Hoi lang Dam

Hoi lang Dam dien ra trong ba ngay, tu mong 9 den l l thang ba am lich. Xua kia hoi keo dai toi nam ngay va cu nam nam moi to chuc dua thuyen, boi de chuan bi cho mot cuoc dua doi hoi su ton kem khong it thoi gian, tien cua va suc luc con nguoi. Theo cac cu gia cao tuoi cho biet hoi duoc to chuc lan cuoi vao nam 1940. Ke tu do khong mo hoi nhung doi thuyen dua lang Dam van luon duoc moi ve du dua trong nhung dip le hoi lon cua dat nuoc tai ho Thuyen Quang, ho Guom, ho Bay Mau. Khoang nhung nam 1972- 1973 lang co to chuc boi nhan don Quoc truong Campuchia sang tham nuoc ta, nhung cuoc dua do chua phai la hoi. Nhung nam gan day xu the khoi phuc dan dan nhung truyen thong xua dang duoc chu y. Bang chung la sau 54 nam, nam 1994, hoi duoc to chuc lai mot cach cong phu va trang trong .

Nhung di tich lien quan den hoi con lai cho den nay chu yeu nam xung quanh dinh va doan song, noi dien ra cuoc dua thuyen. Dinh lang Dam tho duc thanh Tam Giang, dan gian goi la Bach Hac Tam Giang. Vao ngay hoi trong dinh co dat ba co ngai. Mot co trong hau cung, lon va duoc "mac" ao trang. Ngai thu hai tiep theo ngai o hau cung, duoc dat o gian giua dinh, nhung cho do lai thap han xuong so voi hai ben theo chieu doc cua dinh. Ngai thu ba duoc dat o ngoai cung va la ngai de: uoc ra ngu ngoai thuy ta luc thi boi thuyen. Ca hai ngai thu hai va thu ba deu duoc “mac" ao vang. Dinh bi hu hong nhieu, khong co gi dac biet va dang duoc tu sua dan dan.

Ngay cua giua cua dinh nhin thang ra la lien tiep hai nha thuy dinh cach nhau khoang bay tam met, duoc goi chinh ngu trong va chinh ngu ngoai. Vao nhung ngay hoi, kieu cua duc Thanh ruoc ve duoc dat o chinh ngu ngoai, con chinh ngu trong la noi dien ra cac cuoc te le va sau do la diem xuat phat de ruoc ngai Thanh ra ngu xem boi.

Ben trai va ben phai khoang trong giua chinh ngu trong va chinh ngu ngoai con co hai nha thuy dinh nho khac. Canh hai nha thuy dinh ay la nhung day nha dai duoc goi la day muong. Phia ben phai nhin tu cua dinh ra co hai day muong, con phia ben trai chi co mot day, canh day do la Tu Vu. Trong Tu Vu co dat mot bia da hinh tru, ben canh bia la hai ong phong ngoi canh bia.

Thuy ta duoc xay dung tren bo song vuon ra mat nuoc. No chia thanh ba phan ro ret. Phan trung tam la noi ngu gia cua kieu Thanh, ben trai la chieu danh cho cac bo lao cao tuoi va trong hoi dong te le, ben phai danh cho quan khach. Tat ca nhin ra huong mat song. Day la mot nhanh cua song Nhue ma von xua kia cac cu gia noi rang no noi song Hong tu Goi xuong voi song Nhue, nhung nay da bi cat nen con goi la dam Dam. Khuc song dai khoang 1000m va cuoc dua thuyen dien ra tai do, voi vi tri xuat phat la nha thuy ta va diem cuoi cung la doan song truoc cua mieu tho duc

Thanh Tam Giang. Goi la mieu nhung day thuc chat la mot ngoi den lon trong do con giu duoc kha day du bia ky va cac do te khi cung hoanh phi cau doi. Day la dat cua thon Thuong nen mieu con goi la Thuong mieu.

