Viet va doc ten rieng nuoc ngoai

Tags: Cao Ly, phat thanh vien, ten rieng, phien am, nuoc ngoai, chu han, ten nguoi, tieng Viet, dung, Nhat, Latin, tay, dich


Cau chuyen tieng Viet

Viet va doc ten rieng nuoc ngoai (TRNN) la de tai tung lam hao ton rat nhieu giay muc trong gan nua the ky nay. Phai chang co nguyen do lich su?

Trong bon thu tieng dong van (Han, Viet, Nhat, Cao Ly), hay ba thu tieng Han hoa (Viet, Nhat, Cao Ly) thi tieng Viet la tieng duy nhat dung chu viet Latin, nhung van con chiu anh huong kha sau dam cua van hoa va ngon ngu Han.

Dau the ky truoc, nguoi Viet da muon tieng Han de ghi ten rieng chau Au (nuoc Ti [tuc Bi] = Belgique, ong Dat Nhi Van = Darwin), tham chi ca Nhat Ban (Hoanh Tan = Yokohama, Minh Tri = Meiji), Cao Ly (Han Thanh = Seoul). Thoi quen nay phan nao van con duoc luu truyen den ngay nay.

Cung do thoi quen nay, ve sau, nhat la sau Cach mang Thang Tam 1945, khi phai du nhap nhieu TRNN, nguoi ta nghi - mot cach rat tu nhien - truoc tien den chuyen phien am. Tai sao lai chi phien am? Tuc la chi nghi chuyen doc (thanh loi) ma khong nghi chuyen viet (tren giay).

Chu Han, chu Nhat, chu Cao Ly neu khong phien am (hay chuyen tu) thi chang le lai be nguyen mot dong chu Latin xen ke voi nhung chu khoi hinh vuong (chu Han), hay nhung chu von co xuat xu tu cac net cua chu khoi hinh vuong (chu Nhat, Cao Ly). Chu Viet (Latin hoa) dau co can nhu the.

Viet va doc ten rieng nuoc ngoai

+ + +

Tinh hinh viet va doc TRNN tren the gioi tuu trung co ba mang khac nhau do dac diem van tu:

1. Tat ca moi nuoc dung chu Latin deu lay nguyen dang TRNN, khong phien am theo cach doc cua tieng minh, ngay ca o cac nuoc lang gieng chung ta nhu tieng Tagalog o Philippines, Bahasa o Indonesia; khong co ngoai le. Tat nhien khong ke truong hop trong qua khu da tung co luc nguoi ta tu dat ten hoac dich lan cua nhau, nhu London cua Anh thi Phap va Tay Ban Nha, Bo Dao Nha goi la Londres (cach doc co khac nhau), Y goi la Londra, Ha Lan la Londen. Nhung nuoc chua phat trien lam thi tha noi cho ai muon doc the nao thi doc, mien la viet phai chinh xac; con nhung nuoc phat trien thi co qui dinh ro rang ve cach doc tung ten rieng cho moi nguoi doc theo mot cach nhat quan.

2. Nhung nuoc khong dung van tu Latin (tru Trung Quoc - TQ) thi xay dung mot bang qui doi (thuong la mot doi mot) giua am - chu Latin voi am - chu ban ngu de chuyen doi. Viec chuyen doi nay duoc goi la chuyen tu, vi du:

3. TQ la truong hop dac biet, moi chu la mot am tiet, cho nen cach phien am cua ho phai dung mot bang ma tran, hang ngang la cac phu am dau, hang doc la van, dong mot phu am dau o mot cot tren hang ngang voi mot van o mot dong tren hang doc se gap duoc mot o chua mot chu (vuong) co am tuong ung, vi du (tieng Nga) dong hang ngang am “p”, hang doc van “u” se gap o co chu Han “pho” Viet va doc ten rieng nuoc ngoai phat am la [p"u], dong hang ngang am “t”, hang doc van “in” se gap o co chu Han “kinh” Viet va doc ten rieng nuoc ngoai phat am la [jing], ghep lai putin -> chu Han “pho kinh” Viet va doc ten rieng nuoc ngoaiViet va doc ten rieng nuoc ngoai [p"ujing].

