Nhung dac trung cua ho Hue

Tags: Thua Thien Hue, Nghe Tinh, Viet Nam, Bac Bo, Nam Bo, Quang Binh, song that luc bat, lao dong san xuat, khong gian vat ly, tho luc bat, ho mai nhi, ho gia gao, net dac trung, dan ca, dieu ho, cau


Thua Thien Hue von la vung dat mien Trung noi tieng ve ho. Ngay truoc, ho kha pho bien tren moi mien dat nuoc, nhung dac biet o mien Trung, ho la mot dong gop quan trong ve the loai dan ca Viet Nam.
4.jpg

Qua bao the ky, nhan dan da sang tao nen nhung dieu ho hat de phuc vu cho cach lam an do nang ne buon te. Tu loi cheo thuyen, danh ca tren song ngoi, bien ca, den viec cay cay lam ruong, gat lua, trong cay, chan tam... Hue lai con co nhieu dieu ho de phuc vu sinh hoat khac. De co dieu kien de hieu ve Hue hon, ta co the tim hieu ve dia ly, lich su con nguoi Thua Thien Hue.

Thua Thien Hue la mot giai dat nam o phia Bac mien Trung Viet Nam, vao khoang vi tuyen 16* Bac, la mot noi hoi tu cac hinh thai dia ly cua To quoc.

Can cu vao nhung di chi da khai quat trong long dat, dua vao nhung bo su thoi xua de lai, ta co the thua nhan Thua Thien Hue la mot lanh dia cua bo Viet Thuong, mot trong 15 bo cua nuoc Van Lang vao thoi dai Hung Vuong.

Dau Cong nguyen, quan quan nha Han chiem phan dat nay, sau bi ta quet sach, nhung nhung the ky ke tiep, giua Viet va Champa luon xay ra nhung cuoc dung do de gianh dat song. Cho den nam 1104 Ly Thuong Kiet da gianh lai duoc ba chau Dia Ly, Ma Linh va Bo Chinh cua Champa, dat dai ta luc ay moi toi phia Bac Quang Tri.

Nam 1306 Che Man dang hai chau: chau O va chau Ly ( phia Bac Quang Tri va Thua Thien, bao gom deo Hai Van lam sinh le cuoi Huyen Tran cong chua, Hue moi thuc thu tro lai voi Viet Nam. Trong suot cac thoi ky lich su cua dan toc, dai dat nay nhieu lan bi chia cat. Noi day lam san sinh nhung anh hung hao kiet nhu Duong Van An da bieu duong trong “ O Chau Can Luc”. Nhan dan Hue trong tinh can cu, liem khiet, chan that va lao dong, hieu hoc. Hue xung dang la mot vung dat van hoc, manh dat dep va tho cua To quoc.

Dua vao chuc nang, ta co the chia ho Hue thanh 3 loai: ho nghi le, ho sinh hoat vui choi, ho lao dong san xuat va nghe nghiep.

Ve ho nghi le, Hue co dua linh- cheo can.

Ve sinh hoat vui choi co ho ru em, ho bai thai, ho bai choi, ho bai tiem va ho nang vung.

Ho lao dong san xuat va nghe nghiep co ho o, ho lo, ho xay lua, ho nen ( hay ho hui), ho quet voi, ho keo thac, ho day nooc, ho goi nghe ( hay nghe ngo), ho mai nhi ( hay mai day), ho khau dai, ho khau song, ho gia gao ( hay ho khoan).

Dac trung loai hinh van hoa trong ho Hue

Ho Hue co nhung moi tuong quan anh huong voi dan ca Nghe Tinh nhu le loi trong sinh hoat ho hat. Tien trinh mot cuoc ho gia gao o Hue giong nhu tien trinh hat vi phuong Vai xu Nghe.

Ve phuong dien van hoc, co mot so luong lon cau ho giong nhau hoac tuong tu nhau giua ho Hue voi dan ca Nghe Tinh.

Quang Tri, Quang Binh la noi co nhieu moi tuong quan den ho Hue hon ca. Ho cay lua (ho lo), ho hui cua Quang Binh va Hue giong nhau. Ho day nuoc cua hai noi la mot. Ho dua linh co ca hai noi, cung nhu ho gia voi ( dam voi).

