NguyenTac Cung Khan Vai va Lay

Tags: Tac Cung, Nghia Cua, nguoi qua co, ve phia truoc, theo thu tu, chu gia dinh, ban tay, nguoi ta, dan ong, nhung nguoi, sau do, tuc la, lay, xuong, le


Khai-Chinh Pham Kim-Thu  

I. Nghi-Thuc Cung Gia-Tien

a-BanthoToTien.jpgKhi cung thi chu gia dinh phai bay do le cung voi hoa qua theo nguyen-tac “dong binh tay qua,” ruou, va nuoc. Sau do, phai dot den (den dau, den cay, hay den dien), thap nhang, danh chuong, khan, va cung truoc roi nhung nguoi trong gia dinh theo thu tu tren duoi cung sau. Nhang (huong) den de moi va chuong de thinh to tien. Khi cung thi phai chap tay dua len ngang tran khan. Khan la loi trinh voi to tien ve ngay cung lien quan den ten nguoi qua co, ngay thang nam ta va tay, ten dia phuong minh o, ten minh va ten nhung nguoi trong gia dinh, ly do cung va loi cau nguyen, v.v.. Rieng ten nguoi qua co ta phai khan ro nho. Sau khi khan roi, tuy theo dia vi cua nguoi cung va nguoi qua co ma vai hay lay. Neu bo cung con thi chi vai bon vai ma thoi. Neu con chau cung to tien thi phai lay bon lay. Chung ta can hieu cho ro ve y nghia cua Cung, Khan, Vai, va Lay.

II. Dinh-Nghia cua Cung, Khan, Vai, va Lay

a. Cung

Khi co gio Tet, gia-chu bay hoa (bong) qua, nuoc, ruou, co-ban, chen bat, dua, muong (thia) len ban tho roi thap nhang (huong), thap den, dot nen (den cay), khan, vai, hay lay de to long hieu-kinh, biet on, va cau phuoc-lanh. Day la nghia rong cua cung. Trong nghia binh-thuong, cung la thap nhang (huong), khan, lay,va vai.

b. Khan (*)

Khan la loi cau-khan lam-ram trong mieng khi cung, tuc la loi noi nho lien-quan den cac chi-tiet ve ngay thang nam, noi-chon, muc-dich buoi cung le, cung ai, ten nhung nguoi trong gia dinh, loi cau xin, va loi hua.
 Sau khi khan, nguoi ta thuong vai vi vai duoc coi la loi chao kinh-can. Nguoi ta thuong noi khan vai la vay. Trong truyen Kieu, Nguyen Du dung tu khan vai trong cau “Lam ram khan vai nho to,/ Sup ngoi dat co truoc mo buoc ra.” (cau 95-96)

c. Vai

Vai thuong duoc ap-dung o the dung, nhat la trong dip le o ngoai troi. Vai thay the cho lay o trong truong hop nay. Vai la chap hai ban tay lai de truoc nguc roi dua len ngang dau, hoi cui dau va khom lung xuong roi sau do ngang len, dua hai ban tay xuong len theo nhip luc cui xuong khi ngang len. Tuy theo tung truong-hop, nguoi ta vai 2,3,4, hay 5 vai (xem phan sau).

d. Lay

Lay la hanh-dong bay to long ton-kinh chan-thanh voi tat-ca tam-hon va the-xac doi voi nguoi tren hay nguoi qua-co vao bac tren cua minh. Co hai the lay: the lay cua dan ong va the lay cua dan ba. Co bon truong hop lay: 2 lay, 3 lay, 4 lay, va 5 lay. Moi truong hop deu co mang y-nghia khac nhau.

The Lay Cua Dan Ong

banthogiatien.jpgThe lay cua dan ong la cach dung thang theo the nghiem, chap hai tay truoc nguc va do cao len ngang tran, cui minh xuong, dua hai ban tay dang chap xuong gan toi mat chieu hay mat dat thi xoe hai ban tay ra dat nam up xuong, dong thoi qui goi ben trai roi goi ben phai xuong dat, va cui rap dau xuong gan hai ban tay theo the phu- phuc. Sau do cat nguoi len bang cach dua hai ban tay chap lai de len dau goi trai luc bay gio da co len va dua ve phia truoc ngang voi dau goi chan phai dang qui de lay da dung day, chan phai dang qui cung theo da dung len de cung voi chan trai dung o the nghiem nhu luc dau. Cu theo the do ma lay tiep cho du so lay (xem phan Y-Nghia cua Lay duoi day). Khi lay xong thi vai ba vai roi lui ra.