Doi dien voi mieu nay phia ben kia bo song chech ve phia phai co mot be tho duoc goi la lan te. Lan te, theo nhan dan dia phuong la noi xua kia ruoc Thanh ve dat tam tai do, truoc khi dua ngai ngu vao mieu. Ngay ay lan te kha be the va nam sau trong truong ky nghe o do nen nguoi ta dich chuyen lan te ra sat bo song va moi xay thanh mot be tho nhu vay.

Sau khi te le o dinh, lam le cao yet o mieu, nguoi ta tien hanh ruoc Ngai cua Thanh ve dinh. Dam ruoc long trong voi du le bo va nghi truong cung nhung vi co trong trach trong ngay hoi voi dong dao dan lang. Dam ruoc di tu mieu Thuong theo duong lang di ve dinh. Toi dinh kieu ruoc Ngai duoc dat o chinh ngu ngoai. Sau do cac tay do cung bo lao ruoc Ngai cua Ngai vao dinh va ngu tai do.

Tieng phao no vang cung tieng nhac ron ra lam khong khi ngoai dinh nao nhiet trong muon mau sac cua co, do te khi va huong khoi nghi ngut.

Ngoai song, cac thuyen dua cua ba thon cung tien hanh boi dao. Vua de chao mung ngay hoi, chao mung Thanh dong thoi cung la de duyet lai toan bo cac buoc chuan bi cua minh xem tu vi tri ngoi cua tung trai boi da hop ly chua, cac tay cheo co dieu gi phai sua sang cho tot va deu, nhip boi co dong deu an y voi nhau khong; nguoi chi huy, nguoi chong sao, tat nuoc, v.v. . . Tat ca gan nhu mot cuoc duyet lai tung chi tiet chuan bi cho cuoc dua ngay hom sau. Dong thoi day cung la luc tham do truoc luong lach sao cho tiet kiem duoc thoi gian nhat ma lai dat hieu qua cao nhat.

Cac nghi thuc te le o lang Dam khong co gi khac biet voi nhung noi khac, duy chi co doi diem dang chu y. Thu nhat, truoc cua dinh co hai thanh nien mac quan ao mau xanh, chan quan xa cap, dau doi mu co chop nhon cung mau xanh, tren chop co mot tum long ga hoac long chim, tay cam roi song do dung hai ben cua giua dinh. Trong luc te le hai thanh nien ay dung nghiem trang tai do. Thu hai, o hoi lang Dam cung te ba tuan, nhung nguoi ta lai doc chuc o truoc tuan cuoi cung cua cuoc te. Sau do te them mot tuan nua roi moi dot chuc van. Chuc van duoc mot cu gia cam tren tay, sau khi vai lay thanh roi cham lua dot. Cu gia phai xoay tren tay sao cho to chuc phai chay het ma khong duoc roi xuong dat. Chuc van phai duoc dot chay het ngay truoc ban tho Thanh.

Trong luc cac bo lao tien hanh te le, trong dinh o hai gian canh co trai san chieu de khach thap phuong va ba con dan lang chuan bi dang le len ban tho Thanh. Nguoi ra vao nuom nuop voi du loai le vat, tuy vay khong he anh huong gi toi cong viec te le cua cac cu.

Khi cuoc te ket thuc, chieng trong noi len ron ra, bao hieu cuoc ruoc sap bat dau, dong thoi la hieu lenh de nhung nguoi co trach nhiem chuan bi. Nghe hieu lenh cac trai kieu chuan bi. Nghe hieu lenh cac trai kieu va nhung nguoi cam co quat, chap kich tu khap cac nga cua hoi lan luot keo ve chung quanh cua dinh. Kieu ruoc Thanh duoc chuyen tu chinh ngu ngoai vao chinh ngu trong.

