Ha Noi Quy tu nhung ngoi chua co nhat VN

Tags: Ha Noi, Thang Long, Ly Than Tong, Tran Quoc, Chua Tran Quoc, Ly Thai To, tai lieu nghien cuu, nghien Cuu Lich Su, duoc xay dung, Chua Mot Cot, duoc coi la, Tu Dao Hanh, ngoi chua, chua co, phat giao, thoi


Trong nhieu tai lieu nghien cuu lich su thi vua Ly Thai To - nguoi khai sinh ra trieu dai Ly va xay dung kinh do nuoc Dai Viet tai vung dat Thang Long co nguon goc lien quan den Phat giao, co le boi vay ma cac trieu vua Ly vo cung coi trong Phat giao va cung voi do he thong nhung chua chien duoc xay dung vao thoi Ly duoc coi la nhieu nhat trong cac trieu dai phong kien o nuoc ta.

Phat giao thoi Ly duoc coi la Quoc giao, nhung tang si co hoc van uyen tham thuong duoc tham gia vao cong viec trong dai cua trieu dinh va duoc phong lam Quoc su, nhung ngoi chua tro thanh noi day hoc, va co nhung ngoi chua vua la noi tho Phat vua la noi hanh cung cua vua chung to ca vua quan, hoang that, nhan dan thoi Ly deu tham gia viec xay dung chua. Boi vay ma kinh thanh Thang Long co the duoc coi la noi xay dung nhieu ngoi chua co thoi Ly, minh chung cho thoi ky cuc thinh cua Phat giao trong ca nuoc.

Ngoi chua duoc xay dung lau doi nhat cua Thang Long - Ha Noi va cung la mot trong nhung ngoi chua co nhat cua Viet Nam chinh la chua Tran Quoc nam tren duong Thanh Nien ben canh Ho Tay mo mong. Chua Tran Quoc duoc xay dung tu thoi vua Ly Nam De (544 – 548) o bai ben song Hong thuoc phuong Yen Hoa (nay la Yen Phu) voi ten la chua Khai Quoc (mo nuoc). Nha su Ngo Chan Luu Khuong Viet (933 – 1011), vi Quoc su cua trieu vua Le Dai Hanh da tu o day. Den trieu Le Thai Tong the ky 15, chua duoc doi ten la chua An Quoc. Nam 1615, bai song Hong bi lo nen dan da doi chua ve dao Kim Ngu (dao Ca Vang) chinh xua la nen cu cua cung Thuy Hoa nha Ly va dien Ham Nguyen thoi Tran. cuoi the ky 17, doi vua Le Hy Tong moi co ten la chua Tran Quoc.

Chua Tran Quoc

Chua co quy mo lon va trong cau mo dau tam bia da la nam Duong Hoa thu 5 (1693) do trang nguyen Nguyen Xuan Chinh soan da ghi lai "Quy thay chua Tran Quoc, la canh dep phu Phung Thien, danh lam mien kinh dia... Chua duoc xep vao hang thu tu cua nuoc Nam". Chinh nam nay, chua Trinh cho sua lai chua, xay dung Tam quan va hanh lang hai ben, trong sen quanh chua va bien noi tho cung thanh hanh cung rieng cua nha chua. Day la noi cac chua Trinh thay phien nhau toi vui choi huong lac nhat la vao thoi chua Trinh Giang va Trinh Sam.

Vao nam Binh Ngo (1786) nho co nghia quan Tay  Son ra Bac “phu Le diet Trinh” thi Le Chieu Thong moi dep duoc ho Trinh. Y da cho noi lua thieu het tat ca cac den dai, cung dien cua nha chua. Chua Tran Quoc may man da duoc hang ngan nguoi dan trong vung keo den tran giu quanh chua va cho rang ho Trinh chiem chua cua dan de lam hanh cung, nay phai tra lai cho dan lam noi tho Phat. Vi vay ma nhung can phong lam cho bon hoan quan va cung nu o bi pha sach.

Cung tu do, noi day tro lai chon trang nghiem, thanh tinh. Mot so cung nu bi vui dap trong cung cung da cat toc di tu tai chua nay. Cuoi the ky 18, chua bi do nat, dan lang da sua chua, dap tuong, duc chuong va cong viec keo dai toi 2 nam. Nam 1842, vua Nguyen la  Thieu Tri ra Bac Ha, toi tham chua va doi ten chua thanh Tran Bac nhung ten nay khong duoc nhan dan chap nhan ma van giu nguyen cach goi ten Tran Quoc.

Khu vuon thap trong chua Tran Quoc

Chua Tran Quoc cung co kien truc kha dac biet so voi nhung ngoi chua khac. Ngay con duong dan vao cong chua la  khu Vuon thap. Trong khu Vuon thap nay co nhieu ngoi thap co tu thoi Vinh Huu va Canh Hung the ky 18. Cong chua co ba chu “Phuong tien mon”, tiep den nha Bai duong o phia truoc, sau do den Tam bao, con hanh cung thap dien va gac chuong lai o phia sau. Do thuc su la mot ngoi chua dep, co lich su lau doi ngay trong long Thu do Ha Noi.