Co the qui bang chan phai hay chan trai truoc cung duoc, tuy theo thuan chan nao thi qui chan ay truoc. Co dieu can nho la khi qui chan nao xuong truoc thi khi chuan-bi cho the dung day phai dua chan do ve phia truoc nua buoc va ti hai ban tay da chap lai len dau goi chan do de lay the dung len. The lay theo kieu nay rat khoa-hoc va vung-vang. So-di phai qui chan trai xuong truoc vi thuong chan phai vung hon nen dung de giu the thang-bang cho khoi nga. Khi chuan-bi dung len cung vay. So-di chan trai co len dua ve phia truoc duoc vung-vang la nho chan phai co the vung hon de lam chuan.
 The lay phu-phuc cua may nha su rat kho. Cac Thay phat tay ao ca sa, dua hai tay chong xuong ngay mat dat va dong-thoi qui hai dau goi xuong luon. Khi dung day cac Thay day hai ban tay lay the dung han len ma khong can phai de tay ty len dau goi. So di duoc nhu the la nho cac Thay da tap-luyen hang-ngay moi khi cung Phat. Neu thinh-thoang qui cu moi di le chua, phai can-than vi khong lay quen ma lai bat chuoc the lay cua may Thay thi rat co the mat thang-bang.

The Lay Cua Dan Ba

The lay cua cac ba la cach ngoi tret xuong dat de hai cang chan vat cheo ve phia trai, ban chan phai ngua len de o phia duoi dui chan trai. Neu mac ao dai thi keo ta ao truoc trai ngay ngan ve phia truoc va keo vat ao sau ve phia sau de che mong cho dep mat. Sau do, chap hai ban tay lai de o truoc nguc roi dua cao len ngang voi tam tran, giu tay o the chap do ma cui dau xuong. Khi dau gan cham mat dat thi dua hai ban tay dang chap dat nam up xuong dat va de dau len hai ban tay. Giu o the do do mot hai giay, roi dung hai ban tay day de lay the ngoi thang len dong-thoi chap hai ban tay lai dua len ngang tran nhu lan dau. Cu theo the do ma lay tiep cho du so lay can thiet (xem phan Y Nghia cua Lay duoi day). Lay xong thi dung len va vai ba vai roi lui ra la hoan tat the lay.

Cung co mot so ba lai ap dung the lay theo cach qui hai dau goi xuong chieu, de mong len hai got chan, hai tay chap lai dua cao len dau roi giu hai tay o the chap do ma cui minh xuong, khi dau gan cham mat chieu thi xoe hai ban tay ra up xuong chieu roi de dau len hai ban tay. Cu tiep tuc lay theo cach da trinh bay tren. The lay nay co the lam dau ngon chan va dau goi ma con khong may dep mat.

The lay cua dan ong co ve hung-dung, tuong trung cho duong. The lay cua cac ba co tinh cach uyen-chuyen tha-thuot, tuong-trung cho am. The lay cua dan ong co dieu bat-tien la khi mac au-phuc thi rat kho lay. Hien nay chi co may vi cao-nien con ap-dung the lay cua dan ong, nhat la trong dip le Quoc-To. Con phan dong, nguoi ta co thoi quen chi dung vai ma thoi.

The lay cua dan ong va dan ba la truyen-thong rat co y-nghia cua nguoi Viet ta. No vua thanh-khan vua trang-nghiem trong luc cung to-tien. Neu muon giu phong-tuc tot dep nay, cac ban nam nu thanh-nien phai co long tu-nguyen. Muon ap-dung the lay, nhat la the lay cua dan ong, ta phai tap-duot lau moi nhuan-nhuyen duoc. Neu da muon thi moi viec se thanh.

III . Y-Nghia cua Lay va Vai

So lan lay va vai deu mang mot y-nghia rat dac-biet. Sau day chung toi xin trinh-bay ve y-nghia cua vai va lay. Day la phong-tuc dac-biet cua Viet Nam ta ma nguoi Tau khong co tuc-le nay. Khi cung, nguoi Tau chi lay 3 lay hay vai 3 vai ma thoi.

a. Y-Nghia Cua 2 Lay va 2 Vai

Hai lay dung de ap-dung cho nguoi song nhu trong truong-hop co dau chu re lay cha me. Khi di phung-dieu, neu la vai duoi cua nguoi qua-co nhu em, con chau, va nhung nguoi vao hang con em, v.v., ta nen lay 2 lay.