Ho Quang Tri va Thua Thien Hue co rat nhieu dieu ho giong nhau nhu ho o, ho gia gao, ho lo, ho xay lua, ho nen, ho quet voi, ho keo thac, ho day nooc, ho mai nhi, ho ru em. Nhung net giong nhau nhu vay cho ta suy doan mot su tuong quan anh huong ve dan ca o hai vung dat. Co khi su lien quan ve am nhac trong dan ca lai co chieu sau ve thoi gian, chieu rong ve khong gian nhu truong hop ho mai day ( hay mai nhi). Cong cuoc khao cuu cua nhac si Tran Van Khe dua den uc thuyet la: Ho mai day mien Trung nuoc Viet va dan ca thuoc he thong am giai Pelog cua xu Anh- do- ne- zien cung co mot nguon goc chung.

Ve vi tri cua ho Hue trong dan ca Viet Nam, dua theo tieu chi lan dieu, khi lap bang so sanh cac lan dieu cua ho Hue voi cac tinh Bac Bo, Nghe Tinh, Quang Binh, Nam Trung Bo va Nam Bo theo he thong phan loai, chung ta thay noi bat cac diem sau:

Ve the loai ho nghi le, Quang Binh co nhieu lan dieu nhat, ke den la Tri Thien.

Ho sinh hoat vui choi o Hue kha phong phu. hon cac vung Bac Bo, Nghe Tinh va Nam Bo.

Ho lao dong san xuat va nghe nghiep o Hue phong phu hon ho lao dong o Bac Bo va Nghe Tinh.

Trong moi tuong quan voi dan ca Viet Nam, neu trong lan dieu ho o Bac, yeu to tinh cam chua co co hoi nhieu de phat trien thi trong cac lan dieu ho o Tri Thien, yeu to tinh cam gian no dan theo tien trinh thoi gian trong mot cuoc ho.

O cac cau ho tren song nuoc o Nam Bo, yeu to xuc cam hau nhu lan at. Nguoi ta xem cong viec cheo do nhu la mot dong co de ho hat.

Ho song Ma o Thanh Hoa la giai doan muon cua ho lao dong do tinh chat tru tinh tham nhap vao qua nhieu. Ho mai nhi, mai day so voi ho song Ma tuy co nhung net tuong dong trong tinh chat cong viec, nhung am dieu ho tram lang, u buon. Nguoi ta ho theo ngu cung hoi Nam giong ai. Ho Quang Binh mang tinh chat pho phac, khoe khoan. Nguoi Quang Binh ho hat theo ngu cung dung, gan nhu hat giam Nghe Tinh.

Qua nhung phan da trinh bay, ly giai o tren, ta co co so de khang dinh co mot vung ho Hue mang sac thai khac voi cac vung ho Bac Bo, Nghe Tinh, Nam Trung Bo va Nam Bo ma ngu cung hoi nam giong ai la mot net noi bat tao nen sac thai vung.

Net dac trung ve noi dung cua ho Hue

Noi dung phan anh cac cau ho tru tinh o Hue la tieng noi tham thiet, giau tinh nghia, kin dao, thuong cam va huong noi. Tinh cam de boc lo nhat la an tuong dep ve phong canh, con nguoi o que huong.

Doi voi tinh cam gai trai, su tham thiet cang boc lo ro trong nhung loi than tho, chung thuc qua nghia thuy chung.

Neu tinh cam trai gai duoc ho Hue the hien that tham thiet thi nhung tinh cam doi voi gia dinh xa hoi cung day an nghia tam tinh.

Nguoi phu nu Hue co mot doi song noi tam that phong phu, mot cach song huong noi sau tham, am tham, kin dao. Co le do anh huong nang tu tuong Nho giao cua mot xu da tung la kinh do. Tinh cach nay that khac voi tinh cach nguoi Nam Trung bo.

So sanh voi ca dao Nghe Tinh, ca dao Thua Thien Hue co nhung net gan gui hon. Ca dao Nghe Tinh the hien duoc su ran roi, manh me cua tinh cach con nguoi vung ay.

Trong ca dao tru tinh Hue, loi noi bot danh thep cung ran ma diu dang hon. Cai tham lang cung khong den muc lanh lung. Do la nhung net dung hoa, got bot cai sac canh, cung cap nen no hien hon.

Dan ca Hue con dam da tinh chat khoi hai trao phung. Loi trao phung o Thua Thien Hue ngoai su nhe nhang, kin dao con co chieu sau cua tu tuong, an chua mot triet ly nhan sinh tham tram sau sac.

