Toan van bao cao tinh hinh giao duc Viet Nam

Tags: Viet Nam, Bo GD&DT, Bo LD, He Thong Giao Duc Quoc Dan, Nen kinh te thi truong, co so vat chat, giao duc nghe nghiep, quan ly giao duc, tao dieu kien, dac biet la, Luat Giao Duc, phu hop voi, hoc sinh, mot so, dat


Sang nay (5-11), Bo truong GD-DT Nguyen Minh Hien doc bao cao tinh hinh giao duc truoc Quoc hoi. TS xin gioi thieu toan van bao cao nay. 

Phan thu nhat

TINH HINH PHAT TRIEN GIAO DUC

I. DINH HUONG VA CHU TRUONG PHAT TRIEN GIAO DUC CUA DANG VA NHA NUOC

1. Cac tu tuong chi dao, chu truong va nhiem vu phat trien giao duc trong thoi ky day manh cong nghiep hoa, hien dai hoa (CNH, HDH) da duoc xac dinh trong cac van kien cua Dang:

- Ve muc tieu giao duc: Xay dung con nguoi Viet Nam phat trien toan dien, co ly tuong, dao duc, co tinh to chuc va ky luat, co y thuc cong dong va tinh tich cuc ca nhan, lam chu tri thuc hien dai, co tu duy sang tao, ky nang thuc hanh, tac phong cong nghiep va co suc khoe, dap ung yeu cau xay dung va bao ve To quoc.

- Ve quan diem chi dao: Phat trien giao duc la quoc sach hang dau. Giao duc la su nghiep cua toan Dang, cua Nha nuoc va cua toan dan. Phat trien giao duc theo huong chuan hoa, hien dai hoa, xa hoi hoa, gan voi nhu cau phat trien kinh te - xa hoi va cung co quoc phong, an ninh.

- Cac nhiem vu trong tam la: Nang cao chat luong va hieu qua giao duc; phat trien quy mo giao duc ca dai tra va mui nhon tren co so dam bao chat luong va dieu chinh co cau dao tao, gan dao tao voi su dung; thuc hien cong bang xa hoi trong giao duc; day manh xa hoi hoa giao duc va xay dung xa hoi hoc tap.

2. Quoc hoi khoa X da thong qua Luat Giao duc, Nghi quyet 40/2000/QH10 ve doi moi chuong trinh giao duc pho thong va Nghi quyet 41/2000/QH10 ve thuc hien pho cap trung hoc co so (THCS) voi muc tieu la :

- Doi moi chuong trinh, sach giao khoa (SGK) va phuong phap giao duc nham nang cao chat luong giao duc toan dien the he tre, dap ung yeu cau phat trien nguon nhan luc phuc vu CNH, HDH dat nuoc, phu hop voi thuc te Viet Nam, tiep can trinh do cac nuoc trong khu vuc va tren the gioi.

- Vao nam 2010 tat ca cac tinh, thanh pho truc thuoc Trung uong dat chuan quoc gia ve pho cap THCS.

3. Chien luoc phat trien giao duc 2001-2010 va cac chuong trinh hanh dong cua Chinh phu thuc hien Nghi quyet Dai hoi Dang lan thu 9 va cac nghi quyet cua Trung uong da cu the hoa cac chu truong cua Dang va Quoc hoi ve phat trien giao duc thanh cac nhiem vu, giai phap va neu mot so chi tieu cu the de to chuc thuc hien (xin xem Phu luc 1).

II. TINH HINH PHAT TRIEN CAC CAP HOC, BAC HOC

1. Giao duc mam non

Buoc dau khoi phuc va phat trien giao duc mam non sau mot thoi gian dai gap kho khan o nhieu dia phuong. So xa “trang” ve co so giao duc mam non giam ro ret. Nam hoc 2003-2004 da co gan 2,6 trieu tre em theo hoc o hon 10.000 co so giao duc mam non, so tre 5 tuoi hoc mau giao chiem 90% so tre trong do tuoi. Tuy vay, ty le tre ra lop mau giao o cac vung kho khan con thap, nhu o dong bang song Cuu Long moi dat 42,7%.

Chat luong nuoi duong, cham soc tre trong cac co so giao duc mam non co tien bo, song con thap va chua dong deu giua cac vung. Mot so noi da dua viec day chu vao lop mau giao 5 tuoi la khong phu hop voi kha nang tiep thu cua tre.

Quyet dinh 161/2002/QD-TTg cua Thu tuong Chinh phu da tao dieu kien thuan loi cho viec thuc hien che do, chinh sach ho tro giao vien va dau tu xay dung co so vat chat doi voi giao duc mam non o cac vung kho khan. Tro ngai lon nhat hien nay la, doi ngu giao vien mam non con thieu so voi dinh muc, nhieu giao vien chua dat chuan; phong hoc va do dung day hoc con rat thieu thon.

2. Giao duc pho thong

Trong 5 nam qua, so luong hoc sinh o bac trung hoc tiep tuc tang, o bac tieu hoc giam dan va di vao on dinh. Tong so hoc sinh pho thong nam hoc 2003-2004 la 17,6 trieu (xin xem Phu luc 2). Dang chu y la toc do tang so luong hoc sinh o mien nui, vung sau, vung dong bao dan toc thieu so cao hon cac vung khac, the hien nhung co gang khac phuc tinh trang chenh lech ve phat trien giao duc giua cac vung, mien.

So luong truong pho thong tang manh o tat ca cac cap, bac hoc va o hau het cac vung, mien (xin xem Phu luc 3), o cac vung kho khan dang trien khai tich cuc viec xoa phong hoc tranh tre va kien co hoa truong, lop. Cong tac huong nghiep, phan luong hoc sinh sau THCS chuyen bien con cham.

Khoi luong kien thuc co ban cua hoc sinh pho thong hien nay lon hon va rong hon so voi truoc day, nhat la ve cac mon khoa hoc tu nhien, toan, tin hoc, ngoai ngu. Chuong trinh o mot so mon hoc da tiep can trinh do tien tien trong khu vuc. Hoc sinh Viet Nam di du hoc deu duoc vao thang cac cap hoc tuong duong, phan lon luu hoc sinh deu hoc tot. Viec dao tao hoc sinh gioi co nhieu thanh tich va duoc cac nuoc danh gia cao; nhieu hoc sinh Viet Nam dat giai cao trong cac ky thi quoc te.

Tuy nhien, kien thuc xa hoi, ky nang thuc hanh va van dung kien thuc, tinh linh hoat, doc lap va sang tao cua da so hoc sinh con yeu. Co su chenh lech kha ro ve trinh do hoc sinh giua cac vung, mien. Hoc sinh pho thong, nhat la o thanh pho, phai hoc tap cang thang, ngay tu bac tieu hoc do phai chiu nhieu ap luc cua cac ky thi, dac biet la ky thi tuyen sinh vao dai hoc (DH). Da so hoc sinh co co gang cham chi hoc tap va ren luyen, song van con mot bo phan, nhat la hoc sinh THPT, con co thai do thieu trung thuc trong hoc tap; mot so roi vao te nan xa hoi, vi pham phap luat.

So luong giao vien va ty le giao vien dat chuan tang dang ke trong 5 nam qua (xin xem Phu luc 4). Tuy nhien, doi ngu giao vien pho thong hien van o trong tinh trang “vua thieu, vua thua”; thieu giao vien THPT, THCS o cac vung kho khan, thieu giao vien am nhac, my thuat, the duc, cong nghe, tin hoc...va thieu can bo ve thiet bi, huong dan thuc hanh, phu trach thu vien. O mot so tinh mien nui va mien Tay Nam Bo con mot ty le kha cao giao vien tieu hoc lon tuoi co trinh do thap so voi yeu cau doi moi giao duc pho thong. Da so giao vien chua tich cuc doi moi phuong phap day hoc. Mot bo phan giao vien con thieu guong mau, tham chi sa sut ve dao duc nghe nghiep.

Co so vat chat da duoc tang cuong so voi truoc. Trong vong 3 nam qua da co them 40.000 phong hoc, trong do ty le phong hoc cap 4 va kien co da tang tu 84,3% len 89,3%. Sach cho thu vien va thiet bi day hoc trong truong pho thong da duoc bo sung dang ke. Tuy vay, phan lon cac truong hien nay chua co phong bao quan thiet bi, phong thuc hanh, phong thi nghiem, nhat la o mien nui va nong thon. Viec thuc hien hoc 2 buoi/ngay  o pho thong, truoc het o tieu hoc con cham do thieu phong hoc, giao vien va kinh phi tra luong cho giao vien. Viec xay dung truong pho thong dat chuan quoc gia con cham va gap nhieu kho khan, thieu phong hoc bo mon, phong thi nghiem va dac biet la thieu dien tich dat.

