Nghe gom co truyen Viet Nam

Tags: Viet Nam, Bat Trang, Tho Ha, Phu Lang, But Thap, Bo Bat, hoa van trang tri, Gom Men Ngoc, Gom Hoa Nau, phat trien manh, do gom, lo gom, do la, nuoc ta, ky nghe, ly


Gom la mot trong nhung phat minh quan trong cua to tien ta tu ngan doi nay, do gom da gan bo mat thiet voi cuoc song cua nhan dan ta. Voi chi sang tao va doi ban tay kheo leo cua nguoi tho gom, gom co Viet Nam da tro thanh mot loai hinh nghe thuat mang tinh dan gian sau sac.


Gom truyen thong

Gom co truyen Viet Nam da co cach day sau, bay ngan nam. Gom xuat hien trong nhung di chi thuoc van hoa Hoa Binh, van hoa Bac Son, van hoa Ha Long... Roi ta thay trong di chi thuoc hau ky do da moi Phung Nguyen, giai doan Dong Dau, giai doan Go Mun... Do gom co truyen nuoc ta da co nhung buoc phat trien cao va het suc phong phu.

Trong truyen thuyet, su xuat hien cua do gom, do su nhu mot dieu bi hiem, linh thieng “Do gom, su la loai chat bot nam sau trong long dat, o nhung noi linh thieng co ma quy canh giu. Muon khai thac duoc phai chon ngay lanh thang tot. Len toi mat dat, nho anh sang choi loi cua mat troi soi doi chat bot do moi bien thanh gom, su...”

 

Gommenlam_BTrang.jpg

 San pham gom men lam cua Bat Trang

Thuc ra do chi la truyen thuyet ly ky de tang cai phan quan trong cua ky nghe gom, su xa xua. Thuc chat hang gom, su ra doi nho doi ban tay kheo leo va dau oc sang tao cua nguoi tho thu cong. Lich su Viet Nam, tap 1, trang 38 co ghi: “Trong giai doan Phung Nguyen, ky thuat tao che do da da dat den trinh do cuc thinh. Nhung chiec riu, vo duc... quy mo to nho khac nhau, duoc che tao bang cach mai, cua khoan, rat hoan thien. Nhung vong tay, hoa tai, hat chuoi... bang da duoc chau chuot, tien, got tinh vi. Nhung loai hinh do gom (noi, bat, coc, vo...) co hinh dang dep, chac, khoe, phan nhieu da duoc che tao tu ban tay. Mat ngoai do gom phu day hoa van trang tri voi nhung duong vach sac sao, nhung net cong uyen chuyen, mem mai, duoc phoi tri, doi xung va hai hoa. Do la mot bieu hien ve oc tham my kha cao cua nguoi Viet Nam luc bay gio....”

Vay la ky nghe gom giai doan Phung Nguyen (cach ta gan 4.000 nam) o nuoc ta da phat trien manh. Con nguoi buoi do da biet nghi ra ban xoay va che tao ra thu men de phu ngoai, tang them ve dep ky dieu cua do gom.

Day la mot thoi ky cua nuoc Van Lang. Cho toi thoi Au Lac, ky nghe gom da phat trien manh lam. Nghe nung gach, lam ngoi... cung da co tu ngay nay.

Phai noi thoi cuc thinh cua gom su la thoi ky Ly - Tran (the ky XI - XIV). Do la nhung nam dat nuoc phon thinh, kinh te manh me, quan su vung manh, van hoa phat trien, dat nuoc an binh, moi ky nghe duoc khuyen khich phat dat.