Bang oc trao phung cua minh, dan gian cham biem nhung ke bi quang mat boi dong tien, bi dong tien van nang chi phoi ma quen mat nhan nghia, dao ly. Phai co mot cuoc doi tung trai, mot cai nhin sac ben ve the thai nhan tinh moi sang tao nen duoc nhung cau ca dao trao phung sau sac den the, no ve nen nhung net dam da tren dien mao va lam noi bat tinh cach con nguoi Thua Thien Hue.

Do la he qua ket hop cua con nguoi goc Thanh Nghe, song lau doi tren manh dat tich tu va co dieu kien nang cao van hoa khi Thua Thien Hue duoc chon lam thu phu cua Chua Nguyen va Hue la kinh do cua ca nuoc keo dai gan hai the ky.

Su dong gop cua nho si o Thua Thien Hue vao kho tang van hoc dan gian la nang cao noi dung va nghe thuat cau ho len mot muc thanh tao, sau sac va van ve. Do cung la mot net dac trung trong loi noi “ choi” cua dan Thua Thien Hue.

Dac trung ve nghe thuat cua ho Hue

Ve hinh thuc nghe thuat, o Hue the tho luc bat van duoc dung nhung pho bien hon la the tho luc bat bien the va song that luc bat bien the.

Qua thong ke cac the tho trong dan ca Hue, theo cac tac pham da in, ta rut duoc nhung nhan xet sau:

Ve so luong, the tho luc bat bien the chiem ty le xuat hien cao nhat, the tho luc bat va hon hop tuong duong, tiep theo la the tho song that luc bat bien the.

Cac sang tac ho Hue thuong bien the chung to su phong khoang hon trong ngon ngu so voi sang tac dan ca o Bac Bo. Do cung la dau hieu phan anh tam hon day tinh chat song dong cua cu dan o vung dat moi.

The loai hon hop trong cac cau ho Hue co mot vi tri dang ke so voi cau ho o mien Bac. No chiem mot vi tri tuong duong voi the luc bat. Ket qua nay phan anh su dung hoa giua cac mau muc co dien voi cai phong khoang moi trong sang tac dan ca.

Xet ket cau thi ca, ve mat cau y, moi cau ho Hue bat ky dai ngan deu goi gam it ra cung mot y tinh tron ven. De dien dat mot cach sau sac y tinh tron ven do, cau ho khi dung the phu, khi dung the hung, khi dung the ty, co khi ket hop hai the hung va phu, hung va ty, ty va phu.

Ve cach su dung tu ngu, o noi day, tu ngu dia phuong duoc dung kha pho bien va nhuan nhuyen. Nhieu cau Han tu xen vao cac cau ho moc mac, dan da ma van tu nhien. Trong loi ho doi dap nam nu, nhung tri thuc ngon ngu duoc the hien that phong phu.

De mieu ta, bieu hien, ho Hue dung hai phuong thuc co ban: truc tiep va gian tiep. Ngoai ra con co nhung thu phap my tu khac lam cho loi dien dat them sinh dong nhieu mau sac nhu nhan cach hoa, cuong dieu hoa, su dung nhieu motip co tinh cach tuong trung, uoc le, phep an du, hinh tuong lua doi duoc my hoa.

Mot so bieu tuong trong ho Hue co cac cap “ lan- hue” “ loan- phung” co tan so xuat hien cao hon so voi cac cap “ luu- dao”, “ sen- dao”, “ truc- mai”, “ chim- ca”.

Qua ket qua thong ke, ta thay su sang tao trong sang tac o dan ca Hue ve cac cap bieu tuong ( lan- hue, luu- dao, loan- phuong, sen- beo).

De xay dung hinh tuong nhan vat tru tinh, ho Hue thuong dung nhung phuong phap mieu ta, tuong thuat, vi von, so sanh va lien tuong.

Ve thoi gian nghe thuat, trong ho Hue, su quan he giua nhip do thoi gian tuong thuat va trinh tu thoi gian tuong thuat mang mot y nghia sau xa, trong dai.

Doi voi nguoi dang yeu, thoi gian luon mang tinh tam ly, chu quan. Khi the hien, no con mang tinh cong thuc uoc le... Cac cong thuc thuong lap di lap lai la: xa nhau mot ngay, xa nhau hai ngay, dem nam canh, ngay sau khac...