Thuc hien Nghi quyet 40/2000/QH10 cua Quoc hoi, chuong trinh tieu hoc va THCS da chinh thuc duoc ban hanh; SGK moi da duoc trien khai dai tra o 6 khoi lop: lop 1, 2, 3 va lop 6, 7, 8 tren toan quoc dung muc tieu va tien do da de ra. SGK moi da tiep can trinh do cac nuoc tien tien trong khu vuc, duoc da so giao vien va hoc sinh chap nhan, buoc dau gop phan thay doi cach day, cach hoc, cach danh gia trong nha truong.

Tuy nhien, co nhung phan trong mot so cuon SGK moi o tieu hoc va THCS con nang va kho, co cho con sai sot. Ben canh do, can rut kinh nghiem ve quy trinh to chuc va cach huy dong cac nha giao, nha khoa hoc tham gia vao cac khau bien soan, tham dinh chuong trinh, SGK. Viec chuan bi dieu kien trien khai dai tra con thieu dong bo giua doi moi chuong trinh, SGK, co so vat chat, thiet bi day hoc va dac biet la boi duong giao vien. O THPT, viec thi diem phan ban chi moi tien hanh duoc mot nam, song con co y kien de nghi xem xet lai cach to chuc phan ban de bao dam muc dich va hieu qua.

3. Giao duc nghe nghiep

Day nghe da duoc phuc hoi sau nhieu nam suy giam. Nam 2003 quy mo tuyen sinh day nghe dai han va ngan han da tang hon 2 lan, tuyen sinh THCN tang 1,67 lan so voi nam 1998, dua tong so hoc sinh hoc nghe va THCN len 1,5 trieu. Day nghe ngan han va day nghe cho nong dan duoc mo rong. So truong day nghe va truong THCN tang (xin xem Phu luc 3).

Den nay hau het cac tinh deu co truong day nghe, buoc dau phat trien cac truong day nghe thuoc mot so nganh kinh te mui nhon. Mac du vay, quy mo day nghe dai han va THCN con thap so voi yeu cau cua thi truong lao dong. Co cau nganh nghe dao tao con mat can doi. Mang luoi co so giao duc nghe nghiep phan bo chua hop ly, con tap trung chu yeu o cac thanh pho lon va cac vung kinh te trong diem.

Kien thuc, ky nang cua hoc sinh o mot so truong duoc dau tu, trang bi tot nhu truong cao dang cong nghiep 4 va mot so truong thuoc nganh dau khi, buu chinh vien thong ... tuong duong trinh do tien tien trong khu vuc. Tuy nhien, nhin chung chat luong dai tra cua giao duc nghe nghiep con thap, dac biet la ve ky nang thuc hanh va tac phong cong nghiep. Xa hoi va cac cap, cac nganh chua thuc su coi trong giao duc nghe nghiep, nhieu hoc sinh chi coi truong day nghe, truong THCN la noi tru chan de cho thi vao DH, cao dang (CD).

Mot so chuong trinh, tai lieu day nghe da duoc xay dung theo phuong phap moi phu hop voi quy trinh va cong nghe san xuat hien dai. O THCN, chuong trinh khung dang duoc xay dung. Tuy vay, tinh trang chung la thieu giao trinh, giao trinh hien co chua bao dam lien thong giua cac cap va cac nganh dao tao. Danh muc nganh nghe chua duoc bo sung, hoan chinh. He thong chuan dao tao nghe chua duoc ban hanh.

Doi ngu giao vien cac truong day nghe va THCN tang cham (xin xem Phu luc 4), ty le hoc sinh/ giao vien con cao so voi quy dinh . Da so giao vien con han che ve ky nang thuc hanh, kha nang tiep can voi cong nghe moi va phuong phap day hoc tien tien. Ty le giao vien day nghe dat chuan con thap, vao khoang 69%.

Ngoai mot so it truong day nghe dang duoc tap trung dau tu, xay dung, con phan lon deu thieu kinh phi, ke ca kinh phi mua thiet bi, nguyen lieu, vat lieu phuc vu viec thuc hanh cua hoc sinh.

4. Giao duc dai hoc va sau dai hoc

Tu nam 1998 den nay quy mo giao duc dai hoc va sau dai hoc da tang dang ke (xin xem Phu luc 2). Nam hoc 2003-2004 co hon 1.032.000 sinh vien, gan 33.000 hoc vien cao hoc va nghien cuu sinh. Hang nam, so sinh vien tu khu vuc nong thon, mien nui deu chiem khoang 70% tong so tuyen moi. Chinh phu da thong qua quy hoach mang luoi cac truong DH, CD lam co so de phat trien them mot so truong cong lap va ngoai cong lap o Tay Bac, mien Trung va dong bang song Cuu Long, nen da khac phuc duoc mot buoc su bat hop ly trong viec phan bo cac co so giao duc DH giua cac vung, mien.

Mac du co chuyen bien, nhung co cau dao tao giua giao duc DH voi giao duc nghe nghiep van chua hop ly, chua dap ung nhu cau nhan luc trinh do cao cua thi truong lao dong. So hoc vien cao hoc va nghien cuu sinh tang qua nhanh trong khi chua du dieu kien bao dam chat luong.

Da so sinh vien co y thuc chinh tri tot, co loi song lanh manh, tich cuc tham gia cac hoat dong xa hoi nhu phong trao thanh nien tinh nguyen, an toan giao thong v.v., so sinh vien duoc ket nap vao Dang ngay cang nhieu. O mot so nganh nghe trong mot so truong trong diem co truyen thong nhu hai dai hoc quoc gia, truong dai hoc Bach khoa Ha Noi, truong dai hoc Bach khoa TP Ho Chi Minh ..., trinh do cua sinh vien tot nghiep da tiep can trinh do cua cac truong DH trong khu vuc.

Tinh trang dang lo ngai hien nay la con nhieu sinh vien thieu trung thuc trong hoc tap va thi cu; mot bo phan chua co hoai bao, ly tuong; mot so vi pham noi quy, quy che, co bieu hien cua loi song huong thu, dua doi. Te nan xa hoi, nhat la ma tuy, co bac, me tin, vi pham phap luat trong sinh vien, tuy it nhung chua ngan chan duoc, gay nhieu lo lang trong xa hoi. Viec tuyen sinh chat che nhung danh gia qua trinh hoc tap lai long leo, dan den tinh trang nhieu sinh vien chua cham chi hoc tap. Sinh vien it co dieu kien tham gia nghien cuu khoa hoc; nang luc tu hoc, tu nghien cuu, thuc hanh, kha nang giao tiep va hop tac trong cong viec con yeu. Trinh do ngoai ngu cua sinh vien tot nghiep chua dap ung yeu cau hoi nhap. Chat luong dao tao sau dai hoc, dac biet la chat luong cua mot so luan an tien sy con thap, chua theo kip trinh do phat trien khoa hoc, cong nghe va chua gan voi cuoc song.

Viec xay dung chuong trinh khung va cong tac bien soan chuong trinh, giao trinh cua cac truong DH, CD chua duoc quan tam dung muc. Giao trinh dai hoc con thieu, noi dung con lac hau; tai lieu tham khao con ngheo nan. Chuong trinh chua duoc thiet ke lien thong giua cac cap, bac, trinh do dao tao.

Voi so luong khoang 40.000 giang vien (xin xem Phu luc 4), so voi quy mo tren 1 trieu sinh vien, hoc vien cao hoc va nghien cuu sinh, hau het cac truong DH, CD deu thieu giang vien. Doi ngu giang vien DH, CD moi co 45% dat trinh do thac si tro len. Phan dong giang vien nong cot, chuyen gia dau nganh da cao tuoi, su hang hut doi ngu van chua khac phuc duoc. Trong khi do, chua co chinh sach thich hop thu hut doi ngu can bo khoa hoc cua cac co quan nghien cuu tham gia giang day tai cac truong DH. Hoat dong nghien cuu khoa hoc cua cac truong DH chua duoc quan tam dung muc. Da so giang vien chi tap trung vao giang day, it tham gia nghien cuu khoa hoc.

Bang nhieu nguon von (dau tu tu ngan sach, tu hoc phi va tranh thu vien tro) cac truong da co gang nang cap thu vien, phong thi nghiem, co so thuc hanh, mua sam thiet bi hien dai va noi mang Internet. Tuy vay, tinh trang chung la co so vat chat ky thuat cua cac truong DH, CD con thieu va lac hau; dien tich su dung cua cac truong chi moi dap ung khoang 1/3 chuan quy dinh, day la bat cap lon cua giao duc DH nuoc ta. Tien do trien khai xay dung co so vat chat cua hai dai hoc quoc gia, hai truong DH su pham trong diem con rat cham.

5. Giao duc khong chinh quy

Giao duc khong chinh quy phat trien manh trong cac nam gan day. Den nay mang luoi co so giao duc khong chinh quy da phu khap cac dia phuong (xin xem Phu luc 3). Tinh trung binh, hang nam co gan 300.000 nguoi theo hoc cac lop bo tuc van hoa; khoang 700.000 nguoi theo hoc cac chuong trinh boi duong ngoai ngu, tin hoc, giao duc tu xa va mot so luong kha lon sinh vien cac khoa dao tao lien ket giua cac truong va dia phuong. Quy mo giao duc khong chinh quy phat trien nhanh, nhung cong tac quan ly con yeu kem va dieu kien bao dam chat luong con rat thap. Viec quan ly long leo doi voi cac he lien ket dao tao co cap van bang da dan den tinh trang “hoc gia, bang that”. Day la mot khau yeu nghiem trong cua giao duc khong chinh quy o nuoc ta.

