Tu dien tieng Viet danh cho hoc sinh Phan tac dung

Hoc sinh hau het dang trong qua trinh tim hieu va tich luy von tieng Viet cho ban than. Thay vi phai dong vai tro mot nguoi ban, cuon tu dien da cung cap nhung thong tin "phan tac dung"...

Tu dien la mot kho tang tu ngu de cho moi nguoi kham pha. Nhung dang tiec hien nay, mot so quyen sach trong kho tang do da co nhieu loi.

Tu nhung dinh nghia kinh hoang

Thoi gian gan day, nhieu doc gia da rat buc xuc khi phan anh hai cuon "Tu dien tieng Viet danh cho hoc sinh”- NXB Tre cua tac gia Vu Chat do Nha xuat ban Tre an hanh; "Tu dien tieng Viet" bo tui cua NXB Thanh nien... cung chung noi dung va nhieu dinh nghia sai trong tu dien khien nguoi doc phai giat minh: tu "buon cuoi" co nghia la "buon ma cuoi"; "khai quat" la "dao mo len"; "bui doi" duoc tac gia dinh nghia la "nguoi lan loc cuc kho nhieu trong xa hoi"; "buom" la "tam dan bang la de gan len ghe gio boc chay di"... do la nhung loi giai thich trong cuon tu dien.

Day la nhung loi sai khien cho tieng me de tro nen xa la ngay ca voi nguoi Viet, nhat la voi hoc sinh chang vi ly do nay ma hoc sinh khong the cam nhan duoc "su trong sang cua tieng Viet"? Va biet dau, viec hang loat bai van "kinh hon" duoc phat hien trong ky thi tuyen sinh DH, CD 2005 co su "dong gop" cua nhung dinh nghia khong kem phan... kinh hoang nhu the?!

Ve van de nay, TS ngon ngu hoc Nguyen Huy Can (Truong phong Thong tin cac Khoa hoc ngu - van ngon ngu, Vien Thong tin Khoa hoc Xa hoi) - nguoi co kha nhieu nghien cuu ve tieng Viet doi voi tre em, hoc sinh cho biet, day la nhung loi sai nghiem trong, khong the chap nhan duoc. Tu dien cho doi tuong nao cung co nhung yeu cau rieng nhung deu phai tuan theo nguyen tac: dinh nghia phai noi duoc y nghia co ban cua tu; duoc khai quat qua nhieu hoan canh va quan trong la phai phan anh khach quan. Nhu vay, hieu don gian tu dien danh cho hoc sinh phai dam bao duoc yeu cau de hoc sinh nam duoc nghia co ban cua tu de van dung trong hoc tap.

Nhung hoc sinh lop cang nho thi muc do anh huong cang nghiem trong, vi lan dau tien cac em tiep xuc chinh thuc voi nhung tu ma cac nha ngon ngu khai quat ra. Voi tu "khai quat", "bui doi" dinh nghia nhu tren khong sai hoan toan nhung chi phan anh duoc mot khia canh cua tu. Neu dung tu kho hieu hon de dinh nghia mot tu khac thi se phan tac dung - voi kieu dinh nghia nay thi khong the doi hoi hoc sinh Viet Nam hoc gioi van duoc?! Dinh nghia tu "bui doi" don gian chi la "cuoc song lang thang khong nha cua, khong nghe nghiep" (trang 86, "Tu dien tieng Viet" cua Vien Ngon ngu hoc xuat ban nam 1998, do Hoang Phe chu bien). Dinh nghia "buon cuoi" la "buon ma cuoi" thi sai hoan toan vi nguoi binh thuong khong dung den tu dien cung hieu rang y tu nay la "kho ma nhin duoc cuoi"...

Den viec sao chep tu dien

Khi tim hieu thong tin de phuc vu bai viet, mot chuyen gia ngon ngu hoc (xin duoc giau ten) da rat buc xuc khi tam su, co nhung cuon tu dien tu khi chuan bi den khi dua ra thi truong chi mat co... 3 ngay. Cong doan phai may mo nghien cuu va tim hieu nghia cua cac tu duoc thay the bang cach ngoi "be" nguyen xi tu cuon tu dien nao do sang (du chang biet cuon do dung sai the nao). Do do, ong khong may ngac nhien khi nghe noi den nhung loi sai. Lam tu dien duoc xep vao loai cong viec kho cong nhat trong linh vuc ngon ngu hoc. De co the phan anh tieng Viet mot cach dung dan, co ban nhat, doi khi chi mot tu nguoi lam cung phai tim hieu hang tram hoan canh trich dan. Co nhung cuon tu dien Vien Ngon ngu hoc da "mat dut"... 15 nam thuc hien, ke tu khi nhan "don dat hang" den khi ket thuc.

Theo TS. Nguyen Huy Can thi "khong the luu hanh nhung cuon tu dien nhieu sai sot, khong phan anh dung thuc te tieng Viet". Nhung thuc te, tren day chi la hai trong so hang tram cuon tu dien tieng Viet dang bay ban tren thi truong. "Lo hong" trong xuat ban de dang thay la: ai muon deu co the lam tu dien vi mot le don gian chang co luat nao cam.

TS. Can de xuat, voi nhung cuon tu dien co tac dong xa hoi lon phai co hoi dong chuyen mon thong qua moi cho xuat ban. Cau hoi: "Co nen tha noi nhung van de xuat ban lien quan den xa hoi?", khong phai bay gio moi duoc dat ra. Nhung da den luc khong the lam ngo khi chung ta luon muon hoc sinh dieu hay, cai dep, nhung nghich ly o cho cac em qua de dang tiep xuc voi nhung kien thuc sai, van hoa pham khong lanh manh... vi chung duoc bay ban cong khai!

Mai Minh - Hong Hanh