Cung tai vung dat Thang Long nay, mot ngoi chua co kien truc rat dac biet duoc xay dung thoi ky dau nha Ly va tro thanh mot bieu tuong chua doc dao cua nuoc ta, do la chua Mot Cot.

Chua nam tren dat thon Thanh Bao, huyen Quang Duc, phia Tay hoang thanh Thǎng Long thoi Ly, nay thuoc pho chua Mot Cot, quan Ba Dinh - Ha Noi, o ben phai Lǎng Chu tich Ho Chi Minh.

chumotcot.jpg

Chua Mot Cot

Theo Dai Viet su ky toan thu, chua duoc xay dung vao nǎm Ky Suu, nien hieu Sung Hung Dai Bao nam thu nhat (1049) doi Ly Thai Tong. Mua dong thang 10 dung chua Dien Huu. Truoc day vua Ly Thai Tong chiem bao thay Phat Quan Am tren toa sen dua tay dat vua len toa. Khi tinh day, vua ke lai cho cac quan nghe, co nguoi cho la diem khong lanh. Su Thien Tue khuyen nha vua lam chua, dung cot da o giua ho, lam toa sen cua Phat Quan Am nhu da thay trong mong. Chua xay xong, cho cac nha su den lam le, di vong quanh chua niem Phat cau phuc cho vua song lau, vi the dat ten la chua Dien Huu. Thoi Ly do la mot cum kien truc gom ngoi chua va toa dai xay dung giua ho vuong. Dai nay lau nay nguoi ta quen goi la chua Mot Cot – hinh vuong dat tren cot da hinh tru. Tren cua Phat dai co bien de “Lien hoa dai” (Dai hoa sen) ghi nho lai su tich nam mong cua vua Ly dan den viec xay chua.

Theo van bia chua Doi tac nam 1121 thi hinh anh ngoi chua Mot Cot thoi Ly huy hoang hon nhieu: “Dao ho thom Linh Chieu, giua ho vot len mot cot da, dinh cot no doa sen nghin canh, tren bong sen dung rieng mot toa dien mau xanh, trong dien dat pho tuong vang tai nang nhan duc, vong quanh ho la day hanh lang, tuong ve; lai dao ao Bich Tri bao quanh; moi ben deu bac cau vong de di qua. Phia san cau dang truoc, hai ben ta huu xay dung bao thap luu ly”.

Nhu vay kien truc chua Mot Cot thoi Ly la mot dang kien truc chua bieu tuong cua Phat giao chu khong phai kien truc chua thong thuong.

Nam 1080, mua xuan thang 2, vua lenh duc chuong cho chua Dien Huu. Do la mot qua chuong rat lon. Nguoi ta noi phai dung ca mot toa phuong dinh cao 8 truong (20 -25m) xay bang da xanh de treo chuong. Nhung chuong danh khong keu nen chang duoc treo ma de o ngoai ruong chua. Ruong ay thap lay, co nhieu rua goi la Quy Dien cho nen chuong chua Mot Cot dat o do cung goi la chuong Quy Dien. Tuy nhien den nam 1427, giac Minh dang bi nghia quan Lam Son giam ham trong thanh da pha huy chuong de lay dong duc sung dan.

Chua Mot Cot hien nay duoc xay dung tren mot cai cot da tron cao 4m va co he thong khung go chong do. Toan bo ngoi chua duoc lam bang go, hinh vuong, moi canh dai 3m. Chua duoc dat giua ho vuong co tuong thap bao quanh va co chiec thang xay bang gach va vua de dan len chua. Con chiec ao tron boc ngoai voi cac duong hanh lang, co cau bac qua va thap lop ngoi su trang deu khong con gi ca. Nam 1954 truoc khi rut ra khoi Ha Noi, quan doi Phap da cho no min pha huy Lien Hoa Dai.Ngoi chua Mot Cot hien nay ta nhin thay la ket qua cua qua trinh tu bo do Chinh phu lam lai khi tiep quan thu do nam 1955.

Cung co mot ngoi chua co lich su gan 1000 nam tuoi khac co ten la chua Lang, gan lien voi mot huyen thoai hoang duong mang day triet ly Phat giao: kiep truoc, kiep sau, luan hoi, nhan qua…

Chua Lang xua

Chua nam tren dat Lang thuong, truoc kia thuoc huyen Thanh Tri roi den huyen Tu Liem, nay o trong phuong Lang thuong, quan Dong Da, Ha Noi. Nguyen day la dat trai Yen Lang, tong Ha, huyen Vinh Thuan xua, ngay tren nen nha cu cua cha me Tu Dao Hanh la ong Tu Vinh va ba Nguyen Thi Loan. Chua con co ten khac la Chua Ca va ten chu cua chua la Chieu Thien Tu. Chua con duoc tao dung tu thoi vua Ly Than Tong (1128 - 1138).