Cac chuong trinh bo tuc van hoa, pho cap kien thuc, ky nang cac nganh nghe don gian, ve co ban da dap ung duoc yeu cau. Cac chuong trinh giao duc tu xa van dang trong qua trinh xay dung, tien do con cham, chat luong con thap.

Doi ngu giao vien khong chinh quy nhin chung con thieu va trinh do thap; co so vat chat con ngheo nan, dieu kien de to chuc thuc hanh, thuc nghiem con rat han che.

III. DANH GIA TONG QUAT VE TINH HINH GIAO DUC

1. Cac thanh tuu

1.1. Nhu cau hoc tap cua nhan dan duoc dap ung tot hon, truoc het la o giao duc pho thong.

Da xay dung duoc he thong giao duc quoc dan thong nhat, kha hoan chinh bao gom du cac cap hoc, bac hoc, trinh do dao tao, cac loai hinh nha truong va phuong thuc giao duc. Mang luoi co so giao duc da duoc mo rong den khap cac xa, phuong, tao dieu kien tang truong ro ret ve so luong hoc sinh, sinh vien, khac phuc tinh trang giam sut quy mo trong nhung nam tu 1986-1987 den 1991-1992. Nam hoc 2003-2004, co khoang 22,7 trieu nguoi theo hoc trong hon 37.000 co so giao duc. Dac biet, giao duc mam non va day nghe duoc khoi phuc va co tien bo ro ret.

Nam 2004 ve co ban da dat va vuot cac chi tieu ma Chien luoc phat trien giao duc de ra cho nam 2005 (xin xem Phu luc 1).

Viec mo rong quy mo, da dang hoa loai hinh nha truong (ban cong, dan lap, tu thuc) va phat trien cac hinh thuc giao duc khong chinh quy da tao them co hoi hoc tap cho nhan dan, truoc het la thanh thieu nien, gop phan thuc day su phat trien he thong giao duc quoc dan va buoc dau hinh thanh xa hoi hoc tap (xin xem Phu luc 2 va 3).

1.2. Da dat duoc mot so ket qua quan trong trong viec thuc hien cac muc tieu chien luoc :

Ve nang cao dan tri: Ket qua xoa mu chu, pho cap GD tieu hoc da duoc duy tri, cung co va phat huy. Chu truong PCGD THCS dang duoc trien khai tich cuc, hien da co 20 tinh, thanh pho duoc cong nhan dat chuan quoc gia. Mot so tinh va thanh pho da bat dau thuc hien PCGD bac trung hoc (bao gom THPT, THCN va day nghe). So nam di hoc binh quan cua cu dan 15 tuoi tro len tang lien tuc tu 4,5 (vao nam 1990) len 6,34 (vao nam 2000) va den nam 2003 la 7,3. Binh dang gioi trong giao duc tiep tuc duoc dam bao. Day la nhung thanh tuu quan trong, nhat la khi so sanh voi cac nuoc co trinh do phat trien kinh te va thu nhap tinh theo dau dan tuong duong hoac cao hon nuoc ta (xin xem Phu luc 6).

Ve dao tao nhan luc: Ty le lao dong qua dao tao tu 13% nam 1998 da tang len tren 23% nam 2003. Chat luong nguon nhan luc da co chuyen bien tich cuc. Trong nhung thanh tuu tang truong kinh te cua dat nuoc hon 10 nam qua co phan dong gop rat quan trong cua doi ngu lao dong, ma tuyet dai da so duoc dao tao o trong nuoc. Nuoc ta cung da bat dau chu dong dao tao duoc nguon nhan luc phuc vu xuat khau lao dong.

Ve boi duong nhan tai: viec dao tao, boi duong hoc sinh, sinh vien co nang khieu da duoc chu trong va dat duoc nhung ket qua ro ret. Nha nuoc va mot so nganh, dia phuong da danh mot phan ngan sach de trien khai chuong trinh dao tao can bo trinh do cao (thac si, tien si) trong cac linh vuc khoa hoc, cong nghe, quan ly v.v. o cac nuoc tien tien. So can bo nay, sau khi tot nghiep da tro ve nuoc cong tac va bat dau phat huy tac dung.

1.3. Chinh sach xa hoi ve giao duc da duoc thuc hien tot hon va co hieu qua hon.

Giao duc o vung dong bao cac dan toc thieu so, vung sau, vung xa phat trien manh va co tien bo ro ret. Mang luoi truong, lop ve co ban da bao dam cho con em cac dan toc duoc hoc tap ngay tai xa, thon, ban. Viec cung co, phat trien cac truong pho thong dan toc noi tru va tang chi tieu cu tuyen da tao them dieu kien cho con em cac dan toc thieu so o dia ban kinh te - xa hoi dac biet kho khan duoc dao tao o DH, CD, tao nguon can bo cho cac vung nay. Da thi diem va chuan bi ban hanh chinh sach hoc nghe noi tru cho thanh nien, thieu nien con em dong bao dan toc. Tieng noi va chu viet cua 8 dan toc thieu so da duoc dua vao giang day o truong tieu hoc; trong do tieng Hoa va tieng Khomer duoc day ca o truong THCS.

Chinh phu da co nhieu chinh sach va bien phap tang dau tu cho cac vung kho khan nhu chuong trinh 135, chuong trinh kien co hoa truong, lop hoc v.v. Nho vay, co so vat chat cua giao duc o vung kho khan tiep tuc duoc cung co, tang cuong. Viec mien, giam hoc phi, cap hoc bong va cac chinh sach ho tro khac da tao dieu kien cho dai bo phan con em cac gia dinh ngheo, dien chinh sach duoc hoc tap, truoc het o cac cap hoc pho cap.

1.4. Chat luong giao duc da co chuyen bien buoc dau

Noi dung giang day va kien thuc cua hoc sinh pho thong co tien bo, toan dien hon va tiep can dan voi phuong phap hoc tap moi. Trong giao duc nghe nghiep, chat luong dao tao cua mot so nganh nghe nhu y duoc, nong nghiep, co khi, xay dung, giao thong van tai, v.v. ve co ban da dap ung yeu cau cua thuc te san xuat va doi song hien nay. Dac biet, su tien bo ve nhan thuc chinh tri va trach nhiem xa hoi cua hoc sinh, sinh vien cung voi doi ngu giao vien, giang vien da gop phan vao viec bao dam on dinh chinh tri cua dat nuoc trong dieu kien co nhieu bien dong cua tinh hinh quoc te va am muu, hanh dong cua cac the luc thu dich doi voi nuoc ta thoi gian vua qua.

1.5. Dieu kien dam bao phat trien giao duc duoc tang cuong hon

Da xay dung duoc mot doi ngu nha giao va can bo quan ly giao duc dong dao voi tong so tren mot trieu nguoi (khoang 950.000 giao vien, giang vien va tren 90.000 can bo quan ly giao duc), voi trinh do ngay cang duoc nang cao.

Co so vat chat, thiet bi day hoc o cac cap, bac hoc, o moi vung mien da duoc cai thien dang ke trong 5-6 nam qua, nhat la tu khi thuc hien chu truong doi moi chuong trinh giao duc pho thong va kien co hoa truong, lop hoc. Mot so dia phuong, mot so truong dai hoc, cao dang, trung hoc chuyen nghiep va day nghe da no luc de tung buoc hien dai hoa co so vat chat, thiet bi day hoc.

2. Nguyen nhan cua cac thanh tuu trong giao duc

2.1. Truyen thong hieu hoc cua dan toc da tiep tuc duoc phat huy manh me, the hien trong tung gia dinh, tung dong ho, tung cong dong dan cu. Nhan dan da khong tiec cong suc, tien cua dau tu  va khuyen khich dong vien con em vuot kho khan, cham chi hoc tap; ho tro va tao dieu kien cho cac nha truong thuc hien day tot, hoc tot.

2.2. Su lanh dao cua Dang, cua Quoc hoi, su chi dao, dieu hanh cua Chinh phu va chinh quyen cac cap; su quan tam, tham gia dong gop cua cac to chuc, doan the va toan xa hoi doi voi giao duc. Trong khoang 10 nam, BCH Trung uong da danh 3 hoi nghi chuyen de ban ve giao duc. Quoc hoi da thong qua Luat Giao duc va quyet dinh nhieu chu truong lon ve phat trien giao duc. Chinh phu va Thu tuong Chinh phu da ban hanh cac chinh sach va truc tiep chi dao nganh giao duc trien khai thuc hien cac chu truong cua Dang va Quoc hoi. Cac dia phuong da quan tam chi dao va dau tu de tang cuong co so vat chat va giai quyet che do cho giao vien. Toan xa hoi khong chi dong gop tien cua, cong suc, ma ca ve tri tue cho viec xay dung va phat trien giao duc, tham gia truc tiep vao cac hoat dong giao duc.