Nghe gom, xem ra phat trien rai rac khap dat nuoc. O tinh nao cung co nhung vung lam nghe gom. Cu ven cac dong song, chung ta gap nhieu manh sanh, manh gom con vuong sot lai. Hoac chung ta gap nhung day lo gom dang an khoi nghi ngut. Nhung trung tam su gom o nuoc ta, xuat hien tu thoi Ly - Tran ma den nay van con hung thinh nghe nghiep, do la Bat Trang (Ha Noi), Tho Ha, Phu Lang (Bac Ninh), Huong Canh (Vinh Phuc), Que Quyen (Ha Nam Ninh), Chum Thanh (Thanh Hoa)... Moi vung que gom lai giu ky nghe rieng biet. Va moi noi, lai co mat hang gom dac trung rieng cua minh, tao them cai da dang va phong phu cua cong nghe gom Viet Nam. Neu noi trung tam gom o nuoc ta, phai noi toi Bat Trang - Tho Ha – Huong Canh. Mot dac diem rieng biet va ro net nhat cua nghe gom la deu phat trien doc sat cac trien song. Boi le no tien duong chuyen cho, va dat set doc cac trien song la thu nguyen lieu quy de san xuat gom, su.


Nghe gom co truyen Viet Nam
 Gom Bat Trang ngay nay

Theo tai lieu gioi thieu Lich su nghe gom o Tho Ha cua Ty Van hoa Ha Bac, va tai lieu Tim hieu nghe gom o Bat Trang, tu lieu danh may cua Vien My thuat, nam 1964, cho biet: Vao khoang thoi Ly - Tran co nguoi do Thai hoc sinh (dac biet chuc Thai hoc sinh thi moi co tu thoi Tran) duoc cu di su nha Tong (Trung Quoc) la: Hua Vinh Kieu, nguoi lang Bo Bat (Thanh Hoa), Dao Tri Tien, nguoi lang Tho Ha (Ha Bac), Luu Phong Tu, nguoi lang Ke Sat (Hai Duong). Ca ba ong nay, khi di su da hoc duoc nghe su gom. Khi ve nuoc, ba ong chon ngay lanh thang tot lap dan o ben song Hong lam le truyen nghe cho dan lang. Cong nghe co duoc phan nhu sau: Ong Kieu ve Bo Bat, ong Tien ve Tho Ha, ong Tu ve Phu Lang, va:

- Lang Bo Bat chuyen che cac hang gom sac trang.

- Lang Tho Ha chuyen che cac hang gom sac do.

- Lang Phu Lang chuyen che cac hang gom sac vang, tham.

Nua nam sau nghien cuu, che tao thanh cong, ba ong lay cac do gom do tay minh che duoc, dang Vua xem. Nha Vua thay san vat dep, lien khen thuong cac quan su than bon chu “Trung ai Quan The” va phong cho ba ong danh “Khoi nghe tien triet”. Tuc truyen, dip nay, dan lang o ba noi deu te le sam uat va linh dinh. Sau dang ba tuan ruou, dan chung nhay nhot hoan ho de bieu duong cac ngai dem nghe ve truyen cho dan. Sau khi ba ong mat, dan chung ba noi deu ton ba ong la “To su”, tuc “To nghe”.

Phuong gom Bo Bat sau co roi ra ngoai Bac. Doc theo con song Hong, toi mot bai song co dat tho trang, ho dung lai lap lo gom o do, voi ten goi Bach Phuong tho, sau nay doi la Bat Trang phuong. Va ngay nay, ta quen goi la Bat Trang.

Do gom thoi Ly - Tran phat trien manh, nhieu o so luong va quy o chat luong. Thinh hanh hai loai gom chinh, la: (1) Gom trang tri kien truc, thuong la dat nung de moc, hoac phu mot lop men co gia tri doc dao. Vi du nhu gach co in hoa van de trang tri voi nhieu dang hinh, kich thuoc khac nhau. Hoac ngoi bo co gan dau phuong, dau rong. Hoac hinh gom trang tri hinh chiec la nhon dau de gan tren noc hoac riem nha... (2) Con nhu gom gia dung, thi du the loai. Nao bat dia, am, au, chen, vai, chum, vo...

Do gom thoi ky nay, ngoai y nghia su dung trong nuoc, con duoc xuat di nhieu nuoc khac.

