Nghe lam giay va in o dat Kinh ky xua

Tags: Ha Noi, Le Thanh Tong, Luong Nhu Hoc, Kinh thanh Thang Long, tac pham van chuong, nghe lam giay, nghe thu cong, Ban Khac Go, dac biet la, nghe in, nuoc ta, kinh ky, the ky, in hinh, sach


Mot trong nhung nghe thu cong truyen thong co vai tro quan trong, dong gop to lon trong su bao luu, gin giu nhung gia tri van hoa cua dan toc chinh la nghe lam giay va nghe in. Su ra doi cua hai nghe thu cong nay co y nghia rat lon, dac biet tai kinh thanh Thang Long thi no cang co dieu kien phat trien manh me.

Nghe lam giay cua nuoc ta co tu lau. Neu nhu vao khoang nam 1500, nguoi My moi biet lam giay thi nhung cuon sach co o the ky III, IV da noi den giay cua Viet Nam. Bay gio ngoai viec dung vo cay do de lam giay, to tien ta con dung reu be va dac biet la go tram de lam giay. Giay lam bang vo cay va la cay go tram goi la giay mat huong mau trang, co van, thom ben, bo xuong nuoc khong bi nat.

Sau khi nuoc ta gianh duoc doc lap, duoi trieu nha Ly (the ky XI – the ky XIII) Thang Long tro thanh mot trung tam san xuat giay quan trong. Nhieu nha o vung Dich Vong chuyen san xuat giay. Thoi bay gio nguoi ta goi noi do la ngo lam giay va chinh vi vay, chiec cau bac qua song To Lich o vung do da mang ten Cau Giay (nay thuoc quan Cau Giay, Ha Noi). Cung ngay tu thoi Ly dan lang Nghia Do (Ha Noi) da san xuat ra loai giay sac (loai giay danh rieng cho vua dung de viet sac lenh) co ve rong va may, goi la giay Long Am. Co lan vua nha Ly da sai su gia mang bieu vua Tong loai giay tot do nuoc ta san xuat.

Vao the ky V, Nguyen Trai trong tac pham “Du dia chi” nam 1438 da viet dan phuong Yen Thai thuoc vung Buoi (nay thuoc quan Tay Ho, Ha Noi) chuyen song bang nghe lam giay. Cho den nay o lang Buoi van con mot so ho san xuat giay do.

Sau khi phat minh ra giay, trong mot thoi gian dai nguoi ta thuong chi co sach chep tay. Viec sao chep tay rat cham lai thieu chinh xac cho nen truoc khi nghe in ra doi, viec doc sach bi han che, vi vay ma viec truyen ba tri thuc van hoa trong xa hoi rat kho khan.

sacphong.jpg

Ban sac phong thoi Nguyen

Tu the ky VII, VIII, o nuoc ta dao Phat rat thinh, chua chien duoc xay dung o moi noi. Cac nha su vua gioi tieng Phan (ngon ngu An do co), vua tinh thong tieng Han da gop phan dich nhieu bo kinh Phat tu tieng Phan ra tieng Han. Co le nghe in o Viet Nam da co tu bay gio, va duoc bat nguon tu nhu cau in cac loai sach kinh nha Phat. Tuy nhien, dieu chac chan rang duoi thoi Ly – Tran, nghe in da duoc luu hanh rong rai dac biet la tai kinh thanh Thang Long.

Trong sach “Thieu uyen tap anh” viet duoi thoi nha Tran da chep rang: Su Tin hoc, ho To, nguoi lang Chu Minh, phu Thien Duc (nay thuoc tinh Bac Ninh) ca nha lam nghe khac cac ban in kinh Phat. Ong mat nam 1190 nhu vay la it nhat tu the ky XII, nghe in sach bang ban khac go da co o nuoc ta.

Duoi thoi Tran, khoang nien hieu Nguyen Phong (1251 – 1258) doi vua Tran Thai Tong, nha nuoc quan chu phong kien da sai in cac to khai ho khau bang ban khac go va cho luu hanh khap ca nuoc. Cac ban in kinh Phat cung duoc tiep tuc pho bien.

Nam 1396, Ho Quy Ly da cho in va ban hanh tien giay lan dau tien. Tien giay thoi Ho co khac hinh khac nhau voi nhung menh gia khac nhau. Giay 10 dong in hinh reu bien, giay 30 dong in hinh song nuoc, giay 2 tien in hinh con rua, con giay 3 tien in hinh con lan, giay 1 tien in hinh dam may, giay 5 tien in hinh con phuong, giay 1 quan in hinh rong. Day la nhung an loat pham co hinh ve xua nhat cua nuoc ta ma su sach con ghi lai. Tuy nhien, do viec Ho Quy Ly lan quyen nha Tran nen khong duoc dan ung ho, va vi vay nhung chinh sach cai cach trong do co viec su dung tien giay cua nha Ho khong duoc nhan dan lam theo.

Sang den thoi Le, kinh do Thang Long da co nhung pho phuong chuyen khac sach ma khong bi ngan cam. Viec khac sach nay da giup cho su truyen ba nhung gia tri van hoa dac biet la su nghiep van chuong cua cac bac tai hoa tu hoi tai Thang Long. Trieu dinh nha Le da chinh thuc cho san xuat cac sach Nho hoc. Thoi Le, Nho giao tro thanh quoc giao, nhung tac pham van chuong cua nha nho duong thoi trong do dac biet la vua Le Thanh Tong da gop phan lam cho nghe in tai kinh thanh phat trien, truyen ba rong rai nhung tac pham van chuong co gia tri trong xa hoi. Nam 1435, vua Le Thanh Tong da cho in 4 tac pham lon cua Nho giao (Tu thu: Dai Hoc, Trung Dung, Luat Ngu, Manh Tu) de dung lam sach giao khoa o cac truong trong nuoc. Nam 1467, vua Le Thanh Tong sai in 5 tac pham khac cua Nho giao (Ngu kinh: Kinh Thu, Kinh Thi, Kinh Le, Kinh Dich va Kinh Xuan Thu). Nhung tac pham in nay deu duoc tang tru tai kho tang thu cua truong Quoc Tu Giam (thuoc khu Van Mieu – Quoc Tu Giam, Ha Noi ngay nay).

