Ha Noi nhung lang nghe

Tags: Ngu Xa, Yen Thai, Chau Khe, Viet Nam, nguoi tho thu cong, Lang hoa Ha Noi, Pho Hang Bac, tho kim hoan, tap hop lai, su phong phu, Bat Trang, truyen thong, vang bac, lam


Ha Noi - nhung lang nghe

langnghe_gom.gif (20494 bytes)

Photo: Tran Cu

Cau thanh ngu quen thuoc "Ha Noi 36 pho phuong" da the hien su phong phu cua cac nghe truyen thong duoc tap hop lai tung phuong hoi trong cac pho o Ha Noi. Ngay nay qua bao nǎm thang thǎng tram, cac khu pho Ha Noi khong con giu nguyen tinh chat phuong hoi cua no, nhung ten cac pho-nhat la nhung khu pho co van con ton tai hoac goi nho hinh anh ve mot Ha Noi tai kheo ngay truoc: Hang Mam, Hang Muoi, Hang Dao, Hang Bac .... ca o ngoai thanh, co nhung ten khi doc len, nguoi Ha Noi, va ca nhung ai hieu biet ve Ha Noi cung thay no gan bo voi nhung san vat da tro thanh noi tieng: dao Nhat Tan, giay Yen Thai, do dong Ngu Xa...

Lang duc dong Ngu Xa

Ngu Xa von la mot lang nam ben boi ho Truc Bach, phia tay Ha Noi. Ten Ngu Xa co nghia la co 5 lang. Khoang thoi nha Le, dan 5 lang Dong Mai, Chau My, Long Tuong, Dien Tien va Dao Nien thuoc huyen Vǎm Lam (tinh Hai Hung) va Thuan Thanh (tinh Ha Bac) co nghe duc thu cong, duoc trieu dinh trung tap ve kinh thanh de lap xuong duc tien va do tho. De ghi nho 5 lang que goc cua minh, ho dat noi day la Ngu Xa.

Trinh do duc dong cua tho Ngu Xa da dat duoc dinh cao. Ngoai su thong minh sang tao, cai nhin chuan xac, ban tay kheo leo, nguoi tho thu cong con co bi quyet nghe nghiep va kinh nghiem lau doi. San pham do dong Ngu Xa noi tieng khap noi, trong do noi bat la pho tuong Phat Di Da o chua Than Quang nam ngay tai lang Ngu Xa. Pho tuong nay ke ca toa sen lam de cao 5,5 m va namg 12,3 tan. Rieng toa sen co 96 canh bang dong, cao 1m45, con tuong cao 3.95m, khoang cach giua cac dau goi la 3m60. Tuong Phat Di Da nay duoc duc hoan toan bang ky thuat thu cong, tat ca nhung duong gap khuc, uon luon tren pho tuong deu rat tinh xao, lien nhau thanh mot khoi khong co sai sot ve nhung ky thuat duc. Day la mot tac pham nghe thuat bang dong doc dao va tinh te.

Ngoai pho tuong nay, tho duc dong Ngu Xa con tao ra nhieu tac pham khac cung rat noi tieng nhu tuong Tran Vu bang dong den o chua Quan Thanh (Ha Noi), chuong chua mot cot (Ha Noi). Ngoai ra con co nhung do tho bang dong nhu lu huong, chan den... cung duoc ca nuoc danh gia cao.

Lang giay Yen Thai

langnghe_tranhhtrong.jpg (17486 bytes)

Photo: Le Vuong

Nam o phia Tay Ha Noi, lang Yen Thai con co ten la lang Buoi. Trong sach"Du dia chi" cua Nguyen Trai viet vao nǎm 1435 da noi den nghe lam giay cua lang nay. Ngay tu hoi ay, nguoi tho thu cong o day da lam ra nhung loai giay dac biet cho trieu dinh phong kien nhu giay thi (de viet chi thi), giay lenh (de ghi menh lenh). Nhung san pham chu yeu cua Yen Thai la giay ban de in sach hoac de viet chu Nho (bang but long, muc tau) va giay do (de in tranh dan gian).

Giay do co dac tinh xop nhe, ben dai, khong nhoe khi viet ve, No it bi moi mot, hoac don gay am nat, Giay do Yen Thai va noi chung la giay do Viet Nam-da duoc xuat khau sang nhieu nuoc. Cac hoa si Phap da su dung giay do Yen Thai (kho lon) de ve tranh bang muc tau theo phuong phap tranh co dien phuong Dong. Mot vai bao tang chau Au cung da dung giay do de lot boi phia sau tranh ve. Voi dac tinh chong am rat cao, giay do se lam cho tac pham nghe thuat khong bi am moc.

