Tuong lai cua sieu dai hoc toan cau
Nhung xu huong tren thi truong giao duc dai hoc thoi ky toan cau hoa hien nay da mang lai du bao ve su hinh thanh cua mot the che moi: Sieu dai hoc - mot to chuc giao duc va nghien cuu lien ket dien tu giua tat ca cac giang vien tot nhat va hau het sinh vien co nang luc trong cong dong dai hoc toan cau...
Cung nhu nhieu linh vuc khac, thi truong giao duc dai hoc ngay cang mang tinh toan cau voi su thong linh cua cac hoc vien My. Tuy nhien, bat chap nhung du doan cho rang anh huong cua cac truong dai hoc toan cau co tru so tai My se tang len khi nhung rao can dia ly va ky luat giam xuong, ky nguyen cua “Sieu dai hoc” toan cau duong nhu van chua the tro thanh su that. Ky thi dau vao Thang 6/2006, sinh vien truong Cao dang Thang Dat (Shengda) o Tan Trinh (Xinzheng), Trung Quoc da bieu tinh khi ho nhan duoc bang tot nghiep co in ten cua truong Shengda chu khong phai ten cua dai hoc Trinh Chau (Zhengzhou) - truong dai hoc uy tin hon – nhu ho da duoc hua khi nhap truong. Sinh vien cam thay ho bi lua gat khi phai tra hoc phi cao gap 5 lan so voi sinh vien cua truong Trinh Chau va lo rang nhung tam bang kem gia tri nay se day ho ra khoi cuoc “chien” viec lam day khoc liet.
Su kien tren cho thay vai tro cua giao duc dai hoc tren thi truong toan cau. No cung cho thay tam bang dai hoc la “giay thong hanh” khong the thieu trong nen kinh te tri thuc toan cau hoa the ky 21. Giao duc dai hoc hien dang duoc hau het cac nuoc coi la cong cu chien luoc khong the thieu de dinh huong, huong dan va thuc day tang truong kinh te. Tu cuoi the chien thu 2, My da duoc cong nhan la dung dau the gioi ve giao duc dai hoc. Khong mot nuoc nao co nhieu truong cao dang, dai hoc, so sinh vien nhap hoc va tot nghiep nhu nuoc My. Va cung khong mot nuoc nao dau tu nhieu tien cua vao giao duc dai hoc va nghien cuu nhu nuoc My. Moi nam co den nua trieu nguoi nuoc ngoai den hoc tai My. Trong bang xep hang 100 truong dai hoc hang dau the gioi, hon 1/2 truong nam o My, va dang chu y hon la 17 trong so 20 truong dai hoc hang dau dat tai nuoc My. Thi truong giao duc toan cau ngay cang phat trien va vai tro thong linh cua My cung lien tuc tang ca o My va cac nuoc khac. Lam cach nao cac to chuc giao duc dai hoc cua My, nhat la he thong truong dai hoc tu va dai hoc nghien cuu cong noi tieng the gioi, co the thich nghi duoc voi moi truong lien tuc thay doi? Lieu linh vuc nay, tuong tu nhieu linh vuc khac trong qua khu, co chung kien su noi len cua mot so “nguoi choi” toan cau – cac cuong quoc giao duc – nhung nguoi se thong linh va xac lap dac diem cho nen giao duc nay? Lieu the ky 21 co phai la ky nguyen cua “Dai hoc Toan cau” (Global U)? Xe lua, may bay va dai hoc Truoc kia, viec di lai cua cua phan lon cac hoc gia cung nhu hau het moi nguoi rat han che, toc do pho bien kien thuc rat cham. Ket qua la kien thuc va trinh do cua hoc gia cung nhu giang vien chi duoc danh gia o cap do vung va khu vuc. Ngay nay, kien thuc duoc truyen di chi sau vai giay va thong tin khong chinh xac hay chua day du se nhanh chong bi phat hien. Day la ket qua cua cai goi la “hien tuong IT-IT”: viec di lai tren pham vi quoc te it ton kem hon ket hop voi cong nghe thong tin co mat khap noi da dua kien thuc va chuyen gia di khap noi tren the gioi. Cac bai phat bieu, bai bao xuat hien tren Internet ngay khi chung duoc cong bo hoac xuat ban. Cac hoc thuyet duoc chung minh