Thoi gian qua khu tro thanh mot vung kin dao rieng biet sau tham de luu giu nhung ky niem dep trong ky uc nhung nguoi dang yeu... Thoi gian tam ly chu quan gan chat thoi gian qua khu va hien tai lam thanh mot khoi khong tach lia du tren hien thuc khach quan, no dut doan, chap noi. Tren binh dien thoi gian nghe thuat, thoi gian tam ly chu quan chiem mot vi tri quan trong trong viec the hien tinh cam con nguoi Hue, No cho ta thay long khat khao, noi hoai vong mong cho thiet tha cua nguoi Hue.

Ve khong gian nghe thuat, ta nhan thay khong gian vat ly gan gui voi tung ca nhan trong cuoc doi thuong: Ben nuoc, cay da, canh dong, mai dinh, ngoi chua, duong xom... Nhip cau noi lien hai bo song cach biet tro thanh mot khoang khong gian vat ly day y nghia cua su tuong giao, hoi tu thuong duoc cac cau ho Hue nhac den.

Dac biet la nhung dang mua mang sac thai Hue: mua dam, mua lam tham, mua xoi xa, mua bay bay, mua sa...

Sac thai dia phuong nay con duoc the hien mot cach dam net qua nhung cau ho day tinh tru tinh ma mot trong nhung yeu to de tang tinh chat tru tinh do la su lien tuong khong gian vat ly voi tinh cam cua nhan vat chu the.

Tu nhung phan tich va ket qua da trinh bay o cac phan tren, ta co the neu len mot so net dac trung trong van hoc cua ho Hue, do la:

- Su nang dong cua dan o mot vung dat moi, muon thay doi nhung ne nep cu trong sang tac van hoc. Neu o mien Bac, the tho luc bat va song that luc bat chinh the duoc dung nhieu thi o Hue lai pho bien the tho luc bat bien the va song that luc bat bien the.

- Su sang tao trong loi su dung tu ngu trong cach hop van.

- Nghe thuat xay dung hinh tuong, bieu hien tinh cach con nguoi bang cac phuong phap mieu ta, so sanh, lien tuong va tuong thuat sac sao. Co khi lai ket hop cac phuong phap ay lai voi nhau.

- Nghe thuat su dung thoi gian va khong gian nghe thuat de lam noi bat sac thai tinh cam, tam tu con nguoi dia phuong

Dac trung ve nghe thuat dien xuong

Ta co the neu ra mot so dac diem ve ngon ngu am nhac va dien xuong:

Theo nhan xet cua Hoang Thi Chau ve viec phan vung ngon ngu, thi ve co ban, Hue noi “ giong mien Trung”. Tuy nhien "giong mien Trung" cua Hue co nhung dac diem rieng, do nguon goc xuat phat cua nhung luu dan di den nhung vung dat moi. Vung Binh Tri Thien ve co ban la dan Nghe Tinh vao theo con duong tham thau dan tu doi Tran. Chinh the ma phuong ngu Nghe Tinh va phuong ngu Binh Tri Thien co nhung dac diem giong nhau. Rieng tieng Hue mang nhieu sac thai moi cua phuong ngu Nam Trung Bo va Nam Bo.

Ve am vuc, co nha nghien cuu nhan xet rang, hai vung Quang Tri va Thua Thien co am vuc thuoc loai can va hep nhat nuoc.

Do anh huong cua cac giong noi dia phuong nen khi ho nguoi ta cung phat am theo giai dieu rieng cua tung vung. Mot nha nghien cuu am nhac cho rang: Nguoi Viet o mien Bac von quen dung cac ngu cung dung ( do, re, fa, sol, la), nguoi mien Nam quen dung giai dieu nam trong ngu cung hoi Nam giong oan ( do, mi, fa ( gia), sol, la) nguoi Thua Thien Hue dung ngu cung “ hoi Nam giong ai” ( do, re ( non), fa ( gia), sol, la ( non). Ngu cung hoi Nam giong ai la net dac trung cua nghe thuat dien xuong ho Thua Thien Hue. No bao trum ho nghi le, ho sinh hoat vui choi hay lao dong san xuat va nghe nghiep. No toat ra mot am huong xa xoi, huyen bi va day tinh tru tinh trong cac lan dieu ho dua linh, ho bai thai, ho mai nhi, ho gia gao, ho o...

