho Mau va Chu vi ma tin nguong nay da nang len thanh mot bo phan cua viec Tho cung to tien, noi tho duoc xay dung rieng, tham chi thanh mot loai "Toc mieu" cua nhung dong ho lon. Cac toc mien nay du cho de hang tram thanh vien trong gia toc hang nam ve du gio ho. Vi du tai huyen Binh Chanh o thanh pho Ho Chi Minh co cac toc mieu tho To co cua giong ho Lai (tho co Lai Thi Dieu) o cac xa Vinh Loc B, Tan Tao, Phong Phu…; Toc mieu tho To co cua dong ho Ho (tho co Ho Thi Hien, hoac Ho Thi Bong) tai cac xa Binh Chanh, Hung Long, Tan Phu… tai quan Tan Binh tin nguong To co cung duoc tho chung voi cac vi tien hien nam trong nhung ngoi tu duong, mieu ho lon nhu toc mieu cua dong ho Truong Phu; toc mieu cua dong ho Tran Cong…

Tom lai, qua mot so hinh thuc cung gio to tien cua nhieu dong ho tai thanh pho Ho Chi Minh da the hien mot phuc hop ve ton giao va tin nguong dan gian. Voi su phat trien nhanh viec xay dung nha tho toc ho va cac hinh thuc da dang ve cung gio to tien da cho thay day la mot hien tuong xa hoi dang chu y va la nhu cau thuc su buc bach cua nguoi dan. Nhu cau nay chinh dang hon neu nhin ve mat tam ly xa hoi va doi song tam linh vi trong do, y thuc ve coi nguon cua gia toc, y niem "uong nuoc nho nguon", "tri an to tien" va su ket gan than toc, tuong tro dum boc nhau… chinh la nhung khia canh tich cuc cua Van hoa toc nguoi, xet tren binh dien co truyen lan hien dai.

Viet Bao (Theo Ho Chi Minh Portal)

Thích và chia sẻ bài viết này trên facebook Theo dõi vietbao.vn trên facebook

Tìm hiểu: Cung Viec, TP Ho Chi Minh, Binh Chanh, thanh pho Ho Chi Minh, viec tho cung to tien, phong tuc tap quan, Tin nguong dan gian, nha tho ho, trong qua trinh, chua biet duoc, dong ho, nam bo, cu dan, nghi thuc, le

Xem Bản Tiếng Việt Có Dấu: Phong tục tập quán của cư dân xưa ở TP Hồ Chí Minh

Ban co the doc ban tieng Viet co dau cua bai viet Phong tục tập quán của cư dân xưa ở TP Hồ Chí Minh bang cach nhan chuot vao duong dan tren.

Lien he ve tin Phong tuc tap quan cua cu dan xua o TP Ho Chi Minh

Nhan xet, hay lien he ve tin Phong tuc tap quan cua cu dan xua o TP Ho Chi Minh co the gui bang duong dan o duoi. Ban nen gui kem tieu de bai viet Phong tuc tap quan cua cu dan xua o TP Ho Chi Minh de lam tham khao. Bai viet nay thuoc chuyen de Phong tuc tap quan trong chuyen muc Kham pha Viet Nam.

Cac tin khac:

Xem tiep ... Phong tuc tap quan
Kenh Tin RSS Kenh Tin RSS | Du Bao Thoi Tiet | Lich Xem TV | Lien He - Contact | Quang Cao | Viec Lam | Dieu Kien Su Dung | Bao Ve Tinh Rieng Tu | Sitemap

Copyright©2008 VietBao.vn, Thu Vien Thong Tin Tong Hop Viet Nam va The Gioi, phien ban thu nghiem phan mem Viet Bao Viet Nam, beta 1.0