hoac bac bo thong qua mang luoi hoc gia quoc te - nhung nguoi ngay lap tuc tiep can nhung phat hien moi nhat. Ben canh do, viec di lai bang may bay do ton kem hon cung giup cac chuyen gia - nguoi dua ra kien thuc – tro nen “co dong hon”. Ket qua cua hien tuong IT-IT la kien thuc/hoc gia/chuyen gia duoc danh gia tren pham vi toan cau thay vi pham vi khu vuc nhu truoc day. Nhung chuyen gia va hoc gia toan cau luon yeu cau “gia cao nhat”. Hien tuong Michael Jordan la vi du dien hinh. Khi choi bong ro cho doi Chicago Bull, Jordan co the kiem duoc 33 trieu USD/nam, trong khi dong doi cua anh - mot cau thu gioi va tai nang khong kem Jordan - chi kiem duoc vai tram nghin USD. Tai sao vay? Don gian vi Jordan thuc su la “cau thu toan cau” ve bong ro va co the anh huong quyet dinh doi voi khan gia tren toan the gioi. Trong khi do, nguoi dong doi cua Jordan chi co anh huong nhat dinh doi voi khan gia o Chicago, nhung khong co suc loi cuon tren kenh the thao noi tieng toan cau ESPN. Su tap trung vao chuyen gia cap do toan cau gay ra con sot tim kiem, tren pham vi quoc te, nhung tai nang co kha nang giup truong dai hoc tiep can nhung nguon luc lon nhat. Cung nhu cac khia canh khac trong cuoc song, “nguoi giau” co xu huong giau hon va “ke ngheo” se cang kho bat kip.
Tinh den 30/6/2005, gia tri tai san cua Harvard la tren 25 ty USD; Yale, Stanford, Princeton va dai hoc Texas la tren 10 ty USD moi truong; 24 truong cao dang va dai hoc khac cua My co tai san tri gia 2 ty USD hoac hon; va gan 60 truong co tai san tri gia it nhat 1 ty USD. Trong khi do, cuoc khao sat nam 2003 ve giao duc dai hoc o Anh cho thay, chi 5 truong dai hoc cua nuoc nay co tai san tri gia it nhat 200 trieu USD so voi 207 truong cua My. Chi co Oxford va Cambridge - voi tai san tri gia tren 4 ty USD moi truong - nam trong top 150 truong dai hoc hang dau the gioi voi vi tri so 15. Ngoai My, chi co cac nuoc voi nen kinh te tang truong nhanh nhu Trung Quoc va Singapore moi co kha nang dau tu dang ke de dua cac truong dai hoc cua ho len tam quoc te. Con cac nuoc voi toc do tang truong cham hon, cac truong dai hoc ngay cang phu thuoc nhieu hon va nguon ho tro cua cac to chuc phi chinh phu. Trong moi truong toan cau nhu vay, nhung vi giao su gioi nhat can tiep can nhung sinh vien tot nhat va ket qua la cuoc tim kiem tai nang duoc tien hanh o cap do toan cau. Dieu nay giai thich tai sao trong cac truong dai hoc cua My ngay nay, co den 1/3 sinh vien tot nghiep cac nganh khoa hoc va xay dung va hon 1/2 sinh vien hoc tien si la nguoi nuoc ngoai. Sieu dai hoc cho the gioi? Tat ca nhung xu huong tren thi truong giao duc dai hoc ngay nay da dan den su hinh thanh cua mot the che hoan toan moi: Sieu dai hoc - mot to chuc giao duc va nghien cuu lien ket dien tu giua tat ca cac giang vien tot nhat va hau het sinh vien co nang luc trong cong dong dai hoc toan cau. Lieu mot nhom truong giau nhat va nang no nhat se dua ra hinh mau va xac dinh dac diem cua truong dai hoc toan cau ? Cuoi the ky 20, tren tap chi Forbes, nha kinh te hoc Peter Drucker da noi rang mo hinh dai hoc truyen thong da chet, va du doan rang nhung khu khuon vien rong lon cua cac truong dai hoc lon se tro thanh “di tich” sau 30 nam nua. Gan day, giao su kinh te hoc cua truong Princeton, Alan Blinder, cung du doan rang bat ky dich vu nao co kha nang truyen qua Internet, nhat la giao duc dai hoc, cuoi cung se chuyen tu khu vuc chi