 

Nghe gom co truyen Viet Nam


San pham gom Phu Lang duoc ua chuong tren thi truong

Lich su tung ghi lai, tu dau nha Ly da co nhieu nuoc toi buon ban, trao doi hang hoa voi nuoc ta nhu Nam Duong, Xiem La (Thai Lan)... Toi the ky XII, cac thuyen buom ngoai quoc cap ben nuoc ta cang dong. Nam 1149, Trieu Ly cho lap cang Van Don, de thuyen be cac nuoc vao ra buon ban. Cho toi nay, doc hai ben bo ben cang Van Don con lai nhieu manh gom cua nhieu thoi dai o Viet Nam san xuat. Trong do, co ca manh gom men ngoc cua thoi Ly. Vay, do chang la dau tich de khang dinh hang gom cua ta tu xua da dat trinh do cao do sao?

O nuoc ta, co thoi nguoi dan cu sinh do ngoai. Vi du: Mat hang gom men ngoc thoi Ly cua chinh nuoc ta lam ra thi goi la “gom Tong” hoac “do Tong”.

Hien tai, o Bao tang Lich su Viet Nam va Bao tang My thuat Viet Nam con luu giu duoc nhieu do gom, do su cac thoi dai cua nuoc ta. Do la nhung dau tich de chung minh ky nghe pham o nuoc ta som phat trien, va tu xua, nghe gom o nuoc ta da chiem dia vi quan trong trong nen kinh te, van hoa cua dan toc. Qua day, chung ta cang them yeu quy doi ban tay kheo leo va bo oc giau sang tao cua nhung nguoi tho gom Viet Nam. De hieu sau them ve nghe gom, chung toi muon gioi thieu mot doi net ve cac kieu lo gom va men gom tu xua o nuoc ta.

Lo gom xa xua

Thuc ra, nguyen ly cua lo gom xua va nay khong khac nhau nhieu lam. No van dua tren nguyen ly co ban, cau tao gom 3 phan: bau lo, than lo, he thong ong khoi. Chi co dieu, lo gom ngay xua thi nho be va don gian.

Do su phan chia cong dung cua moi loai lo, nen da co ten goi rieng cho lo gom: lo quan va lo dan. San pham lo quan chu yeu phuc vu cung dinh va giao bang quoc te. Con san pham lo dan la nhung vat dung thong thuong cho con nguoi sinh hoat hang ngay nhu: coc, bat, am, lo, lo, chum, vai... Theo le thuong, san pham o lo quan bao gio cung duoc dau tu ky thuat cao hon o lo dan.

Theo tai lieu cua Do Van Ninh (Vien Khao co) ve viec khai quat khu lo nung gom su o But Thap (Thuan Thanh) cho thay: Khu lo nung gom su nay gom 4 lo voi cau truc kieu lo tuong tu giong nhau. Toan bo lo nhin ben ngoai co hinh qua dua, giua phinh rong, hai dau cut. Kich thuoc do duoc o mot lo co hinh thuc be the va to lon hon ba lo kia, cho thay: chieu dai 3,35 met, chieu rong nhat gan 2 met. Nhu the, quy mo cua lo nung thoi do nho gon.

Diem dang chu y la cac lo gom, hau het dung nhien lieu dot bang tre, go; nhien lieu than chua dung vao thoi ky nay. Qua day, no the hien tieu chuan ky thuat nung thoi do va y thuc tu luc tu cuong nguon nguyen lieu san co o dia phuong rat cao.

Phan khac, thay rang, cau truc lo rat don gian va sang tao; tho dap lo thoi xua chi dung dat set ma dap chu chua phai dung toi gach chiu lua de cuon bau lo va than lo. Trong khi do, o Trung Quoc, lo su gom thoi Duong khong lon lam (thuong dai 3 met, rong 2 met), vay ma da phai dung toi gach chiu lua de xay cua dot va xay ong khoi.

Cung theo tai lieu ve khao co hoc nam 1975 cua Tran Dinh Luyen (So Van hoa Bac Ninh) cho chung ta biet them ve khu lo nung gom, gach o Dong Yen thuoc phan dat Bac Ninh, nam ben bo song Ngu Huyen vao thoi Le Mat. Cau truc cua lo co khac kieu lo o But Thap. Do la lo gom hinh tron, co duong kinh 1,2 met, tuong lo dap dat co lan manh sanh ganh nho, day 1 met, chan tuong choai, ben tren thu nho dan theo kieu vom cuon. Bau lo duoc tao hinh pheu, dap lien voi tuong lo, cung bang dat voi be day xap xi 0,2 met.