2.3. Long yeu nuoc, yeu nguoi, yeu nghe va nhung no luc cua doi ngu nha giao. Doi ngu nay khong chi truyen dat cac kien thuc chuyen mon, ma con thuc hien nhiem vu giao duc dao duc, ly tuong cho hoc sinh, sinh vien; giai thich cac chu truong, duong loi cua Dang va Nha nuoc trong nhan dan, trong xa hoi. Nhung giao vien cong tac o cac vung nui, vung sau, vung xa da vuot qua moi kho khan, thu thach, dong gop to lon vao su nghiep trong nguoi.

3. Cac bat cap, yeu kem va khuyet diem trong giao duc

3.1. Chat luong giao duc dai tra, dac biet o bac dai hoc con thap; phuong phap giao duc con lac hau va cham doi moi.

Kien thuc co ban ve xa hoi, ky nang thuc hanh va kha nang tu hoc cua so dong hoc sinh pho thong con kem. Nha truong pho thong van chua khac phuc duoc tinh trang thien ve day chu, nhe ve day nguoi. Cong tac huong nghiep, phan luong hoc sinh sau THCS va THPT con chua duoc quan tam dung muc. Chat luong dao tao dai tra cua giao duc nghe nghiep va dai hoc con thap, tinh trang nguoi hoc thieu co gang, thieu trung thuc trong hoc tap kha pho bien; tinh than hop tac, kha nang sang tao, nang luc thuc hanh, giai quyet doc lap cac van de con yeu. Chat luong giang day, hoc tap cac mon chinh tri con thap, hieu qua chua cao. Cac nganh mui nhon, cac linh vuc cong nghe moi o day nghe, dai hoc, sau dai hoc nhin chung con kem cac nuoc tien tien trong khu vuc ve ca noi dung lan phuong phap dao tao. Ve co ban, chua xay dung duoc cac nganh nghe dao tao mui nhon ngang tam khu vuc va quoc te.

O tat ca cac cap hoc, bac hoc, cach day, cach hoc trong cac nha truong chu yeu van la truyen thu mot chieu, nang ve ly thuyet, nhe ve thuc hanh, chua phat huy tinh than tu hoc va tu duy sang tao cua nguoi hoc. Cach thuc danh gia, to chuc thi cu cham duoc doi moi, tao ra tam ly day va hoc de doi pho voi thi cu, gay cang thang cho nguoi hoc, nguoi day, cho xa hoi, lam cham qua trinh doi moi phuong phap day va hoc trong nha truong.

3.2. Cac dieu kien bao dam phat trien giao duc con nhieu bat cap. Doi ngu giao vien vua thieu vua thua, chua dong bo; trinh do chuyen mon, nghiep vu cua mot bo phan con thap. Co so vat chat rat thieu va lac hau. Nguon luc tai chinh cho giao duc chua bao dam nhu cau chi thuong xuyen, nhat la doi voi cac tinh kho khan; co cau chi ngan sach giao duc con chua hop ly (xin xem Phu luc 5), kinh phi chi thuong xuyen chu yeu moi chi bao dam chi luong va cac khoan phu cap (chiem hon 80% tong chi thuong xuyen cua ngan sach giao duc), phan chi cho hoat dong chuyen mon khong dang ke. Cac quy dinh hien hanh ve quan ly ngan sach, tai chinh, nhan su chua tao cho nganh giao duc duoc chu dong trong viec dieu hanh cac nguon luc. Dau tu con dai trai, chua tap trung cao cho cac muc tieu uu tien.

3.3. Con em gia dinh ngheo, gia dinh co thu nhap thap (can ngheo) va con em dong bao dan toc thieu so con gap nhieu kho khan trong viec tiep can giao duc, nhat la o cac bac hoc cao

Viec thuc hien chinh sach cu tuyen DH gap kho khan do quy dinh cung ve dia ban cu tru cua doi tuong cu tuyen trong dieu kien nhieu xa dac biet kho khan khong du nguon. Mat khac, so hoc sinh da duoc cu di hoc tuy duoc cap hoc bong, duoc tao dieu kien an o tai ky tuc xa nhung muc hoc bong con thap, kha nang tiep thu kien thuc con han che, lai chua quen voi nhung thay doi trong sinh hoat nen chua yen tam hoc tap. 

Viec dau tu cho cac xa mien nui khong thuoc dien duoc huong chuong trinh 135 rat han che nen giao duc o cac xa nay phat trien cham. So tre em dan toc duoc hoc mau giao 5 tuoi con chiem ty le thap, nhieu em chua duoc chuan bi ve tieng Viet, nen rat kho khan khi theo hoc lop 1.

Cac gia dinh co thu nhap thap (can ngheo) chiem ty le kha lon trong tong so ho gia dinh nuoc ta nhung chua co chinh sach ho tro phu hop nen con em cac gia dinh nay gap kho khan ve tai chinh khi hoc tap o cac bac hoc cao.

3.4. Mot so hien tuong tieu cuc trong giao duc cham duoc giai quyet

Tinh trang day them, hoc them tran lan ton tai tu nhieu nam nay, co nhung bieu hien tieu cuc nhung chua tim duoc giai phap co ban de ngan chan co hieu qua.

Te nan su dung van bang, chung chi khong hop phap; hien tuong “hoc gia, bang that”, khong trung thuc trong hoc tap va thi cu, sao chep luan van, luan an co xu huong lan rong, anh huong xau den chat luong dao tao, den dao duc cua the he tre va long tin cua xa hoi.

Benh thanh tich da tac dong den qua trinh giang day, hoc tap, danh gia hoc sinh, cung nhu cong tac quan ly giao duc, va day la mot trong nhung nguyen nhan lam cho viec danh gia tinh hinh giao duc, nhat la ve chat luong, chua phan anh het thuc chat.

4. Nguyen nhan cua cac yeu kem trong giao duc

4.1. Tu duy giao duc cham duoc doi moi, chua theo kip yeu cau phat trien cua dat nuoc cung nhu doi hoi cua su chuyen doi co che quan ly kinh te-xa hoi va hoi nhap quoc te.

Cac bo, nganh, cac cap chinh quyen dia phuong chua quan triet sau sac cac quan diem chi dao cua Dang va Nha nuoc ve phat trien giao duc, chua cu the hoa kip thoi va day du trong viec hoach dinh mot so chinh sach va to chuc thuc hien cac hoat dong giao duc.

Chua nhan thuc day du de co giai phap doi voi cac van de moi nay sinh trong moi quan he giua ke hoach phat trien giao duc va thi truong lao dong; giua mo rong quy mo va nang cao chat luong, hieu qua; giua dap ung nhu cau hoc tap ngay cang cao cua nhan dan va kha nang han hep cua nen kinh te; giua dau tu cua Nha nuoc va dong gop cua nhan dan; giua tinh trang phan hoa giau ngheo va yeu cau bao dam cong bang xa hoi trong giao duc.

Chua nhan thuc day du ve vai tro cua cong tac du bao va nghien cuu khoa hoc giao duc.

4.2. Quan ly ve giao duc con yeu kem va bat cap

Co che quan ly giao duc chua tuong thich voi nen kinh te thi truong dinh huong XHCN va nhu cau phat trien nguon nhan luc cua dat nuoc. Quan ly nha nuoc ve giao duc con nang tinh quan lieu, chua thoat khoi tinh trang om dom, su vu. Cong tac xay dung quy hoach, ke hoach con nhieu bat cap.

He thong luat phap va cac chinh sach ve giao duc chua hoan chinh, thieu hieu luc. Con thieu cac dao luat cu the ve dieu kien phat trien va bao dam chat luong nhu Luat Giao vien; ve cac bo phan cua he thong giao duc quoc dan nhu Luat Giao duc dai hoc, Luat Giao duc nghe nghiep v.v. Mot so quy dinh ve dau tu, quan ly nhan su, dat dai, tai chinh v.v. chua thuc su tao dieu kien thuan loi cho viec thong nhat quan ly va phat trien giao duc. Dau tu tu nguon ngan sach nha nuoc con dan trai, khong du bao dam nhu cau phat trien giao duc, trong khi do chua co chinh sach du manh de huy dong cac nguon dau tu khac trong xa hoi. Chinh sach ve hoc phi co nhieu diem khong con phu hop, nhung cham duoc sua doi, bo sung, dan den tinh trang dia phuong va nha truong dat ra qua nhieu khoan thu, gay buc xuc trong xa hoi. Chinh sach tuyen dung, su dung can bo thien ve bang cap, chua chu y dung muc den nang luc thuc te dan den tinh trang “hoc gia, bang that” va mot so hien tuong tieu cuc khac.