phi cao sang khu vuc chi phi thap: khi tien hoc phi dai hoc ngay cang dat hon thi viec gui thong diep va kien thuc bang phuong tien dien tu xem ra hop ly hon. Bat chap nhung du bao tren, ky nguyen cua nhung sieu dai hoc toan cau duong nhu van chua the thanh su that. Co 3 yeu to can tro. Thu nhat la anh huong cua truyen thong va gia tri quan trong nhung kho xac dinh ma nguoi trung tuyen cac truong uy tin mang lai. Di hoc cao dang hoac dai hoc la mot cach nang cao trinh do hoc van thong qua viec tiep thu kien thuc. Ve truyen thong, sinh vien cao dang/dai hoc la nhung nguoi dang co mot thoi giao thoa giua tuoi thieu nien va tuoi truong thanh. Ho danh thoi gian nay de kham pha, lua chon va gap go doi tac tuong lai va ban doi ngay trong moi truong dai hoc. Thu hai la van de ve bien gioi quoc gia. Cac nha kinh te hoc nhan thay rang quyen luc cua cac nuoc da giam nhung van chua hoan toan bien mat. Cac truong dai hoc va cac nuoc ton tai trong hinh thuc cong sinh chat che. Moi nuoc, theo cach nay hoac cach khac, dau tu rat nhieu tien vao cac truong dai hoc va doi hoi kha nang thu hoi dang ke - ca ve so sinh vien tot nghiep du trinh do va loi ich kinh te. Yeu to thu ba la su co mat cua Dai hoc Toan cau se lam xuat hien cau hoi ve tien. Rat nhieu nha sang lap truong dai hoc duoc nhung nguoi giau co hau thuan va tai tro. Mo hinh dai hoc nay van con ton tai den ngay nay. Dieu duy nhat co the thay doi la dia vi va cap bac. Cac truong dai hoc thoi co va trung dai la so thich ton kem cua nhung nguoi giau va hoang gia. Thuc te, cac truong dai hoc lon ngay nay deu phu thuoc vao nguon tai chinh cua chinh phu, hoc phi thu tu sinh vien (chi co the dap ung phan nho chi phi giao duc), nguon ho tro cua nhung nguoi hao tam de chi tra chi phi hoat dong. Tham chi nhu vay, tai chinh van thuc su la van de kho khan. De thanh cong va on dinh hoat dong, truong dai hoc toan cau phai co nguon ho tro tai chinh dang tin cay tu nhieu nuoc cung mot luc. ... tren pham vi toan cau Cac truong dai hoc, giong nhu nha tho, den chua, chi la mot trong so it cac to chuc ton tai mot cach co ban va khong thay doi trong nhieu the ky, bat chap su thinh suy cua cac che do, su bien doi cua xa hoi. Tuy nhien, chinh do cau truc dac thu ma cac truong dai hoc rat cham neu khong muon noi la khong the thay doi. Chinh su tri tre nay lai la loi the noi tai cua cac truong dai hoc. Nhung ngay nay cac truong dai hoc cung dang vap phai nhung thach thuc do toan cau hoa mang lai. Hon nua, da co nhieu bat dong xung quanh nhung van de nhu ai se co quyen doi voi so huu tri tue do tap the giang vien tao ra, tinh luu dong ngay cang tang cua cac giao su va nha nghien cuu, va trach nhiem cua cac truong dai hoc doi voi doi ngu giao vien. Kha nang cua cac truong dai hoc de tai dinh hinh nhung no luc nghien cuu va giao duc se phu thuoc vao su nhay ben cua doi ngu giao vien va su mem deo cua cac ranh gioi truyen thong. Gan 1/4 the ky, hoat dong nghien cuu khoa hoc phan lon duoc tien hanh o My va Chau Au. Ngay nay, cac quoc gia moi noi - nhat la o Chau A - co dong gop ngay mot nhieu hon vao linh vuc khoa hoc va cong nghe va xu huong nay se tiep tuc trong thoi gian toi. Cac truong dai hoc nghien cuu duong thoi co kha nang mat vai tro dan dau tru khi co the thanh lap hoac gia nhap mang luoi toan cau cac nha nghien cuu dang lam viec trong linh vuc tri thuc. Nguyen Anh Theo Foreign Affairs |
||||||||
| Viet Bao |