+ + +

Tu tinh hinh tren, phai chang co the di toi nhan thuc moi:

- Ngon ngu da dung van tu Latin (nhu tieng Viet) thi nen dung TRNN o nguyen dang, nghia la theo dang duoc ghi bang chu cai Latin theo qui dinh chinh thuc cua cac quoc gia tuong ung, tren khai sinh, ho chieu (doi voi nhan danh) hoac tren ban do quoc gia (doi voi dia danh). Ngay ca TQ cung ap dung cach nay cho cach viet pinyin (kieu chu abc phien am chu Han) cua ho, theo dung qui tac Latin hoa do hoi nghi tieu chuan hoa dia danh cua LHQ de ra.

- De doc va noi dung TRNN can co phien am (cach doc) cho tung ten. Do phien am chi la cach doc, khong phai la cai thay the nguyen dang, vi vay khong can phai lung tung bay dat bo sung them cho van quoc ngu nhung cum st-, str-, fl-, tr-, cr-, -l, -s, -d... khac voi truong hop can xu ly doi voi thuat ngu khoa hoc.

Nguoi TQ, nguoi Nhat cung danh chiu dai dong khi viet va doc [xu-to-la-xu-pao] (Han = Strasbourg), [lu-cu-xang-bu-lu-cu] (Nhat = Luxemburg), [xi-chya-li ao-ha-la] (Han) va [xu-ca-a-let-to o-ha-la] (Nhat) = Scarlett O"Hara, sao nguoi Viet khong the chap nhan [xu-to-ra-xu-bua], [luc-xem-bua], [xu-cac-let o-ha-ra]?

Nguoi TQ, Nhat, Cao Ly, Thai... khi chuyen tu roi thi cu the doc theo dung he thong am vi cua ho, nghia la doc ten nuoc ngoai len theo am dieu cua tieng Han, Nhat, Cao Ly, Thai... chu khong nhu mot so phat thanh vien VN dang doc van ban tieng Viet, khi gap mot ten rieng hoac danh tu, thuat ngu tieng Anh lai uon eo theo he thong am vi Anh, chang han nhu “san gon Dong Mo” duoc doc thanh [san cau-pho dong mo] cho ra ve (chu chua chac!?) minh phat am tieng Anh “chuan”, ma khong he chieu co den cai tai cua biet bao nhieu nguoi Viet khong biet tieng Anh.

Co khac gi nguoi My (biet tieng Viet) khi doc mot van ban tieng Anh thay cai ten Nguyen Trai lai uon eo cho dung dau nga tieng Viet ma trong tieng Anh von khong co. Doc nhu vay, cac cu ta xua thuong phe phan: “Chui cha khong bang pha tieng”. Ve diem nay, Dai Tieng noi Hoa Ky (VOA) huong dan nhan vien cua ho rat ky: “...

Khong nen qua nhan manh mot so am von chi la dac thu cua thu ngoai ngu nao do. Noi cach khac, dung co tim cach phat am nhu the ban thong thao thu ngoai ngu ay neu ban khong that su thong thao” (“Huong dan ve phat am cua VOA - Phuong phap luan”).

Trong nhung tai lieu pho cap, neu e ngai nguoi doc gap kho khan, co the ghi chu phien am - cach doc trong ngoac don, vi du: Shakespeare (Sech-xu-pia). Doi voi tieng Viet, khong dat van de dung cach phien am trong van ban chinh roi dat nguyen dang trong ngoac don nua.

Hay xem kinh nghiem TQ xu ly van de nay nhu sau:

- Doi voi tai lieu thong thuong, dung nguyen dang roi dat chu Han (chu vuong hoac chu pinyin) trong ngoac don, vi du: Paris Viet va doc ten rieng nuoc ngoai hoac Paris (Bali).

- Doi voi tai lieu dung cho truong pho thong hoac mot so tai lieu pho cap khac, dung chu Han phien am roi dat nguyen dang trong ngoac don, vi du: Viet va doc ten rieng nuoc ngoai: Paris.

Nhung nuoc da dung van tu Latin, viet TRNN theo nguyen dang, cung phai bo nhieu cong suc cho viec phien am, nhung la trong hau truong, khong dua len van ban. Ho dung phien am de buoc nhung nguoi co nhiem vu doc va noi cho khan thinh gia cong cong nghe phai doc va noi cho thong nhat, khong lon xon, ai muon doc theo kieu nao thi doc.

