Le bo ma cua nguoi Bana Konkodeh

Tags: Bana Konkodeh, Bana Bo Nam, Bana To Lo, An Khe, Nguoi Bana Konkodeh, Cong Choro, Le bo ma, Tinh Gia Lai, ngay hom sau, cua nguoi, nguoi chet, gia dinh, lam le, moi nguoi, mot con, cung


Nguoi Bana Konkodeh song chu yeu o cac huyen An Khe, Cong Choro va Kbang cua tinh Gia Lai va thuoc mot trong nhung nhom chinh cua dan toc Bana. Dia ban cu tru cua nguoi Bana Konkodeh thuong nam xen ke voi nhung khu vuc cua nguoi Bana To Lo va Bana Bo Nam.

Phai chang vi the ma nhom nguoi Bana nay co ten la Konkodeh (theo tieng Bana Konkodeh co hai nghia: nguoi o vung giua va nguoi moi den). Vi vay, trong doi song van hoa noi chung va trong cac nghi thuc le bo ma cua nguoi Bana Konkodeh vua co nhung net chung voi nguoi Bana To Lo, vua co nhieu diem gan voi nguoi Bana Bo Nam.

Nguoi Bana Konkodeh goi le hoi bo ma la vao hoi nha ma (mot boxat) hay vao hoi bo ma (mot bruh boxat) va to chuc le hoi nay rat trong the va lon. Neu tinh so ngay thuc su mang tinh le hoi thi le bo ma cua ho keo dai nhieu ngay nhat so voi cua cac nhom khac. Cho den nay nguoi Bana Konkodeh o mot so noi, nhu o xa Gia Hoi (huyen An Khe) va xa Dak T'bang (huyen Kong Choro), van con lam du cac buoc cua le bo ma theo truyen thong, nghia la to chuc le bo ma trong nam ngay.

Viec dau tien cua le bo ma cua nguoi Bana Konkodeh bat dau bang nghi le cau xin hon ma nguoi chet cho dung nha mo moi va sau do moi nguoi bat tay vao don dep khu nha ma cu de chuan bi dung nha ma moi. Vi the ma ngay dau tien nay cua le bo ma duoc nguoi Bana Konkodeh goi la ngay cuoc don (anar choh cham). Tuy cong viec chinh cua ngay choh cham don gian chi la cuoc don khu nha ma cu, nhung tinh chat cua nghi le lai rat quan trong: bao cho hon ma biet la nhung nguoi song chuan bi lam le bo ma.

Sau khi da lam thit mot con heo, nguoi chu (bongai noh) lay gan, luoi, tim, da bung va co hong cua con vat xau thanh mot xau, lay ruou o ghe ra cho vao ong tre dung de dung ruou (ding kham) do ra nha ma lam le cung. Ong chu (co the la chu nha, co the la vi gia lang) do ruou vao xau ruou cho tham xuong dau nam mo va doc loi cung (quai hoac somah). Nay day, toi dem cho ma thit heo va ruou de bao cho ma biet: hom nay chung toi lam nha mo cho ma lan cuoi cung. The la het roi nhe, tu nay ma dung quay ray gia dinh nua. Theo buoc nguoi chu, dan lang dem cong chieng ra danh bai chieng ma (chieng atau) va cung nhau tu nha ra khu nghia dia. Khi ong chu cung xong, moi nguoi mot tay giup gia dinh don dep khu mo va chuan bi moi thu de ngay hom sau don nha ma moi cho ma. Nhung luc nghi, moi nguoi cung ba con, than nhan cua nguoi chet an uong, tro chuyen.

Ngay hom sau, tuc ngay lam nha ma (anar pom boxat) dan lang cung gia dinh hoac nhung gia dinh co nguoi chet (neu nam do co nhieu nha lam le bo ma) ra nghia dia dung nha ma moi cho nguoi chet. Sau ca mot ngay troi lam viec met nhoc, moi nguoi ngoi quay quan ben ngoi nha ma moi an uong, tro truyen va vui choi cho toi tan khuya moi ve. Den thoi diem nay thi ngoi nha ma moi da xong, cong viec con lai la le bo ma va bo ma. Do do, co the noi hai ngay dau, tuy cung la nhung ngay cua le hoi bo ma, chi la nhung ngay chuan bi thoi. Chu le bo ma, dung voi nghia cua no, chi thuc su tu ngay hom thu ba. Khong phai ngau nhien ma nguoi Bana Konkodeh goi ngay thu ba cua le bo ma la ngay vao le nha ma (anar mot boxat).