Cong tac chi dao, dieu hanh con nhieu yeu kem, bat cap, cham dua ra nhung quyet sach dong bo o tam vi mo. Viec phan cong, phan cap va co che phoi hop giua Bo GD&DT, Bo LD-TB&XH voi cac bo, nganh, dia phuong cham duoc the che hoa. Cac cap chinh quyen o nhieu dia phuong van con thieu chu dong trong viec thuc hien cac chu truong va giai quyet cac van de cu the ve giao duc; chua quan tam day du den viec khac phuc benh thanh tich va cac tieu cuc trong giao duc. Quan ly cua nganh giao duc va cua dia phuong doi voi cac co so ngoai cong lap con lung tung, mot mat chua tao dieu kien thuan loi de cac truong nay phat trien, mat khac, chua ngan chan kip thoi tinh trang loi dung chinh sach xa hoi hoa nham thu loi bat chinh. Cong tac kiem tra, thanh tra giao duc, dac biet la thanh tra chuyen mon con bat cap, kem hieu qua. Trinh do va nang luc cua mot bo phan can bo quan ly giao duc con thap, chua theo kip yeu cau doi moi manh me su nghiep giao duc.

4.3. Ben canh cac nguyen nhan chu yeu da neu o tren can ke den nhung tac dong khach quan lam tang them cac yeu kem, bat cap cua giao duc.

Nhu cau hoc tap cua nhan dan ngay cang cao, trong khi kha nang dap ung cua nganh giao duc va trinh do phat trien kinh te cua dat nuoc con han che. Muc dau tu cho giao duc tinh trung binh cho 1 nguoi dan con thap so voi yeu cau bao dam chat luong va so voi cac nuoc: o Trung Quoc la 105 USD, o Thai Lan la 350 USD, o Malaixia la 720 USD trong khi do o Viet Nam la 53 USD (Tinh theo suc mua tuong duong - xin xem Phu luc 6).

Suc don nhan cua thi truong lao dong con han che, chua thoa man nhu cau viec lam cua nguoi lao dong da qua dao tao.

Tam ly khoa cu, bang cap van chi phoi nang ne viec day, hoc va thi cu. Thai do chua coi trong cac truong ngoai cong lap lam han che viec day manh xa hoi hoa giao duc.

Mot so hien tuong tieu cuc ngoai xa hoi da tham nhap vao nha truong va co quan giao duc, du da co nhieu co gang ngan chan song chua dat hieu qua cao.

Phan thu hai

NHUNG NHIEM VU VA GIAI PHAP PHAT TRIEN GIAO DUC TU NAY DEN NAM 2010

Tu viec danh gia tinh hinh giao duc, voi nhung thanh tuu cung nhu cac yeu kem, bat cap neu tren, Chinh phu xin bao cao voi Quoc hoi nhung nhiem vu va giai phap phat trien giao duc tu nay den nam 2010.

I. TIEP TUC DOI MOI MANH ME TU DUY GIAO DUC

Muc tieu phat trien kinh te-xa hoi nham dua nuoc ta ra khoi tinh trang kem phat trien vao nam 2010 va ve co ban tro thanh mot nuoc cong nghiep vao nam 2020 doi hoi giao duc phai phat trien manh me de gop phan thuc day CNH, HDH. Viec chuyen sang nen kinh te thi truong dinh huong xa hoi chu nghia; su phat trien nhanh chong cua khoa hoc va cong nghe; xu the toan cau hoa va hoi nhap kinh te quoc te; nhu cau hoc tap ngay cang tang cua nhan dan vua la thoi co, vua tao ra thach thuc to lon doi voi giao duc nuoc ta. Trong boi canh do, giao duc phai duoc doi moi manh me, truoc het la phai doi moi tu duy mot cach sau sac, toan dien voi cac noi dung sau day:

1. Can nhan thuc sau sac hon muc tieu giao duc trong thoi ky moi la phat trien con nguoi Viet Nam voi day du ban linh va pham chat tot dep cua dan toc va cua thoi dai, dap ung nhung doi hoi cua cong cuoc CNH, HDH va hoi nhap kinh te quoc te. The he tre do nha truong dao tao phai trung thuc, nang dong va sang tao, biet hop tac va canh tranh lanh manh, co hoai bao, co y chi vuon len, tu lap than, lap nghiep va gop phan dua dat nuoc ra khoi tinh trang ngheo nan, lac hau.

2. Nen giao duc Viet Nam phai la nen giao duc cua dan, do dan, vi dan, huong toi mot xa hoi hoc tap. Nhu cau hoc tap ngay cang tang cua nhan dan va yeu cau xay dung xa hoi hoc tap doi hoi phai xem xet lai nhieu van de cua he thong giao duc quoc dan. He thong giao duc khong chi danh cho TS, ma con danh cho tat ca moi nguoi de hoc tap suot doi, trong do, hoc theo truong lop chinh quy va khong chinh quy deu co the dat duoc trinh do mong muon ve kien thuc va ky nang.

3. Xa hoi hoa giao duc la giai phap co ban de phat trien giao duc. Cung voi viec tang ngan sach va dieu chinh co cau dau tu de tap trung giai quyet cac muc tieu uu tien, Nha nuoc can tao co che, manh dan huy dong nguon luc va tri tue tu nhan dan de phat trien giao duc va co chinh sach bao dam binh dang giua truong cong lap va truong ngoai cong lap. Gan chat hon nua moi quan he giua nha truong, gia dinh va xa hoi.

4. Giao duc Viet Nam phai tang cuong hop tac quoc te nham  nang cao kha nang hop tac va canh tranh cua dat nuoc, dap ung yeu cau hoi nhap kinh te quoc te.

5. Khoa hoc va cong nghe co nhung buoc phat trien nhay vot, khoi luong tri thuc cua nhan loai ngay cang lon, doi hoi giao duc phai thuong xuyen cap nhat cac thanh tuu moi, dong thoi phai chuyen dan tu viec hoc de tiep nhan tri thuc sang hoc de biet cach tim kiem va tich luy tri thuc.

Trong boi canh tren, de tao ra su chuyen bien co ban va vung chac, rut ngan khoang cach so voi cac nen giao duc tien tien, dap ung yeu cau cua su nghiep CNH, HDH dat nuoc, giao duc nuoc ta can phai duoc tiep tuc doi moi theo huong chuan hoa, hien dai hoa, xa hoi hoa. Chinh phu du kien se dieu chinh mot so chi tieu, bo sung, hoan chinh mot so nhiem vu va giai phap cua Chien luoc phat trien giao duc giai doan 2001-2010, tu do xay dung Tam nhin va Chien luoc phat trien giao duc cho 15-20 nam toi. De lam duoc viec do, se tap trung luc luong, phat huy tri tue cua toan xa hoi tong ket thuc tien giao duc trong thoi ky doi moi, nghien cuu kinh nghiem va mo hinh giao duc tien tien, van dung phu hop vao dieu kien nuoc ta. Cung voi viec xay dung Tam nhin va Chien luoc do, truoc mat Chinh phu se tap trung chi dao giai quyet mot so nhiem vu trong tam voi nhung giai phap quyet liet de trong vai nam toi giao duc nuoc nha co chuyen bien ro ret, tao tien de vung chac cho buoc phat trien tiep theo.

II. MOT SO NHIEM VU TRONG TAM VA CAC GIAI PHAP

1. Dap ung tot hon nhu cau hoc tap cua nhan dan, day manh xa hoi hoa giao duc, xay dung xa hoi hoc tap Chinh phu coi day la mot nhu cau chinh dang va buc bach cua nhan dan, can tich cuc giai quyet. Voi tinh than do, Chinh phu se tap trung chi dao thuc hien cac giai phap sau day:

- Tiep tuc mo rong nhanh quy mo giao duc dai hoc va giao duc nghe nghiep ngay tu nam hoc 2005-2006. Tu nam 2005 tang quy mo tuyen sinh DH, CD trung binh tu muc 5-6%/nam hien nay len trung binh 10%/nam, de den nam 2010 dat chi tieu 200 sinh vien/1 van dan. Phat trien cac truong DH, CD ngoai cong lap de den nam 2010 se co khoang 40% sinh vien theo hoc tai cac truong nay. Mo rong mang luoi cac truong CD cong dong va xay dung chuong trinh DH ngan han, tao co hoi cho nhieu nguoi duoc hoc DH, CD. Huy dong cac nguon dau tu de den nam 2010 xay dung duoc 40 truong day nghe trong diem; chi dao de moi huyen hoac cum lien huyen co it nhat mot trung tam day nghe, dap ung nhu cau hoc nghe cua nhan dan va tao dieu kien phan luong sau THCS, THPT.

- Hoan thien he thong giao duc theo huong lien thong, mo ra nhieu kha nang va co hoi hoc tap khac nhau cho the he tre, dac biet la phat trien he thong day nghe, chu trong day nghe trinh do cao. Xay dung cac chuong trinh dao tao lien thong giua cac bac hoc, tao dieu kien cho nguoi lao dong co the hoc chuong trinh dai hoc ma khong nhat thiet phai bat dau ngay sau khi tot nghiep trung hoc pho thong.