Chang han nhu ten Berne trong “Cong uoc Berne” se duoc ho day la phai doc [be-ran] chu khong phai doc theo tieng Anh la [bon] (theo tinh than “cac phat thanh vien tieng Anh cua dai can co gang phat am ten cua mot nguoi nhu the chinh nguoi do phat am cai ten do” - qui dinh cua VOA). VOA co ban huong dan phat am cho nhan vien cua ho het suc ti mi, duoc dua len web va bo sung cap nhat hang nam.

Dai BBC cung day cho nhan vien cua ho: “Tu ngu tren giay khong han nhu tu ngu o mieng nguoi phong vien hay nguoi phat thanh vien...”. Ho cung day nhan vien bien tap viet cua ho “viet ra cai gi thi hay doc len ca bang mieng cung nhu bang mat. Va hay chu y. Noi len dang hoang”.

+ + +

Sau khi trai qua mot chang duong dai nhung thao luan, tranh luan tren sach bao, trong hoi nghi, hinh nhu nguoi ta lai quay lai voi mot y tuong manh nha tu truoc day gan mot the ky (1918) tren tap chi Nam Phong: “... Ve cac ten dat ten nguoi: nen dich theo tieng Tay hay bat chuoc chu Tau? Cu le la theo tieng Tay ca la phai lam, chi tru nhung ten nguoi, ten dat rieng cua Tau thi nen doc theo chu nho ma thoi...

Vay nay tuong co the dinh mot le chung nhu sau: tru ten cac dai chau, cac be lon, cung may cai song cai nui lon trong the gioi, doc theo chu nho da quen lam roi thi cu doc theo nhu vay, co muon ro khi viet nen chua ten ay o ben canh, con het thay ten nguoi, ten dat khac trong sach Tay nen doc theo, viet theo tieng Tay ca cho co bang cu va de tra khao...

Neu co so nhung nguoi khong thuoc van Tay gap nhung ten Tay nhu vay o giua bai van quoc ngu bi ngat lai khong doc luon duoc, thi duoi moi ten Tay nen ngoac hai cai (...) va chua am ra chu quoc ngu, cung khong phien gi: nhu Manchester (Mang-xet-te), Edimbourg (E-dinh-bua)...” (Pham Quynh, Thuong Chi van tap, NXB Van Hoc, 2006, tr. 351-2). Va chinh Pham Quynh da the hien y tuong nay tren cac bai viet cua ong trong mot thoi gian dai o Nam Phong, luc do khong thay ai phan doi.

+ + +

Cac nuoc deu da co mot (hoac mot so) co quan lo viec xu ly TRNN. Chi neu mot vi du o TQ, tai lieu chinh thuc huong dan viec phien am ten nguoi nuoc ngoai la cuon Dai tu dien phien dich ten nguoi the gioi Viet va doc ten rieng nuoc ngoaiduoc coi la “sach cong cu phien dich ten nguoi qui pham hoa” do phong bien dich va ten rieng thuoc Tan Hoa xa bien soan (xuat ban lan dau nam 1993).

Tu su thu gom nhung ten rieng phai dich de phat tin hang ngay trong may chuc nam cua cac nhan vien bien tap, cuon tu dien nay den nay da thu thap 650.000 ten rieng, thuoc tren 100 quoc gia va khu vuc. Cuon tu dien co hai phan: phan 2 la ten nguoi o cac nuoc Nhat, Cao Ly (Trieu Tien va Han Quoc), VN - nhung nuoc da tung hoac dang dung chu Han, ten nguoi cua mot so dan toc it nguoi.

VN cung co van de voi cach viet ten rieng cua cac dan toc it nguoi: Dak Lak, Dak Lak, Dac Lac, DakLak, ngay trong trang web cua tinh cung luc thi Dak Lak, luc thi Daklak (chu l thuong - giong nhu trang web cua So Giao duc tinh), luc thi DakLak (chu L hoa). Cong bao cua Nha nuoc viet DakLak (viet lien, nhung lai L hoa) trong khi Kon Tum, Gia Lai viet roi). Cac phuong ngu Man, Viet, cac khu vuc Dai Loan, Hong Kong, Macao, ten Hoa kieu viet bang chu Latin, va ten cac danh nhan; phan 1 la ten nguoi nuoc ngoai thuoc cac quoc gia khac.