Mot hoi chieng trong noi len mot so trai kieu cung cac cu ruoc ngai Thanh tu trong dinh ra chinh ngu trong. Theo hieu lenh cua mot cu gia mac ao tim, cam trong khau moi nguoi tu tu dat ngai Thanh vao kieu. Cac cu xem xet lai ti mi xem viec dat ngai da vung chua, co nghieng nga gi khong, long che tren ngai da kin chua, roi bat dau xep sap doi hinh. Thu tu dam ruoc nhu sau:

Hai thanh nien quan ao xanh, quan xa cap, mu chop nhon xanh, luc truoc dung o cua dinh voi roi song do tren tay, nay di dau lam nhiem vu dep duong. Tiep den cac nam nu tre quan ao trang, that lung do va dau quan khan do cam co va do chap kich. Sau do la hai cu gia mac quan ao te mau xanh di giat lui, mat huong vao kieu Thanh. Theo sau hai cu la mot cu gia khac mac quan ao tim, tay cam trong khau lam hieu lenh cho dam ruoc. Roi den kieu Thanh voi mot cu gia mac ao do (la cu tu giu dinh) di sat kieu, de trong nom, sua sang buoc di cho cac do kieu, chi bao nguoi cam long di sau kieu che cho dung ngai Thanh... Hai ben kieu la hai thanh nien mac kieu vo tuong (dau doi mu, that dai, di ghet. . .) cam guom bao ve kieu. Di sau kieu la cac cu gia trong ban te, cac bo lao den tuoi thuong tho voi ao do, ao vang theo lop tuoi cung dan lang di ruoc Thanh. Hai ben loi kieu di nguoi lang, khach thap phuong chen chan dung xem dam ruoc voi khong khi vo cung phan chan.

Kieu di thang tu chinh ngu trong qua chinh ngu ngoai toi duong lang truoc mat ao dinh. Tu chinh ngu trong va chinh ngu ngoai kieu duoc nang tren tay cua cac trai kieu nhung khi ra khoi chinh ngu ngoai, theo hieu lenh cua nguoi cam trong khau, kieu duoc dat len vai cac trai kieu de ruoc di. Khi di ra toi duong lang, doan ruoc re sang tay phai tien ve phia thuy ta. Dam ruoc di nhip nhang, khoan thai trong tieng nhac, tieng phao no va duoi su dieu khien chat che cua cu gia mac ao tim. Cu nhu vay, dam ruoc di trong vong mot tieng tu cua dinh den thuy ta.

Khi toi truoc cua thuy ta, kieu duoc ha xuong, cac trai kieu cung cac bo lao ruoc kieu vao dat tai be giua nha thuy ta, co quat, chap kich duoc dat truoc mat kieu Thanh, huong ra mat song. Mot hoi chieng trong noi len, phao o thuy ta, hai ben bo song va trong dinh duoc dot no ron ra cung mot luc, bao hieu Ngai da an vi. Cac cu tro ve chieu cua minh o gian canh, trai kieu va thanh nien cam co va do te khi nhanh chong tan ra khap noi tim cho thuan tien de xem boi.

Trong khi ngoai dinh tien hanh ruoc kieu thi o cac thon nhung buoc kiem tra cuoi cung cho cuoc dua thuyen duoc tien hanh. Tu chi tiet nho duoc kiem tra va thong nhat giua cac trai boi va nguoi chi huy. Tung thon lam le tien doan thuyen dua cua cac thuyen cua tung thon duoc khieng ra song dao quanh doi hieu lenh tap trung ve thuy ta.

Ba thon Thuong, Trung va Ha moi thon co hai thuyen dua. Xua kia co them mot thuyen thu bay goi la thuyen Quan Thuyen Quan khong dua ma chi lam nhiem vu boi theo quan sat cuoc dua.

Thuyen dua dai toi 15m gom 18 trai boi va sau nguoi khac. Sau nguoi do la: ong lai (nguoi lai thuyen), ong do (la nguoi bat nhip, chi huy), ong phat co (nguoi cam co phat sang phai sang trai de co vu anh em boi), ong cam lang (la nguoi cam sao, mot dau co moc sat hinh chu U de chong va day thuyen khi thuyen sat vao thuyen khac mot nguoi tat nuoc (cam gao hoac thu gi tien loi de hat nuoc ra khoi thuyen) va mot trong tai co nhiem vu chi ngoi theo doi cac trai boi va nhung nguoi trong thuyen khong duoc pham vi cac luat le quy dinh. Trai boi duoc chon trong do tuoi tu 20 den 35 tuoi co kinh nghiem va khoe manh.

