Cu rua Ho Guom con nhieu ho hang

Tags: Ho Guom, Viet Nam, Phu Tho, Ha Hoa, Dong Mo, Rafetus Swinhoei


Trong qua trinh di tim lai nhung ho hang cua “cu rua” Ho Guom, chung toi phat hien ra rang hau nhu tat ca nhung ca the rua khong lo duoc tim thay deu phan bo quanh luu vuc song Hong. Theo ban do Hong Duc nam 1490, Ho Guom xua kia rong lon, keo dai suot tu pho Hang Dao den pho Lo Duc va thong voi song Hong. Nhu vay kha nang “cu rua” Ho Guom con nhieu ho hang khong phai la vo can cu.

Theo nghien cuu da duoc cong bo cua cac tac gia Nguyen Quang Truong, Nguyen Van Sang (Vien Sinh thai va Tai nguyen sinh vat) o Viet Nam co 2 loai rua khong lo la Pelochelys cantorii Gray, 1864" (giai khong lo, duoc Gray phat hien nam 1864) va Rafetus swinhoei  (Gray, 1873) (giai swinhoei, duoc Gray phat hien nam 1873).

Cung theo nghien cuu nay, loai Pelochelys cantorii co nhung dac diem nhu mai dep, tron, co chieu dai lon hon chieu rong chut it. Dau mau xam co cac dom tham nho, cam mau trang duc. Chan va co mau xam xanh o phia tren, mau kem o phia duoi. Tren co co cac go da noi len. Chan co mang boi, co cac u nho hinh vay xep doc theo mep duoi cua chi truoc. Con duc nho hon con cai nhung co duoi dai va day hon. Trong luong co the dat 30-60 kg, chieu dai mai co the dat toi 100 cm, tieu ban o Cuc Phuong (Ninh Binh) co chieu dai mai la 50cm phan bo o vung Bac Truong Son, Nghe An. Nhu vay co the ket luan day khong phai la loai o Ho Guom va cac tinh phia Bac Viet Nam.

Cu rua

Loai Rafetus swinhoei mai dep co hinh dang thuon gan giong hinh chu nhat. Mai mau xanh nau hoac nau den (o cac mau kho tai Viet Nam), mau chuan dang luu giu tai Bao tang Lich su tu nhien Anh co nhung dom mau vang va nhieu cham vang nho nam xen giua (doi khi tao thanh vong tron bao quanh dom lon hoac xep thanh cac soc). Phan bo o tai Phu Tho (Ha Hoa), Ha Noi (Ho Guom), Ha Tay (Bang Ta), Hoa Binh (Luong Son), Thanh Hoa (Song Ma). Trong luong tu 24-175 kg, chieu dai mai (ke ca riem da) tu 30-110 cm.

Tuy nhien, PGS - nha rua hoc Ha Dinh Duc lai co y kien khac. Ong khong dong y truoc ket luan rua Ho Guom la loai Rafetus swinhoei. Ong cho biet, thang 4/1995, ong Peter Pritchard, Giam doc Vien Nghien cuu rua Florida (My) da sang Viet Nam lam viec voi ong. Ca hai da cung quan sat tieu ban rua o den Ngoc Son va "cu rua" song o Ho Guom. Sau khi ve nuoc, ong nay co gui thu cho Giao su Duc khang dinh day khong phai la loai giai Pelochelys bibronii, ma la loai Rafetus swinhoei, hoac la mot loai rua moi.

Sau do PGS Duc da cat cong di tim tai lieu ve loai Rafetus swinhoei, dong thoi lam viec voi nhieu giao su cua cac truong dai hoc noi tieng tren the gioi. Khi duoc cung cap cac tai lieu ve loai Rafetus swinhoei va qua so sanh dac diem hinh thai cua rua Ho Guom voi Rafetus swinhoei, Giao su Duc ket luan rua Ho Guom khong phai la Rafetus swinhoei. "Day la loai rua moi" - ong khang dinh. Va Giao su Duc tam dat ten do la "rua Le Loi"(!?).