Xa xua tuong truyen, thoi Ly co nha su Tu Dao Hanh tu dac dao, phap thuat cao, hoa kiep tai chua Thay nay thuoc huyen Quoc Oai, Ha Noi, duoc Dai Dien giup dau thai lam con trai Sung Hien Hau (em ruot Ly Nhan Tong). Vua Ly Nhan Tong khong co con trai nen khi ve gia lap con trai cua Sung Hien Hau tuc Tu Dao Thanh lam thai tu, sau nay la vua Ly Than Tong (kiep sau cua Tu Dao Hanh). Khi cha mat, Ly Anh Tong (con Ly Than Tong) da xay chua Chieu Thien de tho vua cha (Ly Than Tong) va Tu Dao Hanh. Cung chinh vi vay ma giua chua Lang va chua Thay co moi lien he voi nhau, cung mo hoi mot ngay: “Nho ngay mong bay thang ba/ Tro ve hoi Lang tro ra hoi Thay”.  Nhu vay, chua duoc xay dung tu the ky XII. Qua nhieu lan trung tu ma hai lan sua chua lon la vao giua the ky 16 va giua the ky 19 khien chua co dien mao nhu ngay nay.

Chua Lang co mot kien truc kha doc dao mang dang dap cung dinh. Chiec cong vao bang gach xay voi bon cot vuong vut cao gan ngang suon ba chiec mai cong, chiec mai giua cao hon hai ben.

Qua mot san lat gach Bat Trang la den Tam quan mo ra con duong lat gach hai ben co tuong hoa dan den nha phuong dinh hinh bat giac, noi dat tuong “Thanh” lam le trong ngay hoi Lang. Phia sau la chua chinh be the va phong khoang trong khong gian yen tinh, thanh tinh.

Trong chua ngoai tuong Phat con co hai day Thap dien Diem Vuong dien ta cac hinh phat doi voi ke ac khi xuong Am phu. Dac biet la co hai pho tuong: mot cua Tu Dao Hanh dan bang may phu son ta, mot cua vua Ly Than Tong bang go voi su tich hoang duong la kiep sau cua Tu Dao Hanh.

Nhu vay, co the diem qua mot so ngoi chua co co nguon goc tu thoi Ly, do la nhung ngoi chua duoc xay dung ngay tai kinh thanh Thang Long, noi phat trien ve moi mat doi song trong do co ca doi song tin nguong – ton giao cua nguoi dan. Nhung ngoi chua co do deu do cac tang lop vua chua, quan lai co cong xay dung va tu sua nen quy mo cua chung la kha lon. Mac du trai qua nhieu lan trung tu, nhung ngoi chua co khong con giu duoc von nguyen goc nhu ban dau nhung chung van duoc coi la nhung di tich co gia tri dac biet trong dip ky niem dai le 1000 nam Thang Long – Ha Noi.

Vietbao (Theo: Nguoi Ha Noi)
Thích và chia sẻ bài viết này trên facebook Theo dõi vietbao.vn trên facebook

TIN Khám Phá Việt Nam NỔI BẬT

Ukraine, Nga đạt thỏa thuận về cung cấp nhiên liệu hạt nhân

Một quan chức tại Kiev ngày 25/11 cho biết Công ty điện hạt nhân quốc gia Energoatom của Ukraine đã đạt được thỏa thuận với Công ty nhiêu liệu quốc doanh TVEL của Nga về việc cung cấp nhiên liệu hạt nhân cho các lò phản ứng của Ukraine trong vòng 2 năm tới.

Tìm hiểu: Ha Noi, Thang Long, Ly Than Tong, Tran Quoc, Chua Tran Quoc, Ly Thai To, tai lieu nghien cuu, nghien Cuu Lich Su, duoc xay dung, Chua Mot Cot, duoc coi la, Tu Dao Hanh, ngoi chua, chua co, phat giao, thoi

Xem Bản Tiếng Việt Có Dấu: Hà Nội: Quy tụ những ngôi chùa cổ nhất VN

Ban co the doc ban tieng Viet co dau cua bai viet Hà Nội: Quy tụ những ngôi chùa cổ nhất VN bang cach nhan chuot vao duong dan tren.

Lien he ve tin Ha Noi Quy tu nhung ngoi chua co nhat VN

Nhan xet, hay lien he ve tin Ha Noi Quy tu nhung ngoi chua co nhat VN co the gui bang duong dan o duoi. Ban nen gui kem tieu de bai viet Ha Noi Quy tu nhung ngoi chua co nhat VN de lam tham khao. Bai viet nay thuoc chuyen de Ha noi nghin nam thang long trong chuyen muc Kham pha Viet Nam.

Cac tin khac:

Xem tiep ... Ha noi nghin nam thang long
Kenh Tin RSS Kenh Tin RSS | Du Bao Thoi Tiet | Lich Xem TV | Lien He - Contact | Quang Cao | Viec Lam | Dieu Kien Su Dung | Bao Ve Tinh Rieng Tu | Sitemap

Copyright©2008 VietBao.vn, Thu Vien Thong Tin Tong Hop Viet Nam va The Gioi, phien ban thu nghiem phan mem Viet Bao Viet Nam, beta 1.0