Ho Thua Thien Hue kha phong phu. Moi the loai lai co le loi dien xuong rieng biet.

- Ho dua linh la mot he thong dien xuong gom cac dieu mua, hat, ho co the trinh dien trong mot dem.

- Ho sinh hoat vui choi co ho ru em khoan thai, diu dang.

- Ho bai thai voi lan dieu du duong, tram bong, ho bai choi vui nhon hon... Day la loai ho don co kem theo trinh dien san khau.

- Ho gia gao la mot dieu ho vui tuoi, linh hoat. Ho o la dieu ho don de pho dien tam tinh, Ho xay lua khoan thai, deu deu voi tieng xo “ la ho”. Ho quet voi co am dieu tuong tu nhu ho nen, nhip do chac khoe va khan truong. Ho keo thac la dieu ho khi keo be qua thac, tieng ho menh mong, khoe khoan.

- Ho mai nhi la dieu ho tren song nuoc, tieu bieu cho ho Hue.

Tieng ho ngan dai, dan trai, luu luyen tren song khien nguoi nghe phai me man, dieu ho nay can phai xo hai lan lop mai. Ho mai day co tiet dieu nhanh, khoe hon ho mai nhi, va khong ngan dai, bay bong.

Ve nghe nhan dan gian ta cung can chu y den hai loai nghe nhan phat sinh tu dong ruong va nghe nhan hap thu nen Han hoc.

Qua cac giai thoai con luu truyen o Thua Thien Hue ve cac dieu ho doi dap giua cac nghe nhan nay, ta thay duoc tai nang doi dap cung su giau co ve tri thuc ngon ngu, van hoc cua ho.

Mot loai nghe nhan khac duoc hap thu mot nen Han hoc kha ky, lai co tam hon dan gian, yeu men cau ho tieng hat. Trong cac cau ho doi dap, ho thuong thu vai “ thay ga”. O Thua Thien Hue co hai thi nhan noi tieng: Ung Binh Thuc Gia Thi va Thao Am Nguyen Khoa Vy da de lai nhieu giai thoai thu vi ve ho doi dap nam nu.

Cung nhu cac the loai khac, ho Thua Thien Hue se co nhung buoc thang tram, phat trien, chuyen doi chuc nang sinh hoat nhu no da tung trai qua nhung nam thang truoc day. Khi Hue duoc cong nhan la di san van hoa cua nhan loai, khi long nguoi Thua Thien Hue van yeu thich van nghe truyen thong thi chung ta co co so va dieu kien de hy vong du thoi gian co thay doi, cac lan dieu ho day dan toc tinh con co co hoi de phuc sinh. Phat trien va chuyen doi chuc nang cho phu hop voi tham my quan hien dai, phuc vu doi song con nguoi, dem lai niem tin yeu cuoc song.

Vietbao (Theo: quehuongonline.vn)

Thích và chia sẻ bài viết này trên facebook Theo dõi vietbao.vn trên facebook

Tìm hiểu: Thua Thien Hue, Nghe Tinh, Viet Nam, Bac Bo, Nam Bo, Quang Binh, song that luc bat, lao dong san xuat, khong gian vat ly, tho luc bat, ho mai nhi, ho gia gao, net dac trung, dan ca, dieu ho, cau

Xem Bản Tiếng Việt Có Dấu: Những đặc trưng của hò Huế

Ban co the doc ban tieng Viet co dau cua bai viet Những đặc trưng của hò Huế bang cach nhan chuot vao duong dan tren.

Lien he ve tin Nhung dac trung cua ho Hue

Nhan xet, hay lien he ve tin Nhung dac trung cua ho Hue co the gui bang duong dan o duoi. Ban nen gui kem tieu de bai viet Nhung dac trung cua ho Hue de lam tham khao. Bai viet nay thuoc chuyen de Phong tuc tap quan trong chuyen muc Kham pha Viet Nam.

Cac tin khac:

Xem tiep ... Phong tuc tap quan
Kenh Tin RSS Kenh Tin RSS | Du Bao Thoi Tiet | Lich Xem TV | Lien He - Contact | Quang Cao | Viec Lam | Dieu Kien Su Dung | Bao Ve Tinh Rieng Tu | Sitemap

Copyright©2008 VietBao.vn, Thu Vien Thong Tin Tong Hop Viet Nam va The Gioi, phien ban thu nghiem phan mem Viet Bao Viet Nam, beta 1.0