Giam thu tuc, quy dinh ro dieu kien thanh lap va co chinh sach ho tro cac truong DH, CD, THCN va day nghe ngoai cong lap bang cach cho vay von uu dai, cap dat hoac cho thue dat dai han de xay dung truong, cap kinh phi khi thuc hien cac nhiem vu do Nha nuoc giao. Bao ho cac quyen va loi ich hop phap cua nha dau tu khi gop von xay dung truong, dong thoi quy dinh nha dau tu mo truong phai xay dung co so vat chat, doi ngu, chuong trinh dao tao dap ung yeu cau bao dam chat luong. Khac phuc tinh trang phan biet doi xu voi truong ngoai cong lap de truong ngoai cong lap binh dang voi truong quoc lap trong viec thuc hien muc tieu, noi dung, chuong trinh, phuong phap giao duc va cac quy dinh lien quan den tuyen sinh, day va hoc, thi va kiem tra, cong nhan tot nghiep, cap van bang va tuyen dung hoc sinh, sinh vien sau khi tot nghiep.

- Trong nam 2005 xay dung va ban hanh chinh sach hoc phi, hoc bong  hop ly tren co so doi moi quan niem ve hoc phi, hoc bong. Ngoai phan ho tro cua Nha nuoc nham thuc hien chinh sach xa hoi va cac muc tieu uu tien, ve nguyen tac, hoc phi phai duoc tinh dung, tinh du chi phi can thiet cho hoat dong giao duc, dao tao. Dong thoi se dieu chinh muc hoc bong va muc tro cap xa hoi de con em cac gia dinh ngheo, dien chinh sach va hoc sinh, sinh vien xuat sac co dieu kien thuan loi de hoc tap tot hon.

- Tu nam 2005 trien khai De an xay dung xa hoi hoc tap, voi luc luong nong cot la Hoi Khuyen hoc va cac to chuc doan the. Tong ket, rut kinh nghiem viec xay dung cac trung tam hoc tap cong dong de tiep tuc phat trien co hieu qua. Cung co, tang cuong, phat trien he thong giao duc cho nguoi lon. To chuc thi diem cac chuong trinh giao duc tu chon, tao co hoi de nguoi hoc co the chu dong hoc tap theo phuong cham “can gi hoc nay, hoc suot doi”. Xay dung kenh giao duc truyen hinh va cac noi dung giao duc tren mang de phat trien giao duc tu xa.

- Phoi hop chat che voi Mat tran To quoc Viet Nam va cac to chuc thanh vien cua Mat tran de huy dong moi luc luong xa hoi, truoc het la phu huynh hoc sinh xay dung moi truong giao duc lanh manh, ngan chan cac te nan, tieu cuc xa hoi tham nhap vao nha truong. Phat trien cac hinh thuc huy dong cong dong tham gia giam sat hoat dong cua nha truong va giai quyet nhung van de quan trong cua giao duc. Tao dieu kien de cac nha giao, nha khoa hoc, nha hoat dong xa hoi dong gop cong suc, tri tue vao qua trinh ra quyet dinh va xay dung chinh sach giao duc; xay dung chuong trinh, SGK, giao trinh; danh gia chat luong giao duc.

2. Nang cao ro ret chat luong va hieu qua giao duc

Chinh phu coi day la nhiem vu trong tam co ban, lau dai va se tap trung chi dao tiep tuc doi moi muc tieu, noi dung giao duc, dac biet la cach day, cach hoc trong nha truong, tang cuong cac dieu kien ve doi ngu giao vien, giang vien, co so vat chat ky thuat theo huong chuan hoa, hien dai hoa. Trong do, cac giai phap chu yeu la:

- Xay dung va hoan thien he thong chuan quoc gia tiep can trinh do tien tien cua khu vuc va the gioi, bao gom chuan ve kien thuc, ky nang doi voi tung cap hoc, bac hoc va trinh do dao tao;  cac yeu cau co ban ve dao duc, tac phong va trach nhiem cua nguoi hoc; chuan ve cac dieu kien bao dam chat luong giao duc (doi ngu giao vien, giang vien, can bo quan ly va cong nhan vien; SGK, giao trinh va tai lieu tham khao; truong so, thiet bi, phong thi nghiem, thu vien, san choi, bai tap v.v..). He thong chuan quoc gia la can cu de chi dao thuc hien va danh gia chat luong giao duc.

- Xay dung danh muc nganh nghe va chuong trinh phat trien nhan luc quoc gia, xac dinh nhu cau nhan luc doi voi cac cap trinh do cua cac nganh nghe chu yeu lam co so cho viec xay dung ke hoach dao tao nhan luc. Chuong trinh nhan luc quoc gia va danh muc nganh nghe gop phan dinh huong viec mo rong quy mo, nang cao chat luong va hieu qua giao duc; dong thoi giup cho hoc sinh som dinh huong nghe nghiep, giai quyet phan luong ngay tu nha truong pho thong. Viec soan thao danh muc nganh nghe va chuong trinh phat trien nhan luc quoc gia se hoan thanh vao nam 2006.

- Tiep tuc doi moi chuong trinh giao duc pho thong theo Nghi quyet 40/2000/QH10 cua Quoc hoi. Tren co so nghiem tuc danh gia ket qua trien khai hon hai nam qua, tiep thu cac y kien dong gop cua xa hoi, to chuc ra soat, chinh ly nham khac phuc cac sai sot, giam tai hop ly noi dung chuong trinh o tieu hoc va THCS phu hop voi dac diem tam, sinh ly cua hoc sinh. Ngay trong nam hoc 2004-2005, Chinh phu se chi dao Bo GD&DT rut kinh nghiem thi diem phan ban THPT va tham khao rong rai y kien cua cac nha giao, nha khoa hoc, nha hoat dong xa hoi, can bo quan ly va phu huynh hoc sinh ..., de hoan thien phuong an phan hoa theo huong mem deo, linh hoat, bao dam kha thi voi buoc di thich hop.

Doi voi giao duc nghe nghiep, giao duc dai hoc va sau dai hoc, phat huy uu diem cua cac chuong trinh dao tao hien co, tiep nhan co chon loc nhung chuong trinh tot tren the gioi de xay dung mot he thong chuong trinh da dang, mem deo, linh hoat, tien tien va hien dai, lien thong giua cac trinh do dao tao. Chu trong dinh huong thuc hanh trong dao tao, phat trien cac chuong trinh day nghe so cap, trung cap, cao dang, dao tao ky su thuc hanh va cu nhan khoa hoc ung dung. Chinh phu chi dao Bo GD&DT khan truong hoan thanh De an doi moi giao duc dai hoc de ban hanh trong nam 2006.

- Tap trung doi moi mot cach manh me phuong phap day va hoc. Tu nam hoc 2004 - 2005 trien khai De an ung dung cong nghe thong tin trong giang day, hoc tap va quan ly o nha truong, coi day la khau dot pha de doi moi cach day, cach hoc, cach quan ly giao duc. Giam bot gio len lop, tang thoi gian tu hoc va thao luan chuyen de, nhat la o bac dai hoc. Tao chuyen bien co ban ve phuong phap giang day cac mon chinh tri trong nha truong, gan ly luan voi thuc tien, ket hop hoc tap noi khoa voi cac chuong trinh sinh hoat ngoai khoa va cac hoat dong giao duc truyen thong. Chi dao day nhanh viec mo rong hoc che tin chi o cac truong DH, CD, THCN va day nghe ngay tu nam hoc 2005 - 2006, phan dau de den nam 2010, hau het cac truong DH, CD deu ap dung hinh thuc to chuc dao tao nay.

- Xay dung, nang cao chat luong doi ngu nha giao va can bo quan ly giao duc theo Chi thi 40-CT/TW cua Ban Bi thu. Doi moi cong tac dao tao giao vien va can bo giao duc o cac truong su pham. Mo rong phuong thuc dao tao giao vien bang cach to chuc khoa dao tao nghiep vu su pham cho cac sinh vien tot nghiep dai hoc o cac chuyen nganh khac co nguyen vong lam cong tac giang day. Tap trung boi duong phuong phap day hoc, lam cho moi giao vien deu quan triet yeu cau doi moi phuong phap, coi trong vai tro chu dong, tich cuc va sang tao, phat trien nang luc tu hoc, tu nghien cuu, tu danh gia va kha nang lap nghiep cua nguoi hoc.