Dau thuyen cua moi thon deu gan dau cua ba loai dia, ly, hac. Rieng con hac luon luon gan voi hai thuyen cua thon Thuong vi thon Thuong co mieu cua Bach Hac Tam Giang. Con hai dau dia va ly la cua hai thon duoi . Trong hai thuyen cua moi thon lai chia ra mot thuyen dong va mot thuyen tay, con sau thuyen duoc danh so thu tu cho de nho. Viec dong thuyen va tap luyen cho cuoc dua la ca mot qua trinh lau dai va ton kem. Tuy vay thon nao cung co gang het suc de danh duoc chien thang. o day ngoai su ganh dua ve giai, nguoi ta con thi dua ca ve danh tieng cao ca khi duoc giai nhat. No gop phan co vu cho ca thon trong nam moi.

Cuoc dua thuyen duoc tien hanh boi sau vong. Sang ngay 10- 3 boi hai vong, chieu mot vong. Ngay 11- 3 cung boi ba vong nhu vay sau do ket thuc hoi .

Sau hoi chieng trong bao hieu ngai Thanh da yen vi, cac thuyen dua tap trung truoc thuy ta. Duoi song cach Thuy ta vai met co mot cot co treo la co dai that to. Dong thoi cung cach do vai met, mot soi day duoc cang tu bo song ben nay sang bo song ben kia, tren day duoc treo co du mau sac, do cung la moc de cho cac thuyen xep hang boi. Hai cu gia mac ao quan ngay hoi dung o ben bo phai cua Thuy ta lam nhiem vu hieu lenh. Sau khi cac thuyen da tap trung vao vi tri, co lenh duoc phat, cuoc boi dao bat dau. Day chi la boi bieu dien do do cac thuyen khong ganh dua va voi va ma co boi cho that dep, that nhe nhang, ngoan muc de loi cuon nguoi xem. Tuy vay, khong khi tren bo cung rat soi dong, tieng chieng trong, tieng phao no mung noi len khap noi. Boi dao mot vong theo duong dua vua la boi bieu dien, vua la boi thu de cac tay cheo quen tay ma bat dau cuoc dau. Sau khoang 15- 20 phut cac thuyen deu tro ve dong du de bat dau cuoc boi chinh thuc.

Cac thuyen dua huong mui vao nha thuy ta. Ba hoi chieng trong bao hieu cac thuyen chuan bi vao le thanh de thi boi. Sau do theo hieu trong cac thuyen lan luot cu nguoi buoc len thuy ta lam le thanh. Mot tieng trong: Thuong dong, Thuong tay vao; hai tieng trong; Ha dong, Ha Tay vao. Tung cap mot sau khi lam le xong, chu te goi: Thuong dong, Thuong tay, cac trai boi tren thuyen nhat loat da ran. Cung nhu vay voi thuyen cua thon Trung va thon Ha.

Sau le bai yet Thanh, cac thuyen duoc ba trong tai xuong kiem tra rat ky luong tu so nguoi, dung cu tren thuyen nhu dam lai, do muc nuoc, nhat la sao chong. Boi vi sao chong la phai thong nhat, do ban to chuc phat, khong duoc doi sao vi chi can dai hon mot chut la thuyen do rat co loi trong viec day va chong. Cung luc nay cac thon duoc phep cu nguoi len thuyen uy lao cac trai boi bang thuoc la va cac thu khac de co vu tinh than cho cac doi. Khi moi viec da hoan tat tieng chieng trong, thanh la, tu va don dap vang len bao hieu cuoc thi sap den gio xuat phat. Bang hieu co va loa cac trong tai dua cac thuyen vao vi tri cho co trat tu va bang nhau o dich xuat phat. Thuyen cua ba thon duoc xep xen ke nhau san sang cho lenh. Mot trang phao dai duoc dot bao hieu phut quyet dinh sap den, tat ca cac chi huy va trai boi tren thuyen deu huong sang phia hai cu gia cam co lenh, moi nguoi cui rap xuong va khi la co duoc chem manh xuong la luc cac thuyen bat len lao di. Tieng chieng trong do hoi, nguoi tren bo cung nhoai nguoi ra ho hao de co vu va nhac nho cac thuyen dua.

