Ban tho to tien Net van hoa dan toc
Tags: Nguoi Viet, Tin nguong tho cung to tien, khong phai la, cua ton giao, ban tho, con chau, ngoi nha, van hoa, bat huong, gia chu, ngay, do, lam, le, gian
Nguoi Viet tu xa xua, dong thoi voi nhung tin dieu cua ton giao dang theo, van co mot tin nguong tho cung To tien - do khong phai la mot ton giao, ma la do long thanh kinh va biet on cua con chau doi voi cha me, ong ba, cu ki da khuat.
Nguoi Viet co niem tin rang: chet chi la su tieu tan cua the xac, con linh hon van con va luon tro ve voi gia dinh. Chet chang qua chi la mot cuoc tro ve gap ong ba, to tien. Vong hon cua nguoi da khuat luon ngu tri tren ban tho de gan gui con chau, theo doi ho trong cong viec hang ngay va giup do (phu ho) ho trong nhung truong hop can thiet. Va nguoi Viet con tam niem: “tran sao am vay” – nguoi song can gi, song nhu the nao thi nguoi chet cung nhu vay. Boi tin the, nen viec lap ban tho de tho cung To tien la dieu khong the thieu trong doi song con nguoi.
Ngoi nha truyen thong cua nguoi Viet thuong co ba hoac nam gian, trong do gian giua duoc coi la cho trang trong nhat, la trung tam cua ngoi nha. Nhung viec quan trong nhu: tho phung, tiep khach, sinh hoat... deu dien ra o gian nay. Gian giua lai luon co cua lon ra vao, mo cua la nhin thay troi dat luu thong, am duong hoa dong de roi cam hoa le doi. Ban tho la noi the hien long thanh kinh cua con chau doi voi To tien nen ban tho thuong duoc lap o chinh giua gian giua ngoi nha, gia chu khong duoc ke giuong ngu doi dien voi ban tho.
 |
| Ban tho To tien duoc dat chinh giua gian giua ngoi nha co |
Tuy quy mo ngoi nha va cung tuy muc song tung gia chu ma ban tho co kich thuoc va hinh thuc khac nhau.
Nhung gia dinh ngheo kho, voi nhung do dac trong nha cung don so, thi ban tho co khi chi la vat phen tre giua hai cot trong cua gian giua, ben trong co bat huong nho. Con o nhung gia dinh thuoc loai “thuong thuong bac trung” tro len, thi ban tho duoc dong dang hoang. Co gia chu con dung mat tu lam ban tho hoac dong cai gia gac lam len tuong. Cho du ban tho co duoc thiet ke ra sao thi dieu quan trong no luon phai o vi tri trang trong, co do cao thich hop de khi cung moi nguoi to duoc su nguong vong thanh kinh cua minh voi To tien.
Tren ban tho co the co kham, ngai hay dat bai vi duoc cham kha cau ky va son thep can than. Truoc bai vi co mot huong an rat cao. Tren huong an nay, tai chinh giua la mot bat huong de cam huong khi cung le. Bat huong duoc cham nom rat can than, chu dao, va khong duoc xe dich. Dang sau bat huong la mot chiec ky nho, tren ky co ba chiec dai co nap va tren nap co num cam. Ba dai nay dung ba chen ruou nho luc cung le. Hang ngay, dai duoc day nap de tranh bui bam, chi mo ra trong nhung dip le tet, ngay ram, mung mot. Hai ben bat huong la hai cay den (hai ngon den dau) hoac hai cay nen (ngay nay tai cac do thi, nguoi ta thap hai cay den dien). Gan hai ben bat huong, ngoai hai cay den co khi con co hai con hac chau hai ben. O me ngoai hai cay den, gan hai dau huong an la hai ong huong dung de dung huong.
Ngoai cac do tho tren, con co mot lo loc binh hoac doi song binh bay tren ban tho de cam hoa trong nhung ngay gio chap, ngay Tet. Tam bien treo cao nam ngang tren me truoc ban tho, tren co nhung chu Han that lon, nhieu nha dung chu Nom (thuong la ba, bon chu) la hoanh phi. Hai ben cot hoac hai ben tuong nha co treo nhung cau doi nhu:
“To cong phu duc thien nien thinh
Tu hieu ton hien van dai vinh”
Hoac:
“Phuc sinh phu quy gia duong thinh
Loc tien vinh hoa tu ton hung”
Nhung chu viet tren hoanh phi, cau doi la to long ton kinh cua con chau doi voi To tien hoac de ghi tung cong duc cua To tien. Nhung nha kha gia, giau co thi hoanh phi, cau doi duoc lam bang go son son thiep vang hay son den kham xa cu, con nha ngheo thi hoanh phi thuong la nhung tam cot dong nep, dan len nhung to giay do co viet chu lon, doi lien hay nhung to giay hong co viet nhung cau doi.
 |
| Hoanh phi va nhung cau doi |
Trong cuoc song hien dai ngay nay, kien truc nha o nong thon it bien doi, nen kieu ban tho co truyen van phat huy tac dung, song nhung ngoi nha co kien truc hien dai, noi that hien dai o thanh pho thi cach bo tri va cac do tho cung co nhieu bien doi sao cho phu hop voi toan canh ngoi nha (chiec huong an cau ky, nhung buc hoanh phi, cau doi khong con phu hop voi noi that nhieu gia dinh).
Ban tho la noi thieng lieng nen nguoi ta khong de cac thu lat vat, cac vat dung thuong ngay trong sinh hoat len ban tho ma luc nao cung phai giu ban tho va do tho duoc sach se, uy nghiem. Va bat cu trong hoan canh nao, du tung thieu den may nguoi ta cung khong dem cam co hay ban do tho.
Truoc moi bien co xay ra trong gia dinh (chang han nhu: dung vo ga chong cho con chau; con chau chuan bi di thi; lam nha moi; lam an; vo sinh con; lap duoc cong danh; trong nha co nguoi dau om, co nguoi chuan bi di xa, lam viec lon...), gia chu deu khan vai gia tien, truoc het la de trinh bay su kien, sau la de xin su phu ho.
Moi lan cung te, tuy theo cac gia chu ngheo, giau va tuy nhung buoi le, do le co the gom: ruou, hoa qua, vang huong, xoi che, oan, co man, co khi them do hang ma... va nhat thiet khong the thieu mot chen nuoc tinh khiet (nuoc mua) boi nuoc mua bieu hien cho su trong sach tam linh truoc to tien, thanh than. Trong nhung truong hop can thiet, do le co the chi can mot chen nuoc nuoc mua, mot nen huong thap len ban tho la du. Ban tho khi lam le phai co thap den hay thap nen. Huong tren ban tho bao gio cung thap theo so le (mot hoac ba nen...) va cac nen huong phai duoc cam ngay ngan. Khi chan huong trong bat huong da day, gia chu thap huong xin phep To tien nho chan huong, dem hoa thanh tro roi do xuong ao ho.
Ban tho To tien la diem hoi tu truyen thong tot dep cua gia dinh, goi len mot chieu sau tam linh “cay co goc, nuoc co nguon”, bieu hien nep song van hoa biet vun trong goc de cay dom hoa dep, roi ket trai ngot, va tu do se toa sang gia tri van hoa soi cho con chau buoc vao tuong lai.
Vietbao (Theo: vitinfo.com.vn)