Trien khai thuc hien Chuong trinh quoc gia ve giao vien nham giai quyet tinh trang thieu ve so luong, han che ve trinh do, khong dong bo ve co cau. Ngay tu nam 2005 bo tri ngan sach de giai quyet che do nghi huu truoc tuoi doi voi so giao vien lon tuoi khong du dieu kien tiep tuc cong tac trong nganh va phan dau giai quyet xong van de nay trong mot vai nam toi. Tung buoc khac phuc su cach biet khong can thiet giua giao vien trong bien che va ngoai bien che, giua giao vien cac truong cong lap va truong ngoai cong lap, tien toi moi giao vien co trach nhiem va quyen loi nhu nhau (chi khac nhau o nguon tra luong). Chan chinh cong tac cong nhan va bo nhiem chuc danh giao su, pho giao su theo huong nang cao chat luong va gan voi truong DH de dap ung yeu cau chuan hoa va khac phuc tinh trang hang hut doi ngu giang vien dau nganh. The che hoa cong tac nghien cuu khoa hoc cua giang vien trong cac truong DH, coi day la mot tieu chi quan trong de danh gia chat luong mot truong DH. Trong nam 2005 bo sung, hoan thien chinh sach ve che do kiem nhiem tham gia giang day cua can bo khoa hoc lam viec o cac vien nghien cuu.

- Thuc hien Chuong trinh kien co hoa truong, lop hoc; day nhanh tien do giai ngan nguon cong trai; tang cuong kiem tra, giam dinh, bao dam chat luong cong trinh, nang cao hieu qua su dung. Kien quyet xoa bo tinh trang hoc ba ca, co ban hoan thanh viec thay the phong hoc tranh tre bang phong hoc kien co truoc khi ket thuc nam 2005. Chuan bi du dieu kien de toi nam 2010 dat muc tieu hau het hoc sinh tieu hoc va khoang 40% hoc sinh THCS duoc hoc 2 buoi/ngay tai truong.

Tang ty le truong mam non va truong pho thong dat chuan quoc gia o tat ca cac tinh, thanh pho truc thuoc Trung uong. Chinh phu se danh nguon von ODA de tap trung uu tien hien dai hoa mot so truong va nganh nghe dao tao trong diem, xay dung mot so phong thi nghiem trong diem chung cho cac truong DH va cac vien nghien cuu. Dong thoi, tao co che cho cac truong DH, CD, THCN, day nghe chu dong huy dong von de tang cuong co so vat chat, ky thuat, truoc het la xay dung va cung co phong thi nghiem, xuong thuc hanh, thu vien dien tu, noi mang may tinh. Den nam 2010 co ban hoan thanh giai doan 1 xay dung hai dai hoc quoc gia va hai truong dai hoc su pham trong diem.

- Tu nam 2005 trien khai he thong kiem dinh chat luong giao duc va thuc hien cong bo dinh ky ket qua kiem dinh. Tung buoc ap dung tieu chi cua cac nuoc phat trien de danh gia chat luong dao tao o mot so linh vuc cu the; chuan bi dieu kien de tham gia vao he thong kiem dinh chat luong giao duc quoc te. Trong nam hoc 2005-2006, se tien hanh kiem dinh chat luong khoang 20% so truong DH. Trong 2 - 3 nam tiep theo hoan thanh dot 1 viec kiem dinh cac truong DH theo hai nhom tieu chi chu yeu la dao tao va nghien cuu khoa hoc.

3. Thuc hien tot hon cong bang xa hoi, uu tien phat trien giao duc vung dong bao dan toc, vung kho khan va giao duc cho tre em bi thiet thoi

Bat dau tu nam 2005, Chinh phu se tap trung chi dao thuc hien cac giai phap sau day:- Dieu chinh co cau dau tu tu ngan sach nha nuoc, theo huong uu tien cho giao duc pho cap, giao duc vung kho khan, cac chuong trinh trong diem, chuong trinh nhan luc quoc gia, hoc bong cho nguoi ngheo va dien chinh sach. Phan cong cac tinh, thanh pho co dieu kien phat trien ve kinh te - xa hoi ho tro giao duc o cac vung kho khan, vung dong bao dan toc thieu so. Long ghep Chuong trinh xoa doi, giam ngheo voi cac du an phat trien giao duc danh cho dia ban kinh te - xa hoi dac biet kho khan.

- Xoa xa “trang” ve co so giao duc mam non, tao dieu kien de hau het tre 5 tuoi con em dong bao dan toc thieu so duoc hoc mau giao nham chuan bi ve tieng Viet truoc khi vao lop 1. Cung co, hoan thien mang luoi truong lop, phat trien mo hinh truong pho thong dan toc noi tru va dua chuong trinh day nghe thich hop vao day cho cac em hoc sinh dan toc noi tru khong hoc tiep o bac hoc cao de ve dia phuong phuc vu. Dieu chinh hoc bong va thuc hien nghiem tuc cac che do, chinh sach doi voi con em dong bao dan toc thieu so. Tang chi tieu du bi DH va thoi gian hoc du bi co the tu 1 nam den 2 nam doi voi con em cac dan toc dac biet kho khan. Tong ket cong tac cu tuyen de ban hanh quy dinh ve che do cu tuyen phu hop voi tinh hinh moi nham bao dam chat luong va thuc hien dung muc tieu.

- Mo rong hinh thuc ngan hang cho hoc sinh, sinh vien vay tien de hoc tap, tao dieu kien cho con em gia dinh ngheo, gia dinh co thu nhap thap (can ngheo) theo hoc o cac bac hoc cao. Cai tien thu tuc va nang so tien duoc vay de du trang trai cho viec hoc tap; dong thoi quy dinh chat che de nguoi vay hoan tra sau khi tot nghiep va co viec lam.

- Chinh phu giao cho Bo GD&DT phoi hop voi Bo LDTB&XH, Bo Y te va cac bo, nganh co lien quan hoan thien cac chuong trinh giao duc tre khuyet tat; chi dao va boi duong giao vien day tre khuyet tat; nang cap co so vat chat cho cac trung tam phuc hoi chuc nang, cac truong chuyen biet va cac lop hoa nhap, to chuc cac hinh thuc hoc tap da dang de ngay cang nhieu tre khuyet tat duoc hoc tap, giup cac em phuc hoi chuc nang va hoa nhap xa hoi.

4. Day manh kha nang chu dong hop tac quoc te trong giao duc

Doi voi nhiem vu nay, Chinh phu se tap trung chi dao thuc hien cac giai phap sau day: - Cho phep cac truong DH, CD, THCN va day nghe ap dung co chon loc cac chuong trinh, giao trinh tien tien ve cac mon khoa hoc tu nhien, cong nghe, ngoai ngu cua cac nuoc phat trien, bao dam phu hop voi muc tieu, yeu cau va thuc tien giao duc nuoc ta; dong thoi xay dung cac chuong trinh dao tao co kha nang chuyen doi voi cac co so giao duc nuoc ngoai.

- Trien khai chien luoc day va hoc ngoai ngu trong he thong giao duc quoc dan, tap trung chu yeu vao tieng Anh, khuyen khich day va hoc ngoai ngu thu hai. Cho phep mot so co so giao duc dai hoc va sau dai hoc giang day song ngu (bang tieng Viet va tieng nuoc ngoai) o mot so mon hoc, nganh hoc.

- Mo rong hinh thuc du hoc tai cho bang cach tao dieu kien de cac truong DH, CD hop tac voi cac truong co uy tin o nuoc ngoai thuc hien chuong trinh lien ket dao tao, dac biet la dao tao sau dai hoc, theo phuong thuc: nhung nam dau dao tao trong nuoc, nhung nam con lai dao tao o nuoc ngoai. Co chinh sach thu hut de cac nha dau tu nuoc ngoai mo cac co so giao duc 100% von nuoc ngoai tai Viet Nam.

- Tap trung kinh phi cua Nha nuoc va huy dong luc luong giang vien trinh do cao de xay dung mot vai truong DH ngang trinh do tien tien trong khu vuc va quoc te.

- Tren co so tang cuong nang luc va chat luong dao tao, tang so luong, dong thoi nang cap trinh do dao tao nhan luc phuc vu xuat khau lao dong; thu hut hoc sinh, sinh vien cac nuoc den Viet Nam du hoc; tien toi tham gia thi truong dao tao nhan luc quoc te.

5. Nang cao hieu luc, hieu qua quan ly giao duc

De khac phuc cac yeu kem trong cong tac quan ly giao duc, Chinh phu se tap trung chi dao thuc hien cac giai phap sau day: - Phan cap manh trong quan ly giao duc, lam ro trach nhiem cua Chinh phu, cua cac bo, nganh, dia phuong va co so giao duc. Trien khai nghiem tuc Nghi dinh 166/2004/ND-CP “Quy dinh trach nhiem quan ly nha nuoc ve giao duc”; xac dinh ro co che phoi hop giua Bo GD&DT, Bo LD-TB&XH voi cac bo, nganh, dia phuong. Phan cap cho UBND cap tinh quyet dinh va chiu trach nhiem cu the hoa cac chinh sach giao duc, huy dong nguon luc, xay dung va to chuc thuc hien quy hoach, ke hoach phat trien giao duc, mo rong quy mo va nang cao chat luong giao duc tren dia ban.