Truoc do, thang 3/2004, Vien Khoa hoc - Cong nghe Viet Nam cong bo nhom nghien cuu hinh thai rua Ho Guom cua Vien da xac dinh duoc rua Ho Guom thuoc loai giai Thuong Hai, 1 trong so 5 loai cua ho ba ba (gom giai Thuong Hai, giai khong lo, ba ba gai, ba ba tron va cua dinh). Trong Sach Do Viet Nam xuat ban nam 1992 chi xac dinh duoc rua Ho Guom thuoc loai giai (Pelochelys bibroni).

Ket qua nghien cuu cung cho ket luan rua Ho Guom va nhung mau xuong rua thu thap duoc tai song Ma (Thanh Hoa), Luong Son (Hoa Binh), Ba Vi (Ha Tay), Ha Hoa (Phu Tho) deu cung thuoc loai giai Thuong Hai.

Theo duong chim bay, ho Minh Quan (ma chung toi da de cap trong ky truoc) cach song Hong chua day 1km. Tu phat hien nay, chung toi da tien hanh khao sat them nhieu ao, dam quanh luu vuc song Hong tu Yen Bai xuoi xuong ha luu va thu duoc nhung ket qua bat ngo.

Tai dam Ao Chau (Ha Hoa, Phu Tho), chung toi duoc tiep xuc voi ong Tran Van Thuong. Ong Thuong nam nay tron 80 tuoi va da song qua nua doi nguoi tai dam nay. Ong ke, khoang nhung nam 50 cua the ky truoc, khi ong con dang la cong nhan cua Nha may giay Lua Viet da thuong xuyen gap nhung con rua khong lo o trong dam.

Dam Ao Chau xua rat rong lon (phai den vai chuc hecta), cho nong nhat la 3m va sau nhat len toi 30m. Trong dam co khoang 100 hon dao lon nho, dinh cao nhat cao khoang 170m so voi mat bien, cung voi 99 ngach nuoc dan cai vao cac khe nui. Truoc kia, dam cung thong voi song Hong. Khoang den giua thap nien 50 cua the ky truoc, Nha nuoc da cho dap con dap ngan voi song de lam thuy loi.

Do thu nhap khong du nuoi vo con nen ong Thuong hay phai chong sao vao dam lay tre, nua roi dan thuyen coc, thuyen ba cong (dang nhu thuyen thung) de ban kiem tien. Co mot lan tren duong di lay nua ve toi khu vuc go ong Bac (cach bo vai tram met) thi gap mot dam dong xum den xum do. Mot nguoi dan ong luc luong (ten la To Ban) dang cam mot chiec dinh ba dam manh vao mot con rua dang ngoi len mat nuoc de tho. The roi may nguoi con lai dung moc sat lat ngua no len, lay day lat troi chan no lai.

Con rua duoc khenh ve, dai hon 1m va can len duoc gan 1 ta. Day cung khong phai la lan dau ong To Ban bat duoc con rua khong lo. Von ong lam nghe cheo do dua nguoi tu dam di xuong cac ben nen rat hay gap rua. Tren thuyen cua ong thuong xuyen co dinh ba cung cac dung cu de bat rua. Rat tiec, ong To Ban da mat cach day hon chuc nam.

Theo loi mot "tho san rua" khac, co nhung lan sau khi da dam trung con rua roi, nguoi ta phai lay vo dong manh xuong roi moi lat ngua no len duoc. Nhung lan ay cac tho san lai phai danh tieng cho nguoi duoi xuoi len mua, chu dan o day ai thich cung co the bat duoc nhung con rua chung 5-7kg ve danh chen.

Ong Thuong mieu ta, loai rua song trong dam co mai mau nau den, dau to bang cai phich, 2 mep vien vang. "Ngay xua trong dam co nhieu rua khong lo lam. Nam 1971, dam bi tran lut nen vo dap tran. Tu do den gio tuyet nhien khong thay chung xuat hien nua" - Ong Thuong noi, giong tiec nuoi.

Nhu vay la ngoai ho Minh Quan, dam Ao Chau (huyen Ha Hoa, Phu Tho), mot so dam o deu o xung quanh luu vuc song Hong va co su ton tai cua loai rua khong lo. Nhu vay, rat co the loai rua khong lo o tren va cu rua Ho Guom la co chung nguon goc.