Nghe lam giay va in o dat Kinh ky xua

Sach hoc du thi cua si tu xua

Ngoai viec in sach (sach hoc, sach thuoc), duoi trieu dai phong kien, trieu dinh da cho in lich ghi ro ngay tot, ngay xau, viec nen lam, viec khong nen lam… theo quan niem me tin ngay xua va cung ghi ca tinh hinh thoi tiet trong nam nhu ngay lap xuan, lap ha, ngay dai han, tieu han, ngay con nuoc…

Cang ve sau nay, nghe in ban khac go khong chi dung de in sach, in lich ma con dung de in tranh Tet. Tai kinh thanh Thang Long co pho Hang Trong noi tieng voi nhung buc tranh khac go nhung duong net vo cung dieu luyen. So di tranh Hang Trong dat duoc trinh do tham my cao boi nghe nhan ve tranh chi dung ban in khac go de in phan net cua tranh, con mau cua tranh chinh la do cac nghe nhan su dung pham mau de truc tiep to len tranh, tao ra su mem mai, chan thuc cua buc tranh.

Cho den dau the ky XX, khi nghe in chu roi duc bang kim loai ra doi thi o nuoc ta van con nhieu cua hieu in sach bang ban khac go. Cac sach tho van, sach nhac, truyen Kieu, truyen Nom dan gian… khi xua deu duoc in bang ban khac go. Co nhung loai sach in bang chu Han, chu Nom hoac in chu Han co phu chu bang chu Nom.

Khong nhung nguoi tho in sach bang ban khac go ma ho con nam duoc ky thuat in chu roi bang go. Cuon sach co xua nhat in chu roi bang go con lai den ngay nay la sach “Truyen ky man luc” cua Nguyen Du ban in de nam Vinh Thinh thu 8 trieu Le (1712).

Tho in sach khac go o Ha Noi, Nam Dinh… co nhieu nguoi que o hai lang Hong Lieu va Lieu Trang thuoc huyen Gia Loc, tinh Hai Duong. Ho tho Luong Nhu Hoc lam to su nghe in. Luong Nhu Hoc la nguoi lang Hong Lieu, do Tham Hoa duoi thoi vua Le Thanh Tong va hai lan ong duoc cu di su nha Minh. Tuong truyen ong hoc phuong phap in sach cua tho Trung Quoc trong thoi gian di su, khi ve ong day cho nguoi lang nghe khac go cac ban in kinh, sach de ban cho nhan dan. Nhan dan lang Lieu Trang cung huyen cung hoc duoc nghe do. Tuy nhien, qua cac tai lieu su cu thi ro rang Luong Nhu Hoc khong phai la nguoi dau tien truyen ba nghe in o nuoc ta ma ong chi gop phan lam cho thuat in an cua nuoc ta ngay cang pho bien.

Co the noi, nghe lam giay va nghe in dat kinh ky duoc ra doi va phat trien truoc tien do nhu cau cua trieu dinh phong kien dung de in kinh Phat va cac loai sach giang day trong truong hoc, sau do la de bao luu nhung tac pham van chuong co gia tri, nhung tac pham nghe thuat mang tinh tham my cao. Va khong the phu nhan nghe lam giay va nghe in da gop phan khong nho lam nen su phong phu cho cac nghe thu cong truyen thong tai kinh thanh Thang Long, the hien duoc tai nang cua nhung con nguoi tai hoa hoi tu tai vung dat kinh ky ngan nam van hien.

Vietbao (Theo: Nguoi Ha Noi)

Thích và chia sẻ bài viết này trên facebook Theo dõi vietbao.vn trên facebook

Tìm hiểu: Ha Noi, Le Thanh Tong, Luong Nhu Hoc, Kinh thanh Thang Long, tac pham van chuong, nghe lam giay, nghe thu cong, Ban Khac Go, dac biet la, nghe in, nuoc ta, kinh ky, the ky, in hinh, sach

Xem Bản Tiếng Việt Có Dấu: Nghề làm giấy và in ở đất Kinh kỳ xưa

Ban co the doc ban tieng Viet co dau cua bai viet Nghề làm giấy và in ở đất Kinh kỳ xưa bang cach nhan chuot vao duong dan tren.

Lien he ve tin Nghe lam giay va in o dat Kinh ky xua

Nhan xet, hay lien he ve tin Nghe lam giay va in o dat Kinh ky xua co the gui bang duong dan o duoi. Ban nen gui kem tieu de bai viet Nghe lam giay va in o dat Kinh ky xua de lam tham khao. Bai viet nay thuoc chuyen de Lang nghe truyen thong trong chuyen muc Kham pha Viet Nam.

Cac tin khac:

Xem tiep ... Lang nghe truyen thong
Kenh Tin RSS Kenh Tin RSS | Du Bao Thoi Tiet | Lich Xem TV | Lien He - Contact | Quang Cao | Viec Lam | Dieu Kien Su Dung | Bao Ve Tinh Rieng Tu | Sitemap

Copyright©2008 VietBao.vn, Thu Vien Thong Tin Tong Hop Viet Nam va The Gioi, phien ban thu nghiem phan mem Viet Bao Viet Nam, beta 1.0