Nghe lam giay o Yen Thai hien nay dang duoc phuc hoi.

Nhung lang hoa Ha Noi

Truoc day, ben canh nhung pho phuong dong duc, Ha Noi co nhung lang trong hoa noi tieng: Ngoc Ha, Nghi tam, Nhat Tan, Quang Ba... Hau het nhung lang nay deu nam o ven Ho Tay, mot thang canh noi tieng cua dat Ha Noi. Cu moi nǎm vao dip Tet, duoi lan mua xuan lat phat, cac nga duong Ha Noi lai nuom nuop nhung ganh hang hoa voi trǎm ngan mau sac.

May nǎm nay, cung voi su phat trien cua co che thi truong, nhung lang hoa ay cung nam trong lang song do thi hoa. Biet thu, nha nghi moc len san sat quanh Ho Tay. Dat trong hoa van con nhung da thu hep lai hoac da chuyen toi nhung noi xa hon. Thon Phu Thuong, thuoc huyen Tu Liem o ngoai thanh Ha Noi, hien dang noi len nhu mot noi chu yeu cung cap hoa va cay canh cho Ha Noi. Nghe trong hoa o cac lang hoa Ha Noi cung la mot nghe truyen thong, duoc truyen tu nhieu doi. Cung voi nhieu giong hoa moi, va ky thuat lai tao, trong tia cac lang hoa Ha Noi hang ngay van lam dep cho thu do bang hang chuc, hang trǎm laoi hoa va cay canh.

Pho Hang Bac va nghe kim hoan

langnghe_cogai.gif (21880 bytes)

Photo: Thanh H

Hang Bac la mot pho nǎm o trung tam thanh pho, thuoc khu pho co Ha Noi. Truoc day pho, Hang Bac co ba nghe khac nhau: Nghe duc bac nen, nghe kim hoan, va nghe doi tien. Co the coi Hang Bac la nhung noi tap trung nhung nguoi tho tinh xao ky thuat che tac do vang bac cua dat kinh ky. Ho xuat than tu ba lang nghe lam do vang bac noi tieng o Bac Viet Nam: lang Chau Khe, (tinh Hung Yen), lang Dinh Cong (huyen Thanh Tri - Ha Noi) va lang Dong Sam (tinh Thai Binh).

Vao the ky XV, quan thuong thu bo Lai la Luu Xuan Tin - von nguoi lang Chau Khe noi tren duoc trieu dinh nha Le giao cho viec lap xuong duc bac nen tai kinh thanh Thǎng Long (tuc Ha Noi ngay nay). Boi luc bay gio bac nen duoc dung lam don vi tien te de trao doi. Ong quan nay da dua tho o Chau Khe toi kinh thanh lap nen xuong duc bac. Dan dan cung voi nghe duc bac, tho Chau Khe lam ca nghe trang tri vang bac. Den dau the ky XIX, duoi trieu Nguyen, xuong duc bac nen chuyen vao Hue (mien trung Viet Nam). Phan lon tho Chau Khe van o lai Thǎng Long lam nghe kim hoan, ho lap thanh phuong o tai pho Hang Bac hien nay. Luc nay o pho Hang Bac con co ca tho vang bac o Dinh Cong va Dong Sam toi lap nghiep. Nguoi ta san xuat, buon ban, ke ca doi bac nen lay bac vun. Vi vay, o thoi Phap thuoc, pho nay co ten tieng Phap la Rue changeurs (pho Doi Bac).

Voi do nghe thu cong, nguoi tho kim hoan o pho Hang Bac da lam ra nhieu san pham vang bac tinh xao, nhat la do trang suc. Trong thuat ngu chuyen mon, nguoi ta phan biet cac san pham nay thanh hai loai: do tron (khong tram khac) nhu nhan, khuyen tai cho phu nu, vong xuyen cho phu nu hoac tre em va do cham (co cham,khac).

Nguoi tho kim hoan o Hang Bac thuong cham khac tren do vang bac theo cac mau trang tri nhat dinh. Tu linh (Long,ly- con goi la lan, quy, phuong) la loai mau pho bien nhat. Rieng hinh tuong con long (con rong) da duoc ban tay kheo leo cua nghe nhan the hien voi nhieu chu de khac nhau: Long ham tho (Long ngam chu tho), Luong Long tranh chau (hai con rong tranh vien ngoc), Luong Long chau nguyet (hai con rong tranh nhau mat trǎng)... cac mau trang tri khac nhu Bat vat (tam con vat), Bat bao (tam vat quy). Bat qua (tam loai trai cay) v.v... cung duoc cham khac tinh xao tren dia, mam bang vang, bac.