Gia thiet tren cang tro nen co can cu khi chung toi duoc gap ong Hoang Van Quy, hien song tai xa Hien Luong, Ha Hoa, Phu Tho. Ong ke cho chung toi nghe cau chuyen ve nhung con rua khong lo o que ong.

Que goc cua ong la o Doan Hung (Phu Tho), len Ha Hoa xay dung kinh te moi duoc may chuc nam nay. Thoi trai tre, ong Quy thuong di dom do o ria song Hong. Ong nho mai cai buoi chieu khi dang di thu do ve, thi thay nuoc song Hong dot nhien... noi song. Phia xa xa co mot cai nhu xoay nuoc lien tuc troi len thup xuong. Chung 10 phut sau ong len gan toi do thi thay mot dua tre dang khoc tu tu. No vua khoc vua chi xuong cai vung xoay do: "Con nghe cua chau dang boi qua song thi bi con rua to lam dop lay chan roi keo xuong song roi". Nghe the, ong cung khong tin. Nhung may hom sau xac con nghe noi len that.

HGrua.jpg

Ban than ong Quy trong nhung ngay di dom do cung rat hay gap mot vai vung dat cung, song lai co hinh dang nhu mot cai chao to bi nguoi ta an manh xuong dat. Gan do xuat hien nhung o trung rua. "Moi qua to hon qua trung ngong, mau trang xanh". Dac biet, co nhung vet chan rua di tren cat ma khoang cach hai chan len toi ca met.

Va ngay o Ho Guom, trong mot truyen ky co ten "Rua Ho Guom", in nam 1991, nha van Nguyen Dau, nguoi cung tung song o "khu tap the den Ngoc Son" tu nam 1970-1973 va sau do "quan quanh" ben Ho Guom nhieu nam viet rang, ong phan biet va dem duoc toi 17 “cu” trong ho. Con theo PGS Ha Dinh Duc, khoang 50 nam tro lai day o Ho Guom co it nhat 4 ca the rua tung sinh song. Tuy nhien cho toi thoi diem nay thi chi con duy nhat 1 “cu”.

Ong Tim McCormack, Dieu phoi vien chuong trinh Bao ton rua chau A, cung cho biet, qua nhieu nam tien hanh nghien cuu tai Viet Nam ong cung xac nhan loai Rafetus Swinhoei duoc phan bo trai dai tu Trung Quoc xuong Viet Nam theo luu vuc song Hong. Tu nam 2004, chuong trinh Bao ton rua chau A da to nhuc nhieu chuyen khao sat tim kiem nhung ca the rua quy hiem o Viet Nam. Sau nhieu no luc nhom da thu thap duoc nhung tieu ban con sot lai, mot hop so rua tai tinh Phu Tho va tieu ban nguyen mot ca the tai tinh Yen Bai. Qua phan tich, nhung ca the rua nay deu thuoc loai Rafetus Swinhoei.

Con theo ong Le Duc Minh, can bo cua Trung tam nghien cuu Tai nguyen - Moi truong thuoc Dai hoc Quoc gia Ha Noi, song Hong chinh la hanh lang di chuyen cua loai Rafetus Swinhoei. Hang vai tram nam nay, no da theo duong song Hong de phat tan vao cac ao, dam, ho quanh do. Thang 12/2008, Trung tam da lay mau ADN cua rua Dong Mo de tien hanh phan tich. Ket qua buoc dau cho thay ca the nay la loai Rafetus Swinhoei. Dong thoi no cung co kha nhieu diem giong voi cu rua Ho Guom. Mac du van co nhung sai khac, song chi khac o muc do quan the chu khong o muc loai.

Dieu nay cung de hieu boi moi truong o Ho Guom khac nhieu voi moi truong o ho Dong Mo cung nhu cac ao dam o Yen Bai, Phu Tho. Su phat tan cac ca the cua loai Rafetus Swinhoei cung dien ra hang vai tram nam nay nen tat nhien phai co su sai khac.