Dieu thu vi o day la cac thuyen dua sap hang bang nhau tren mot quang song khong rong, thuyen lai to va dai chu khong xuat phat so le nhu o hoi dua thuyen o mot vai noi khac, chang han nhu o Dong Xam. . . Do vay khi xuat phat, do su bat len kha manh cua cac tay boi, vi voi vang muon but len khoi thuyen khac de lay khong gian va doi khi khong tranh khoi lung tung ma cac thuyen da tum tum vao nhau. Tham chi luc dau chua chinh duoc tay boi nen khong tat nuoc deu tay, nguoi lai chua dinh huong vi tam nhin chat nen cac thuyen co the bi xien ngang, quay cuong o mot diem. Vi the qui dinh cua cuoc dua cho phep cac thuyen chen nhau de tim loi thoat nhung khong duoc va cham. Vai tro cua nguoi chong (lang) luc nay la vo cung quan trong. Anh ta ngoi o dau mui thuyen cam lang ngang ra mat cham cham nhin hai ben de day va chen bat cu thuyen nao ap sat vao thuyen anh ta. Thuyen doi dien cung trong tu the nhu vay, do do da tao ra mot cuoc tranh gianh quyet liet de but len. Song nguoi chong chi duoc phep chen day vao man thuyen hoac mui thuyen cua doi phuong chu khong duoc phep lam bat cu dieu gi xau anh huong den thuyen ban. Anh ta phai cheo chong sao cho thuyen cua anh ta co duoc khong gian ma but len. Do do, phut hoi hop nhat chinh la luc nay, vi chen chuc nhau nen co thuyen voi vang nghieng nga lam lat up, song cac trai boi van khong bo cuoc ma nhay len doc nuoc, cheo thuyen tiep tuc cuoc dua. Tieng ho hao cua chi huy, tieng trong, tieng phach cung tieng co vu cua hang ngan nguoi dung kin hai bo da lam cuoc dua moi luc mot nao nuc. Nguoi cac thon ram rap chay hai ben bo song co vu cho thuyen thon minh.

Sau khi giai lao trong giuc goi cac thuyen dua vao vi tri. Lan nay nguoi ta lai doi vi tri dua cua moi thuyen. Cu nhu vay trong sau vong dua cua hai ngay moi thuyen duoc dung o mot vi tri khac nhau tu bo ben nay sang bo ben kia mot cach cong bang.

Trong hai ngay dua thuyen, nhung luc ngung cuoc dua duoi song tren mat dat dien ra nhung tro tha chim, thi co boi va nhat la choi ga. Day la mot vung co truyen thong nuoi ga choi rat noi tieng, co nhung cap ga duoc dua di dau o nhieu noi. Day cung la mot noi co truyen thong vat voi cac do vat lung danh nhu Huong Thin, Bep Quy, Ba Oe. . . ban dem co dot pha bong, hat cheo.