Neu vai sau khi da lay, nguoi ta thuong vai ba vai. Y-nghia cua ba vai nay, nhu da noi o tren la loi chao kinh-can, chu khong co y-nghia nao khac. Nhung trong truong- hop nguoi qua-co con de trong quan-tai tai nha quan, cac nguoi den phung- dieu, neu la vai tren cua nguoi qua-co nhu cac bac cao-nien, hay nhung nguoi vao hang cha, anh, chi, chu, bac, co, di, v. v., cua nguoi qua-co, thi chi dung de vai hai vai ma thoi. Khi quan-tai da duoc ha-huyet, tuc la sau khi chon roi, nguoi ta vai nguoi qua co 4 vai.

Theo nguyen ly am-duong, khi chua chon, nguoi qua-co duoc coi nhu con song nen ta lay 2 lay. Hai lay nay tuong-trung cho am duong nhi khi hoa-hop tren duong-the, tuc la su song. Sau khi nguoi qua co duoc chon roi, phai lay 4 lay.

b. Y-Nghia Cua 3 Lay va 3 Vai

Khi di le Phat, ta lay 3 lay. Ba lay tuong-trung cho Phat, Phap, va Tang (xin xem bai ve “Nghia Dich Thuc cua Quy Y Tam Bao” da duoc pho bien truoc day va se duoc nhuan sac va pho bien). Phat o day la giac, tuc la giac-ngo, sang-suot, va thong hieu moi le. Phap la chanh, tuc la dieu chanh-dang, trai voi ta nguy. Tang la tinh, tuc la trong-sach, thanh-tinh, khong bon-nho. Day la noi ve nguyen-tac phai theo. Tuy-nhien, con tuy moi chua, moi noi, va thoi quen, nguoi ta le Phat co khi 4 hay 5 lay.

Trong truong-hop cung Phat, khi ta mac do Au-phuc, neu cam thay kho-khan trong khi lay, ta dung nghiem va vai ba vai truoc ban tho Phat.

c. Y-Nghia Cua 4 Lay va 4 Vai

Bon lay de cung nguoi qua-co nhu ong ba, cha me, va thanh-than. Bon lay tuong-trung cho tu-than phu-mau, bon phuong (dong: thuoc duong, tay: thuoc am, nam: thuoc duong, va bac: thuoc am), va tu-tuong (Thai Duong,Thieu Duong, Thai Am, Thieu Am). Noi chung, bon lay bao-gom ca coi am lan coi duong ma hon o tren troi va phach hay via o duoi dat nuong vao do de lam cho tru-ngu.

Bon vai dung de cung nguoi qua-co nhu ong ba, cha me, va thanh than, khi khong the ap-dung the lay.

d.Y-Nghia Cua 5 Lay va 5 Vai

Ngay xua nguoi ta lay vua 5 lay. Nam lay tuong-trung cho ngu-hanh (kim, moc, thuy, hoa, va tho), vua tuong-trung cho trung-cung tuc la hanh-tho mau vang dung o giua. Con co y-kien cho rang 5 lay tuong-trung cho bon phuong (dong, tay, nam, bac) va trung-uong, noi nha vua ngu. Ngay nay, trong le gio To Hung-Vuong, qui-vi trong ban te le thuong lay 5 lay vi To Hung-Vuong la vi vua khai-sang giong noi Viet.

Nam vai dung de cung To khi khong the ap-dung the lay vi qua dong nguoi va khong co du thi-gio de moi nguoi lay 5 lay.

IV Ket Luan

Phong tuc co duoc la do thoi quen ma moi nguoi da chap nhan, nhieu khi khong giai thich duoc ly do tai sao lai nhu the ma chi biet lam theo cho dung thoi. Trong moi gia dinh Viet Nam, du theo dao nao cung vay, chung ta, con dan nuoc Viet, hay co gang thiet lap mot ban tho gia tien. Co nhu the, con chau ta moi co co hoi hoc hoi cach thiet lap ban tho gia tien, va hieu duoc y nghia cua viec tho cung ra sao.

Tho cung la cach bieu thi long nho on to tien cung nhu long thuong va hieu thao doi voi ong ba cha me. Day la mot truyen thong van hoa tot dep cua nguoi Viet ma chung ta can phai duy tri.

 Khai-Chinh Pham Kim-Thu

(*) Gop y them cua TRANG CHU: Loi khan vai la loi noi chuyen voi nguoi qua co, do do loi khan la tam long cua nguoi con song. thi muon khan sao cung duoc. Tuy nhien nguoi xua cung da dat ra le khan va loi khan.