Bao ve loai rua khong lo - mot cong viec het suc cap bach

Nhu vay la hien tai o Viet Nam chi con hon 2 ca the rua khong lo (mot trong hai la cu rua Ho Guom). Va trong chuyen hanh trinh tim ho hang cho cu rua Ho Guom, hau nhu chung toi chi nghe thay nhung chuyen con nguoi ban, giet hai, xe thit rua ra sao, chu nhung hanh dong bao ve rua hau nhu la rat it oi.

Con nho vao thang 11/2008, ong Nguyen Duy La 60 tuoi (tru tai phuong Trung Son Tram, TP Son Tay) da bat duoc mot con rua lon o tren song Tich Giang. Dem len can thi duoc 68kg.

Ong Bui Dang Phong, Pho giam doc Trung tam Cuu ho bao ton dong thuc vat hoang da quy hiem Cuc Phuong khang dinh: "Day la 1 trong 2 ca the rua Ho Guom quy hiem cua Viet Nam, va la 1 trong 4 ca the rua cung loai tren the gioi con lai. No co ten khoa hoc la Rafetus swinshoei, la nguon gien quy hiem dang co nguy co tuyet chung cao nhat, nhat thiet phai duoc bao ton".

Duoc biet, con rua nay von song trong ho Dong Mo, duoc cac nha khoa hoc nghien cuu, theo doi tu rat lau truoc do. Do mot dot mua lu lon nuoc ho Dong Mo tran bo, rua theo nuoc lon ma thoat ra song Tich Giang. Phai sau mot thoi gian dai thuong luong dong thoi "tang thuong" cho nguoi dan da bat duoc rua, co quan chuc nang moi co the thu hoi va tha lai rua vao ho Dong Mo.

Nhac lai chuyen nay, Tim McCormack to ra rat buon. Anh rat hy vong chinh quyen Ha Noi noi rieng se co nhieu hanh dong de bao ton loai dong vat quy gia nay. Anh cung thong qua Chuyen de ANTG muon truyen cho moi nguoi thong diep rang, neu ai phat hien ra bat cu ca the rua lon nao, hay bao ngay cho chinh quyen, cac to chuc bao ton rua de co bien phap bao ve kip thoi.

Vietbao (Theo: CAND)

Thích và chia sẻ bài viết này trên facebook Theo dõi vietbao.vn trên facebook

TIN Khám Phá Việt Nam NỔI BẬT

Nóng: Sẽ có 1 triệu liều vắcxin Ebola vào cuối năm 2015

Trong bối cảnh virus Ebola đang khiến cả thế giới lo ngại, Tổ chức Y tế Thế giới (WHO) vừa đưa ra thông báo đáng chú ý là sẽ có 1 triệu liều vắcxin Ebola được sản xuất vào cuối năm 2015.

Tìm hiểu: Ho Guom, Viet Nam, Phu Tho, Ha Hoa, Dong Mo, Rafetus Swinhoei

Xem Bản Tiếng Việt Có Dấu: "Cụ rùa" Hồ Gươm còn nhiều họ hàng?

Ban co the doc ban tieng Viet co dau cua bai viet "Cụ rùa" Hồ Gươm còn nhiều họ hàng? bang cach nhan chuot vao duong dan tren.

Lien he ve tin Cu rua Ho Guom con nhieu ho hang

Nhan xet, hay lien he ve tin Cu rua Ho Guom con nhieu ho hang co the gui bang duong dan o duoi. Ban nen gui kem tieu de bai viet Cu rua Ho Guom con nhieu ho hang de lam tham khao. Bai viet nay thuoc chuyen de Ha noi nghin nam thang long trong chuyen muc Kham pha Viet Nam.

Cac tin khac:

Xem tiep ... Ha noi nghin nam thang long
Kenh Tin RSS Kenh Tin RSS | Du Bao Thoi Tiet | Lich Xem TV | Lien He - Contact | Quang Cao | Viec Lam | Dieu Kien Su Dung | Bao Ve Tinh Rieng Tu | Sitemap

Copyright©2008 VietBao.vn, Thu Vien Thong Tin Tong Hop Viet Nam va The Gioi, phien ban thu nghiem phan mem Viet Bao Viet Nam, beta 1.0