Vao ngay mot boxat, sau khi da thit heo xong, gia dinh cung dan lang dem ruou, thit toi khu nha ma an uong chia tay (ho pong) voi nguoi chet. Truoc khi an uong, vui choi, gia dinh dem do chia vao nha ma moi cho nguoi chet va khoc lan cuoi cung vinh biet nguoi than da khuat. Do chia hay do cho (an dram) gom cac vat dung ma nguoi chet thuong hay dung. De nguoi chet tiep tuc song o the gioi khac, nguoi nha con dem cho nguoi chet cac loai cay trong nhu: ngo (bo), chuoi (pit), mia (ktao), lua (ba)... Trong khi gia dinh chia cua, khoc vinh biet nguoi chet, thi gia chu dung thit, ruou lam le cung. Do dung va nghi thuc cung nhu hom choh cham va doc loi cung co noi dung nhu sau: Nay chung toi bo ma day, lam moi thu cho ma day. Xin ma dung ghet bo, dung lam hai chung toi. Sau le cung la nghi thuc di vong quanh nha ma (grong boxat). Doi hinh dam ruoc grong boxat cua nguoi Bana Konkodeh that trang nghiem va dong du cac the loai nghe thuat trinh dien: di truoc la hai nguoi deo mat na (brem), tiep sau la top mua (soang) cua phu nu, roi den 6 nguoi dan ong khieng va danh chiec trong lon (sogor) co trang tri cot hoa (pah pong) va sau cung la mot doan dai cac nhac cong nam danh cong chieng, luc lac va chap choe. Dan cong chieng (chinh cheng, cheng la cong co num, chinh - cong khong num) cua nguoi Bana Konkodeh duoc dung trong le bo ma va cac le hoi khac gom 16 chiec duoc xep thu tu theo hang doc nhu sau: Cheng jong, cheng pong, cheng pet tih, cheng pet polao, cheng pet tang, cheng pet tang lay, chinh don, chinh long, chinh dol, chinh del, chinh konpom, chinh kon dol, chinh kon del. Tung chiec cheng va chinh deu co ten goi: chenh cha (chenh jong), cheng me (cheng pong), cheng anh, cheng chi, cheng em... Do do, ca dan chinh cheng hop lai nhu ca mot gia dinh doan tu, thuan hoa. Cuoc vui, an uong chia tay (hopong) voi nguoi chet that dong du, that vui va that luu luyen. Moi nguoi o lai ben ngoi nha ma voi nguoi chet cho den tan dem khuya. Cang ve khuya, cac dong lua cang ruc sang va cuoc vui cang dong nguoi, cang soi dong. Chi khi cac dong lua tan han, moi nguoi moi ve nha nghi mot chut (tham chi co nguoi chu yeu la thanh nien nam nu nghi qua dem luon tai khu nha ma) de hom sau con tham gia vao ngay quan trong nhat cua le bo ma - ngay bo (anar tuk).

To mo sang ngay hom sau lam le bo, trau hoac bo duoc dat ra nha rong cua lang lam thit. Vi con vat giet de lam le bo ma, nen khong co cot (gan) buoc trau bo nhu doi voi cac le hoi khac cua lang. Vao khoang 11 gio trua, luc nay cac con vat cung da duoc giet va lam thit xong, gia dinh dem dau (kol) duoi (tieng), mot xau thit gom gom, luoi, tim, da bung, co hong cua con vat va mot ong ruou (ding kram) ra nha ma cung va khoc lan cuoi cung voi nguoi chet (moi dung rong). Toi nha ma, gia dinh va nguoi nha ma khoc vinh biet nguoi chet, con gia chu thi lam le cung. Le cung hom bo nay cung giong le cung cua cac hom truoc, chi noi dung loi cung la khac: Hom nay con da cung cho cha mot con trau, mot con bo, mot con de, mot con heo, mot con ga, va ruou day. Con da dem cung cho cha tat ca moi thu roi. Tu nay, xin cha dung ghet, dung quay pha chung con de chung con lam an ngay cang kha hon, tot hon. Trong khi gia dinh lam le cung va khoc nguoi chet, thi ba con, dan lang danh cong chieng, nhay mua vui choi o ben ngoai nha ma. Doi cho gia dinh nha nguoi chet lam xong moi nghi thuc cuoi cung de bo ma, moi nguoi dua cac thanh vien trong gia dinh nguoi chet tro ve nha rong cua lang de an uong, vui choi. Tu thoi diem nay tro di, moi rang buoc giua nguoi song va nguoi chet da cat dut, nguoi song hoan toan duoc giai phong va lai song mot cuoc song binh thuong nhu moi nguoi chu khong phai kieng ky gi nua. Den luc nay, co the noi, le bo ma da duoc lam xong. The nhung, gia dinh cua nguoi chet van con phai tiep tuc lam cho xong mot so cong viec co lien quan toi le bo ma: sua soan com ruou dai nhung nguoi lam va lam le ta on cac than, rua sach noi nieu. Hai cong viec tren chiem tron hai ngay lien tuc sau hom lam le bo ma.