Qua khao cuu, lo gom o Dong Yen co phan tien bo hon o But Thap. Song cu doc tuyen tien trien cua cac lo gom qua cac thoi dai, ta thay, cho toi dau the ky XX nay, cac lo nung moi duoc cai tien mot buoc lon. Do la chuyen hinh thuc tu dun lo con coc sang hinh thuc dun lo rong nhieu bau. Chuyen dan the thuc dun tre go sang dun than va dun dau. Do la nhung buoc tien xa va khang dinh suc song bat hu cua ky nghe gom thu cong.

Ngay nay, voi kieu lo gom hien dai, nguoi ta da thiet ke kieu lo vong lien hoan. Do la mot hinh thuc cua lo gach tien tien.  Nguoi ta chi viec nhom lo mot lan, va ngon lua lo cu chay truyen tu bau lo nay sang bau lo kia, ngon lua ay cu chay mai cho toi ngay lo hong. Nhung cai tien van minh do, la khoi nguon tu chiec lo gom co tho so thuo xua...

Men gom thoi Ly - Tran

Thoi Ly - Tran la thoi thinh vuong cua ky nghe gom. Vi the, men gom thoi Ly - Tran phong phu la dieu tat yeu.

Truoc thoi ky nay, mot so do gom o dang gom moc, khong phu men ma duoc bao ngoai mot lop ao gom, khau phu ao gom khong phai noi nao cung lam, nhung Tho Ha va Phu Lang deu co dung toi ao gom. Ao gom la mot dung dich tong hop giua dat va chay, voi cong thuc 4 dat 1 chay. Dat la gom, gia nho, sang loc can than. Con chay la mot thu da co lan gi sat o ngay dia phuong. Chay cung phai gia nho, sang loc ky cang. Co hai thu dat va chay roi, tron lan, pha nuoc, hoa tan thanh mot dung dich. Tat ca cac do gom truoc khi dem nung duoc nhung vao dung dich nay, tao ra mot lop ao gom. Neu cu the dem nung len, la co gom dep roi. Hoac gia, muon phu men ngoai thi ta phu men len lop ao gom.

Hay lam quen voi ba loai men gom tieu bieu thoi Ly - Tran. Do la gom men ngoc, gom hoa nau, gom hoa lam.

Gom men ngoc: Khi da co xuong gom tot, nguoi ta phu ngoai mot lop men day mau xanh mat, trong bong nhu thuy tinh, do do moi goi la gom men ngoc. Do gom men ngoc o ta rat gia tri, duoc trong va ngoai nuoc ua chuong. Nguoi ta thuong sanh gom men ngoc cua ta voi do gom Long Tuyen thoi Tong cua Trung Quoc.

 

Nghe gom co truyen Viet Nam

Dia dai men xanh ngoc thoi Tran

Nghe gom co truyen Viet Nam

Dia men ngoc trang tri van in hoa cuc day, thoi Ly

Gom men ngoc thoi Ly thuong tao xuong gom mong, thanh. Toi thoi Tran, thi phan xuong gom chac, day hon. Hoa van trang tri tren gom, da phan la hinh tuong hoa sen cach dieu. Ngoai ra con mot so de tai khac, nhu trang tri hoa thao va cac hoa day chay quanh binh gom. Co ba hinh thuc trang tri tren do gom: hoa khac, hoa in va hoa dap. Hoa in chim hoac dap noi thi dung khuon, con hoa khac thi dung mui dao dau nhon hoac mot dau thanh tre ve len xuong gom khi dat con mem. Khac hoa roi dem nhung vao men, men dong lai va tao ra cac hinh hoa van trang tri rat dep. Ben canh cac do gom men ngoc cau ky va tinh xao do, nguoi tho thu cong con san xuat mot so do gom dai tra, co khi de moc, co khi phu lop men mong mau vang, mau nau, hoac mau da luon ma xin mau va it bong. Loai gom nay de su dung thong dung va ngay khi nung, nguoi ta nung tung chong cao.