+ + +

O VN, co le khong noi nao thich hop hon doi voi cong viec dieu chinh nay bang thong tan xa, dai truyen hinh, dai phat thanh, bao chi, la nhung co quan hang ngay hang gio phai doi pho voi viec dich (dat) TRNN. Va do cung la nhung noi lam guong, truyen ba huu hieu nhat cach viet va doc TRNN.

Khoi su mot cong viec khong may de dang nay, tat se gap nhung tro ngai ve mat ngon ngu. Khong nen e ngai khi phai manh dan dat ten moi, nhu khi phai dich hoac phien am nhung truong hop phuc tap, boi vi kho co the danh gia mot tu ngu nao la hay, la chinh xac neu chua trai qua su dung.

Co nhung truong hop rat ky cuc, vuot ra ngoai tinh toan thuan tuy ngon ngu hoc: cuong quoc so 1 the gioi thich duoc goi ten minh la “nuoc Co Hoa” (Hoa Ky, tieng Han, co nghia la co lom dom) hon la “nuoc Dep” (My, tieng Han, nghia la “dep”) chi vi co thoi o VN co nhieu bai bao co dau de “My la xau”, “My ma xau”, cung nhu hang ngay hang gio thoi do nguoi ta nghe thay nhung cau khau hieu ma tu “My” (dep) lai gan nhieu voi cac tu tieu cuc nhu “xam luoc”, “da dao”, “de quoc”.

Can bien soan mot bo qui tac phien am, va theo do la mot cuon tu dien TRNN, ban dau chi gom nhung chu “khong (may) ai phan doi” nhu Chile, Phap, Cuba, Einstein, Tay Ban Nha, Osaka, Balzac... sau bo sung, cap nhat dan, hi vong rang sau dam nam, tinh trang viet va doc TRNN se bot lon xon dan de tien toi cho moi ten rieng chi co mot cach viet, mot cach doc: viet dung nhu goc, doc dung nhu tieng Viet, khong bi am anh la TRNN nhat loat chi doc theo tieng Anh.

HAI THUY

Viet Bao

TIN Giáo Dục NỔI BẬT

Đổi mới giáo dục: Rút lại đề xuất 10 năm bậc THCS!

Ngày 28-8, tại hội nghị tham vấn các chuyên gia về đổi mới chương trình, sách giáo khoa phổ thông, Thứ trưởng Bộ GD-ĐT Nguyễn Vinh Hiển đã tuyên bố rút lại đề xuất 10 năm bậc THCS.

Tìm hiểu: Cao Ly, phat thanh vien, ten rieng, phien am, nuoc ngoai, chu han, ten nguoi, tieng Viet, dung, Nhat, Latin, tay, dich

Xem Bản Tiếng Việt Có Dấu: Viết và đọc tên riêng nước ngoài

Ban co the doc ban tieng Viet co dau cua bai viet Viết và đọc tên riêng nước ngoài bang cach nhan chuot vao duong dan tren.

Lien he ve tin Viet va doc ten rieng nuoc ngoai

Nhan xet, hay lien he ve tin Viet va doc ten rieng nuoc ngoai co the gui bang duong dan o duoi. Ban nen gui kem tieu de bai viet Viet va doc ten rieng nuoc ngoai de lam tham khao. Bai viet nay thuoc chuyen de Tin giao duc trong chuyen muc Giao duc.

Cac tin khac:

Xem tiep ... Tin giao duc
Kenh Tin RSS Kenh Tin RSS | Du Bao Thoi Tiet | Lich Xem TV | Lien He - Contact | Quang Cao | Viec Lam | Dieu Kien Su Dung | Bao Ve Tinh Rieng Tu | Sitemap

Copyright©2008 VietBao.vn, Thu Vien Thong Tin Tong Hop Viet Nam va The Gioi, phien ban thu nghiem phan mem Viet Bao Viet Nam, beta 1.0