Ngay dau tien sau ngay le bo, tuc ngay thu nam cua le bo ma la ngay dai nhung nguoi lam giup. Noi la lam giup tuc la noi toi tat ca moi nguoi trong lang, vi ai ma khong gop suc, gop cong vao nhung cong viec cua le bo ma. Vi the, bua tiec chieu dai do duoc to chuc tai nha rong cua lang. Moi nguoi toi cung an, cung uong, cung vui choi va cung tro chuyen voi than nhan cua nguoi qua co. Moi cong viec cua le bo ma da xong, gio day ho an, uong tha suc, ho vui choi het minh. Co le chinh vi the ma ngay hom dai nguoi lam giup cua le bo ma duoc nguoi Bana Konkodeh goi la ngay uong nhieu (anar dak tong).

Chi ngay cuoi cung, tuc ngay thu sau cua le bo ma moi duoc to chuc tai nha cua chu, vi tinh chat cua nghi le chi goi gon trong gia dinh. Hom do, gia dinh phai lam mot le nho de ta on cac than da giup va phu ho cho nhung ngay le bo ma. Vat cung chi la mot con ga va noi cung la bep. Chu nha dem thit ga va ruou ra bep lam le va doc loi cung: Hom lam le bo ma, chung toi da cau xin cac than phu ho cho khoi xay ra nhung chuyen khong hay. Gio day moi viec deu tot dep, hom nay, hom cuoi cung, chung toi tra on cac than nhu da hua, mong cac than nhan le cua chung toi. Cung xong moi nguoi cung uong ruou, vui choi roi cung don dep nha cua, rua noi nieu. Vi the ma ngay cuoi cung cua le bo ma duoc nguoi Bana Konkodeh goi la ngay rua noi (anar go hay glang go).

Day la le bo ma day du. The nhung, co nhung luc, nhung noi, do hoan canh kinh te co han ma le bo ma cua nguoi Bana Kokodeh chi keo dai co bon hom; hai ngay dau (ngay cuoi don va ngay dung nha ma) don vao thanh mot ngay goi la ngay lam nha ma (anar mot) va ngay bo ma (anar tuk) khong thay doi, con hai ngay cuoi (ngay dai nguoi giup va ngay rua noi) co vao mot ngai) cua ngay rua noi (anar xlah go).

Du co keo dai ra 6 ngay hoac thu gon chi con 4 ngay bao gio le bo ma cua nguoi Bana Konkodeh cung phai co ba khau, hay ba buoc chinh: 1) pha bo nha ma cu, lam nha ma moi; 2) bo ma hay bo ma; 3) gia dinh cua nguoi chet duoc giai phong va nhap vao cuoc song binh thuong cua dan lang.

Vietbao (Theo: Ha Noi)


Tìm hiểu: Bana Konkodeh, Bana Bo Nam, Bana To Lo, An Khe, Nguoi Bana Konkodeh, Cong Choro, Le bo ma, Tinh Gia Lai, ngay hom sau, cua nguoi, nguoi chet, gia dinh, lam le, moi nguoi, mot con, cung

Xem Bản Tiếng Việt Có Dấu: Lễ bỏ mả của người Bana Konkơđeh

Ban co the doc ban tieng Viet co dau cua bai viet Lễ bỏ mả của người Bana Konkơđeh bang cach nhan chuot vao duong dan tren.

Lien he ve tin Le bo ma cua nguoi Bana Konkodeh

Nhan xet, hay lien he ve tin Le bo ma cua nguoi Bana Konkodeh co the gui bang duong dan o duoi. Ban nen gui kem tieu de bai viet Le bo ma cua nguoi Bana Konkodeh de lam tham khao. Bai viet nay thuoc chuyen de Le hoi Viet Nam trong chuyen muc Kham pha Viet Nam.

Cac tin khac:

Xem tiep ... Le hoi Viet Nam
Kenh Tin RSS Kenh Tin RSS | Du Bao Thoi Tiet | Lich Xem TV | Lien He - Contact | Quang Cao | Viec Lam | Dieu Kien Su Dung | Bao Ve Tinh Rieng Tu | Sitemap

Copyright©2008 VietBao.vn, Thu Vien Thong Tin Tong Hop Viet Nam va The Gioi, phien ban thu nghiem phan mem Viet Bao Viet Nam, beta 1.0