Tren cac do vang, bac, ta con thay nguoi tho kim hoan cham tro hinh anh con nguoi, hoac hinh anh cac loai trai cay ma theo quan niem phuong Dong thi do la tuong trung cho nhung pham chat cao quy cua nguoi quan tu: truc, mai, lan, cuc...

Noi chung o bat ky do vang bac cham khac hoac do nu trang nao nguoi ta cung deu de nhan thay hai dac diem noi bat: tao dang nghe thuat va tao vǎn (net chim, noi) tinh xao, sinh dong.

Ngay nay, nghe buon ban trao doi vang bac khong chi con tap trung o pho Hang Bac. o nhieu pho khac, cung da rai rac co cac cua hieu buon ban vang. Nhung pho hang Bac van la noi tap trung nhung nguoi tho kim hoan tinh xao-du nay da it di-voi truyen thong che tac do vang bac lau doi.

*     *
*

Nguoi Ha Noi von thanh lich va tai hoa, da tao ra san pham vua co ich lai vua dep cho doi. Ngoai nhung nghe ke tren, Ha Noi con bao nghe truyen thong khac nhu: Kim hoan, Hang ma, theu ren, Cham go... da va dang duoc hoi sinh tren khu pho cu. Nhung lang nghe, phuong nghe voi ban tay kheo leo cua nhung nguoi tho thu cong Thu do la dieu khong the khong nhac den moi khi noi ve Ha Noi.

(Theo "Ha Noi trung tam du lich cua Viet Nam")

 

Lang gom ven bo song Hong

Lang Bat Trang nam ve phia dong nam thanh pho, Cuoi the ky 14, lang Bo Bat (Ninh Binh) va lang Ninh Trang (Thanh Hoa) cung di dan nghe gom ve day va hop ten thanh Bat Trang. Nǎm 1958, de lai mot phan dien tich cho ken dao Bac Hung Hai mo cua ra song Hong, lang roi di khoang 1/3 dan so sang o dat lang Giang Cao lang gieng. Xa Bat Trang hop thanh tu do.


Truyen thong vǎn hoa va buon ban

Lang co nhieu cong trinh vǎn hoa: dinh, chua, mieu noi tieng. Nhat la ngoi dinh be the xay theo kien truc co, tu tao lai da hon 300 nǎm, con luu duoc danh sac du phong thanh hoang. Nha vǎn chi luu duoc danh sach 364 vi do dat khoa bang tu tam truong tro len. Qua su sach va gia pha ho hang, co 9 vi do tien si, trong do co mot vi do trang nguyen.

Thoi xua lang khong rong, nguoi lam nghe gom con it, phan lon dan lang buon ban cau kho, nuoc mam. Cau kho dua tu Nam Dinh ve bang tau thuy va chuyen tai qua lang bang thuyen Nuoc mam dua tu nghe An, Thanh Hoa bang thuyen buom theo duong bien ra Bac va theo song ve tha neo buon ban tai ben. Nhung nguoi lam thue kheo leo ganh tren vai nhung thung nuoc mam ve tung nha buon.

Nhieu nguoi cao tuoi con nho cau phong dao: "Song lam trai Bat Trang...". Dieu ay truoc het noi len su thao vat dam dang cua phu nu Bat Trang co truyen thong nuong con chieu chong. Quanh nǎm, khi troi con mo sang, cac ba, cac chi voi bi coi khoac vai, da voi va len duong di cho xa. Hang hoa thue ganh, cac ba vua nhai trau vua hut thuoc cho quen duong dai va vui ve chuyen tro: "Ong thong, ong phan tu day ma ra ca" vua noi vua vo tay vao bi voi ve tu hao. Nhung gi cac ba kiem duoc hang ngay du nuoi con cai ǎn hoc. Bang con duong hoc van, nhieu nguoi da cong thanh danh toai va phuc vu cho nhieu nganh. Mot so hoat dong noi tieng o trong va ngoai nuoc. Trong khi ay, con gai thuong khong duoc di hoc vi nen nep suy nghi ne co "Chu nghia som dan con cai mo mong va yeu duong".

Nǎm 1945, sau khi Phap bi Nhat lat do (9-3), o Bat Trang, dong dao hoc sinh tu cac tinh, thanh pho ve que nha, cung thanh nien to chuc luc luong vu trang trong mat tran Viet minh. Duoc nhan dan hau thuan, thanh nien da lat do chinh quyen bu nhin, lap chinh quyen lam thoi, tham gia cac hoat dong cach mang trong huyen va thanh pho chao mung thang loi lich su Cach mang thang Tam. Trong qua trinh giu nuoc va lam nghia vu quoc te, nhieu thanh nien da tinh nguyen gia nhap quan doi nhan dan. 18 thuong binh va 88 liet si cua xa da hy sinh xuong mau o chien truong.