Thoi Ly, do gom hau nhu khong viet chu. Toi thoi Tran, ta thuong thay duoi tron cac loai do gom co hang chu mau nau “Thien Truong phu che”.

Gom hoa nau: Do la loai gom dan, kieu dang to, chac chan, cot gom day va tho. Ben ngoai co phu lop men trang nga hoac vang nhat. Gom hoa nau xuat hien vao cuoi thoi Ly dau thoi Tran.

 

Nghe gom co truyen Viet Nam

 

Nghe gom co truyen Viet Nam
Nghe gom co truyen Viet Nam

Chau hoa nau trang tri van canh la, thoi Tran

    Thap gom hoa nau lon trang tri van hoa sen, thoi Tran

Hinh thuc trang tri hoa van tren gom hoa nau thuong la hoa day chay vien quanh mieng do gom. Dac biet, hau het cac suon gom hoa nau co dap noi hinh hoa thao, chim co, thu bon chan, hoac tom ca... rat sinh dong. Cac hinh rong trang tri o gom hoa nau thoi Tran co khac thoi Ly. Do la minh rong khoe map, uon khuc thoai mai, khac han con rong thoi Ly than hinh thanh manh va uon khuc go bo.

Gom hoa lam: la ten mot hoai gom phu men trang duc ve trang tri mau lam (*).

 

Nghe gom co truyen Viet Nam

Dia hoa lam thoi Le So

Nghe gom co truyen Viet Nam

Bat gom hoa lam

De co mau men dep, dieu can thiet phai co cot xuong gom tot. Xem ra, thong thuong thi xuong gom la dat set co pha cat. Neu gom co, lai pha ca mot so tap chat khac nhu rom, ra, trau hoac la co dai de tang do lien ket.

Vietbao (Theo Nghe Co dat Viet cua Vu Tu Trang)

Thích và chia sẻ bài viết này trên facebook Theo dõi vietbao.vn trên facebook

TIN Khám Phá Việt Nam NỔI BẬT

11 dấu hiệu máy tính của bạn bị hack

Chỉ cần dựa vào những dấu hiệu lạ xuất hiện trong quá trình sử dụng máy tính, bạn có thể biết được máy của bạn đã và đang bị tấn công để tìm cách khắc phục ngay.

Tìm hiểu: Viet Nam, Bat Trang, Tho Ha, Phu Lang, But Thap, Bo Bat, hoa van trang tri, Gom Men Ngoc, Gom Hoa Nau, phat trien manh, do gom, lo gom, do la, nuoc ta, ky nghe, ly

Xem Bản Tiếng Việt Có Dấu: Nghề gốm cổ truyền Việt Nam

Ban co the doc ban tieng Viet co dau cua bai viet Nghề gốm cổ truyền Việt Nam bang cach nhan chuot vao duong dan tren.

Lien he ve tin Nghe gom co truyen Viet Nam

Nhan xet, hay lien he ve tin Nghe gom co truyen Viet Nam co the gui bang duong dan o duoi. Ban nen gui kem tieu de bai viet Nghe gom co truyen Viet Nam de lam tham khao. Bai viet nay thuoc chuyen de Lang nghe truyen thong trong chuyen muc Kham pha Viet Nam.

Cac tin khac:

Xem tiep ... Lang nghe truyen thong
Kenh Tin RSS Kenh Tin RSS | Du Bao Thoi Tiet | Lich Xem TV | Lien He - Contact | Quang Cao | Viec Lam | Dieu Kien Su Dung | Bao Ve Tinh Rieng Tu | Sitemap

Copyright©2008 VietBao.vn, Thu Vien Thong Tin Tong Hop Viet Nam va The Gioi, phien ban thu nghiem phan mem Viet Bao Viet Nam, beta 1.0