 Le khan gom cac thu tuc nhu sau: (Chi nho dai khai mong quy vi cao nien day do them cho de hieu dinh cho dung de doi sau dung)

1. Sau khi mam co da dat xong thi gia truong an mac chinh te (ngay xua thi khan dong ao dai) di ra mo cua chinh. O xu lanh thi cung phai rang he cua chu khong dong duoc cua kin mit.

2. Sau do phai khan xin Thanh Hoang Tho dia de ho khong lam kho de Linh ve huong le gio.

3. Va sau day la mot doan khan theo loi xua:

Duy .....quoc.....Tinh/Thi xa.... trang/gia tai... (so nha). Viet lich thu 488..., thu nhat ... (ngay am lich) huy nhat  gia phu/mau/Tang to v.v. la Hien khao/Ty.. (ten) (cho dan ba thi la hien ty;  voi ong noi ngoai thi them chu to - hien to khao/ty), Hieu tu/nu/ton v.v la (Ten) tam thanh kinh cao thanh hoang va tho than ban dia, tien chu tiep dan gia phu mau/co di v.v. (Nguoi duoc gio hom nay) dong cung thinh Cao tang to khao, cao tang to ty, liet vi to tien, hien to khao, hien to ty, co di ty muoi, noi ngoai dong giai lam, toa ngu linh san chung giam. Can cao.

Vietbao (Theo: e-cadao)


Thích và chia sẻ bài viết này trên facebook Theo dõi vietbao.vn trên facebook

TIN Khám Phá Việt Nam NỔI BẬT

Vụ sập hầm: Phó Thủ tướng đến hiện trường chỉ đạo ứng cứu

Phó Thủ tướng Hoàng Trung Hải chỉ đạo phải nỗ lực khẩn trương tích cực hơn nữa trong công tác ứng cứu; đảm bảo an toàn cho các công nhân cũng như các lực lượng tham gia cứu hộ

Công tác đào tạo VĐV trẻ nhìn từ Đại hội TDTT toàn quốc 2014: Ít niềm vui, nhiều nỗi lo

Đa số các đoàn vào cuộc ở Đại hội đều có tâm lý “săn” được càng nhiều huy chương càng tốt và trong tính toán của nhiều đoàn, đây không phải là chỗ mạo hiểm để cho các tài năng trẻ thử sức.

Sắp nối lại đàm phán hòa bình Ukraine

Tổng thống Pháp Francois Hollande cho biết các cuộc đàm phán hòa bình giữa đại diện chính phủ Ukraine và phe ly khai miền Đông có thể diễn ra vào ngày 21 hoặc 22/12 tới tại thủ đô Minsk của Belarus.

Sơn Tùng M-TP là 'Mỹ nam của năm 2014'

Dù những scandal "đạo nhạc" kéo theo những việc trì hoãn bộ phim đầu tiên chạm ngõ điện ảnh Chàng trai năm ấy, nhưng Sơn Tùng M-TP vẫn xứng đáng nhận được giải thưởng Mỹ nam của năm, đề cử từ khán giả hâm mộ.

Tìm hiểu: Tac Cung, Nghia Cua, nguoi qua co, ve phia truoc, theo thu tu, chu gia dinh, ban tay, nguoi ta, dan ong, nhung nguoi, sau do, tuc la, lay, xuong, le

Xem Bản Tiếng Việt Có Dấu: Nguyên-Tắc Cúng, Khấn, Vái, và Lạy

Ban co the doc ban tieng Viet co dau cua bai viet Nguyên-Tắc Cúng, Khấn, Vái, và Lạy bang cach nhan chuot vao duong dan tren.

Lien he ve tin NguyenTac Cung Khan Vai va Lay

Nhan xet, hay lien he ve tin NguyenTac Cung Khan Vai va Lay co the gui bang duong dan o duoi. Ban nen gui kem tieu de bai viet NguyenTac Cung Khan Vai va Lay de lam tham khao. Bai viet nay thuoc chuyen de Phong tuc tap quan trong chuyen muc Kham pha Viet Nam.

Cac tin khac:

Xem tiep ... Phong tuc tap quan
Kenh Tin RSS Kenh Tin RSS | Du Bao Thoi Tiet | Lich Xem TV | Lien He - Contact | Quang Cao | Viec Lam | Dieu Kien Su Dung | Bao Ve Tinh Rieng Tu | Sitemap

Copyright©2008 VietBao.vn, Thu Vien Thong Tin Tong Hop Viet Nam va The Gioi, phien ban thu nghiem phan mem Viet Bao Viet Nam, beta 1.0