Ngay l1- 3 buoi sang boi tiep hai vong nua va buoi chieu ket thuc trao giai . Thuyen duoc giai con co vinh du cho ngai cua Thanh ve mieu Thuong. Boi vi theo phong tuc tu xua Thanh di bo ve thuy, do vay hai thuyen giat giai duoc dua Thanh ve cung cua Ngai vao buoi chieu ngay l1- 3. Sau khi dua thuyen xong, dan lang te le ta on thanh roi ruoc Thanh xuong thuyen ve mieu cua Ngai. Ngay hoi ket thuc trong khong khi vui mung phan khoi cua toan the dan lang. Toi do lai dot phao hoa mung ngay hoi, tieng hat cheo lai vang len tai san dinh. Loi ca, tieng dan, tieng phao quyen vao huong khoi trong anh sang cua muon van ngon den nen tao nen mot khong khi kho quen doi voi moi nguoi du hoi, de nam sau du khach lai nho ma tim den.

Dua thuyen lo mot tuc le pho bien o Viet Nam, nhung moi noi tuy theo hoan canh dia ly va phong tuc ma lai co nhung khia canh rieng cua no. Cai quyet liet cua dua thuyen lang Dam khong phai o do dai cua duong dua va dua lien tuc nhieu vong trong mot lan nhu o hoi boi chai Dong Xam. Khong phai o su kho khan, khoc liet nhu boi ngang dong song Hong nuoc chay manh nhu o Sa Lang (Lien Ha) gan do hoac song nuoc chay xiet, thuyen phai boi ngang trong khi da bi duc thung san tu truoc, neu khong boi nhanh se dam nhu o Gia Luong Ha Bac. Hay chi la boi thuyen nghi le nham on lai cuoc luyen quan cua nu tuong thoi hai Ba o Ha Cat Tu Liem, v.v. . . Cai quyet liet o day la buoc xuat phat cuo dua phai bung thuyen day, chen thuyen ban ma lay cho cho thuyen minh); doc thuyen (luot, vuot goc de thuyen but len ma khong va cham, gay can tro lat thuyen, cham thoi gian); la lang thuyen (chong, day thuyen ban cho khong cham vao ngan can thuyen minh), la vuot goc o doan cuoi cot moc sao cho thuyen luot nhanh khong bi lung tung tai do, v.v. . .

Cai quyet liet ay bieu hien o su mau le, quyet doan va tinh toan dieu khien thuyen de dat duoc toc do toi da ma chi mat mot suc luc toi thieu. Dieu do doi hoi ca mot kinh nghiem day dan va su tung trai lon cua mot cu dan song nuoc chuyen nghiep .

Cung de hieu khi nhin dia du cua Tay Tuu xua von nam trong mot khu vuc chang chit song ngoi. Ban than dam Dam la mot nhanh tu song Hong qua vung Goi sang song Nhue. Tu Goi toi Hat Mon, noi co doan song Hat noi voi song Hong la mot doan khong xa. Ca mot khu vuc tu Hat Mon phung, Goi, Dien ngay nay von xua co nhieu song ngoi chong cheo nhau. Bang chung la nhung doan song cut nhu dam Dam, nhung con de nay khong con gia tri ngan nuoc song nua va cac con song ton tai cho den bay gio. Song trong mot moi truong dia ly nhu vay, nghe song nuoc at phai duoc de cao va phat trien.

Xet ve mat hinh dang cua thuyen dua, voi nhung con quy con dia ta cung thay chung gan voi nuoc. Con hai con hac o day an chua nhung dieu gi ma ta chua biet duoc? Do la dieu dang luu y.

Hai con hac ay voi duc thanh Bach Hac Tam Giang va mot truyen thuyet huyen ao kem theo ten goi cua ba thon cung voi tu mien (mien Thuong, mien Trung, mien Ha) co gi lien quan den nhau khong? Lai nua, duong di cua duc Bach Hac Tam Giang di bo ve thuy. Co gi chang giua Troi- Dat- Nuoc, giua Nui- Song hay do la su xoay van la coi menh mong cua vu tru trong quan niem cua nguoi xua?

Va nhu da noi o tren, long dinh o giua thap han xuong so voi hai ben theo kieu long thuyen, neu do la nguyen trang cua thoi xa xua thi cung co the lien tuong toi cai dinh hinh thuyen ma cac nha khao co hoc da nhac toi.