Nghe gom su

langnghe_battrang.jpg (17067 bytes)

Photo: Xuan Tien

Tu nǎm 1945 tro ve truoc, chi mot so it ho gia dinh lam gom su va gach. Trong thoi chien (1946-1954), mot phan tho chuyen ra vung tu do tiep tuc san xuat. Nghe gom su duoc khoi phuc nhanh khi hoa binh lap lai va co nhung buoc phat trien ban dau khi thanh pho lap xi nghiep nha nuoc o xa tu cuoi nǎm 1959. Ban quan ly xi nghiep tap trung dong vien cac nghe nhan gioi cai tien ky thuat, sang tac mau ma va phuc hoi loai men truyen thong bi mai mot lau ngay. Xi nghiep con cung ung nguyen lieu, giao nhiem vu cho san xuat cho cac hop tac xa, ho gia dinh va quang cao ban hang o trong va ngoai nuoc.

Trong su suy sup chung cua phong trao hop tac hoa thoi doi moi (1991-1994), nganh thu cong gom su Bat Trang da huong nhanh sang co cau kinh te moi, dung vung trong thi truong canh tranh gay gat. Nǎm 1994, 62% cua tong so 2.803 ho gia dinh (khoang 1.700 ho) san xuat dat doanh thu on dinh, binh quan 30.000.000 dong ho/nǎm. Trien lam hang my nghe cac nuoc ASEAN o Thai Lan, hang gom su Bat Trang voi mau men phong phu, duoc nhieu nguoi ua thich.

Ngay nay, phu nu Bat Trang khong phai con di cho xa xoi nhu truoc. Rat nhieu chi da cung nam gioi san xuat va buon ban hang sanh su. Nhieu nguoi co cua hang ban buon va lam dich vu phuc vu dong dao nguoi lao dong. Con gai da di hoc. Nhieu nu sinh da hoc het bac pho thong co so va trung hoc. Mot so da buoc vao nguong cua dai hoc.


Trien vong cua xa Bat Trang

Bat Trang co tiem nǎng la mot dia chi du lich, hap dan trong va ngoai nuoc voi nghe co truyen tao ra nhieu hang gom su dep, voi khu lang co toan nha gach kien co chong do voi lu lut hang the ky, voi mang duong nho hep ngoan ngheo gap khuc thang goc moi cho ngoat; ca voi di tich cu de lai vet tich mai nha va do co o sau 5 - 10m duoi mat dat. o khu lang co, to bao Doc Lap da duoc bi mat in tu cuoi nǎm 1944. Khi Trung uong Dang chuan bi cuoc Cach mang thang Tam nǎm 1945, o day cung la noi da in bai quoc ca Tien Quan ca cua co nhac si noi tieng Vǎn Cao duoc khac tren ban da. Khu du lich can su dau tu thiet yeu cho co so ha tang day du ca ve vat chat va tinh than, de don khach du lich den bang duong song, hoac duong de.

Trien vong ay rat sang sua. Nhan dan Bat Trang chac se khong bo lo co hoi de cai thien doi song cua minh, gop phan dua nganh gom su Viet Nam tien len

Pham Huy Thi

Vietbao (Theo: hanoi.vnn.vn)


Tìm hiểu: Ngu Xa, Yen Thai, Chau Khe, Viet Nam, nguoi tho thu cong, Lang hoa Ha Noi, Pho Hang Bac, tho kim hoan, tap hop lai, su phong phu, Bat Trang, truyen thong, vang bac, lam

Xem Bản Tiếng Việt Có Dấu: Hà Nội - những làng nghề

Ban co the doc ban tieng Viet co dau cua bai viet Hà Nội - những làng nghề bang cach nhan chuot vao duong dan tren.

Lien he ve tin Ha Noi nhung lang nghe

Nhan xet, hay lien he ve tin Ha Noi nhung lang nghe co the gui bang duong dan o duoi. Ban nen gui kem tieu de bai viet Ha Noi nhung lang nghe de lam tham khao. Bai viet nay thuoc chuyen de Lang nghe truyen thong trong chuyen muc Kham pha Viet Nam.

Cac tin khac:

Xem tiep ... Lang nghe truyen thong
Kenh Tin RSS Kenh Tin RSS | Du Bao Thoi Tiet | Lich Xem TV | Lien He - Contact | Quang Cao | Viec Lam | Dieu Kien Su Dung | Bao Ve Tinh Rieng Tu | Sitemap

Copyright©2008 VietBao.vn, Thu Vien Thong Tin Tong Hop Viet Nam va The Gioi, phien ban thu nghiem phan mem Viet Bao Viet Nam, beta 1.0