- Chi dao Bo GD&DT, Bo LDTB&XH cai tien cong tac quan ly, dieu hanh, tap trung vao chuc nang quan ly nha nuoc, lay viec quan ly chat luong lam nhiem vu trong tam. Bo GD&DT, Bo LD-TB&XH phoi hop voi cac bo, nganh co lien quan khan truong hoan chinh he thong cac van ban quy pham phap luat ve giao duc; tien hanh xay dung cac du an Luat Giao vien, Luat Giao duc dai hoc, Luat Giao duc nghe nghiep de trinh Quoc hoi thong qua trong khoang 3 - 5 nam toi; dong thoi ra soat, bo sung cac van ban con thieu, thay the, sua doi cac van ban da lac hau hoac con chong cheo.

Cung voi viec nang cao hieu luc, hieu qua quan ly nha nuoc ve giao duc, trong nam 2005 se bo sung cac quy dinh de tang cuong quyen tu chu va trach nhiem cua co so giao duc doi voi xa hoi ve san pham dao tao, ve tai chinh, nhan su va tuyen sinh. Cac co so giao duc nghe nghiep va giao duc dai hoc duoc tu quyet dinh chuong trinh va noi dung dao tao tren co so chuan kien thuc, ky nang va chuong trinh khung do Bo GD&DT ban hanh.

­- Ra soat, sua doi cac quy dinh ve dau tu, quan ly nhan su, dat dai, tai chinh v.v. nham tao dieu kien thuan loi cho viec phat trien giao duc. Ban hanh chinh sach moi ve hoc phi, hoc bong; ve giao quyen su dung dat, bao ho quyen so huu va thu nhap chinh dang cua nha dau tu tham gia mo truong.

- Doi moi va tang cuong cong tac thanh tra giao duc, tap trung vao thanh tra chuyen mon, khac phuc nhung thieu sot, so ho va benh thanh tich trong khau danh gia, thi cu. Chan chinh viec to chuc lien ket dao tao, ngan chan va tien toi xoa bo tinh trang “hoc gia, bang that”. Xu ly nghiem minh doi voi cac truong hop loi dung hoat dong giao duc nham thu loi bat chinh. Quy dinh trach nhiem cu the va tang them quyen cua thanh tra giao duc trong viec xu ly ket qua thanh tra, kiem tra. Bo sung bien che va nang cao chat luong doi ngu thanh tra vien giao duc, dong thoi xay dung chuong trinh dao tao va boi duong nghiep vu thanh tra vien de chuyen nghiep hoa doi ngu nay.

- Ra soat, bo tri, sap xep lai doi ngu can bo quan ly giao duc; xay dung luc luong chu chot tan tam, thao viec, co nang luc dieu hanh. Bo GD&DT phoi hop voi Bo Noi vu xay dung chuong trinh dao tao, boi duong can bo quan ly giao duc phu hop cac yeu cau phat trien giao duc trong nen kinh te thi truong dinh huong XHCN va hoi nhap kinh te quoc te.

6. Tang cuong nen nep ky cuong va khac phuc nhung hien tuong tieu cuc trong linh vuc giao duc

De tang cuong nen nep ky cuong va giai quyet mot so hien tuong tieu cuc trong giao duc, Chinh phu se chi dao thuc hien dong bo cac giai phap gom ca nhung chinh sach vi mo va cac bien phap chuyen mon, hanh chinh. Cu the la :

6.1. Doi voi cac tieu cuc trong day them, hoc them : Bieu hien tieu cuc cua day them, hoc them tran lan la tao ra “nhu cau gia” nham bat hoc sinh hoc them voi muc dich kiem loi. De khac phuc tinh trang nay, Chinh phu se chi dao:

- Sua doi, bo sung quy dinh ve to chuc va quan ly day them, hoc them de thong nhat thuc hien trong ca nuoc.

- Hoan thien noi dung, chuong trinh va SGK doi moi giao duc pho thong theo huong phu hop voi yeu cau, dieu kien day va hoc o cac vung mien, tang cuong co so vat chat, chuyen dan cac truong co dieu kien sang hoc 2 buoi/ngay (truoc het la doi voi tieu hoc).

- Doi moi kiem tra, danh gia, thi cu, tuyen sinh theo huong bam sat chuong trinh, SGK; giam bot so ky thi va don gian hoa hinh thuc thi. De nghi Quoc hoi cho phep trong nam 2005 bo ky thi tot nghiep tieu hoc. Tiep tuc thuc hien lo trinh cai tien thi cu, tuyen sinh theo huong su dung ket qua ky thi tot nghiep cuoi cap de xet tuyen vao lop dau cua cap hoc ke tiep; mo rong quy mo DH, CD va cai tien ky thi tuyen sinh, gop phan han che day them, hoc them tran lan va de giam ro ret tinh trang cang thang, ton kem cho hoc sinh, gia dinh va xa hoi. 

- Tang cuong cac bien phap giao duc chinh tri tu tuong cho doi ngu giao vien; xu ly nghiem minh doi voi cac truong hop vi pham. Dong thoi lam tot hon nua cong tac tuyen truyen de xa hoi, hoc sinh, phu huynh nhan thuc dung va cung phoi hop tham gia giai quyet van de nay.

- Ve lau dai, Chinh phu se chi dao thuc hien cac giai phap o tam vi mo de giai quyet mot cach co ban tinh trang day them, hoc them tran lan. Do la phat trien he thong giao duc dap ung nhu cau hoc tap cua nhan dan, nhat la nhu cau hoc DH; tiep tuc dieu chinh, bo sung chinh sach lao dong va tien luong, bao dam doi song tot cua doi ngu giao vien.

Day them, hoc them ton tai chu yeu o do thi, vung kinh te phat trien, co phan la nhu cau chinh dang cua nhieu hoc sinh va phu huynh hoc sinh. Vi vay, day la mot van de phuc tap va rat kho giai quyet. Viec khac phuc cac tieu cuc trong day them, hoc them phai la no luc chung cua cac cap chinh quyen va cua toan xa hoi, trong do nganh giao duc phai chiu trach nhiem chinh trong viec de xuat bien phap va to chuc thuc hien.

6.2. Doi voi cac tieu cuc trong viec cap phat, su dung van bang, chung chi va danh gia ket qua hoc tap khong dung thuc chat

- Tang cuong thanh tra, kiem tra, xu ly nghiem minh, kip thoi doi voi cac truong hop vi pham quy che thi cu, cap phat van bang, chung chi. Tu nam 2005, thuong xuyen to chuc ra soat, kiem tra, chan chinh cong tac quan ly, luu tru ho so ve thi cu, cap phat van bang, chung chi.

- Quy dinh cu the hon trach nhiem cua nguoi dung dau cac co so giao duc trong viec bao dam quy trinh va chat luong dao tao cung nhu trong viec cap phat van bang tuong ung voi trinh do cua nguoi hoc, dac biet la o cac he dao tao khong chinh quy.

- Kien quyet xu ly nghiem minh cac truong hop sao chep luan van, luan an; phoi hop voi cac cap chinh quyen dia phuong thanh tra, kiem tra va xu ly nhung to chuc va ca nhan mua ban, viet thue luan van, luan an.

- Xay dung co che danh gia, su dung can bo cong chuc can cu vao trinh do, nang luc va ket qua hoat dong thuc tien, khac phuc tinh trang tuyen chon, de bat thien vao bang cap, gop phan ngan chan tan goc tinh trang “hoc gia, bang that”. 

Phan thu ba

KIEN NGHI VOI QUOC HOI

1. De nghi Quoc hoi xem xet cac giai phap neu tren, trong qua trinh sua doi, bo sung mot so dieu cua Luat Giao duc; dong thoi chi dao va dua vao ke hoach xay dung luat va phap lenh mot so luat khac ve giao duc nhu Luat Giao vien, Luat Giao duc dai hoc, Luat Giao duc nghe nghiep de hoan chinh he thong phap ly cho cac hoat dong giao duc.

2. De nghi Quoc hoi phe duyet ngan sach giao duc theo huong muc tang hang nam phu hop voi muc tang quy mo giao duc bao dam ty le ngan sach giao duc dat khong duoi 18% ngan sach nha nuoc vao nam 2005 va khong duoi 20% vao nam 2010.

3.  De nghi Quoc hoi xem xet, tao dieu kien de Chinh phu thuc hien mot so chu truong sau day : - Dieu chinh phan bo ngan sach giao duc theo huong tap trung uu tien dau tu cho giao duc pho cap, giao duc vung dan toc va vung kho khan, thuc hien chinh sach xa hoi, ho tro con em cac gia dinh ngheo va cac chuong trinh muc tieu uu tien khac.
- Ban hanh chinh sach moi ve hoc phi, hoc bong ap dung tu nam hoc 2005-2006, trong do cho phep tinh dung, tinh du chi phi dao tao vao hoc phi. Dong thoi,  Nha nuoc tiep  tuc co chinh sach uu tien, ho tro de cho con em cac gia dinh thuoc dien chinh sach, gia dinh ngheo va hoc sinh xuat sac co dieu kien hoc tap tot hon.
- Xay dung lo trinh giam bot mot so ky thi; truoc mat bo ky thi tot nghiep tieu hoc va van bang tot nghiep tieu hoc ke tu nam 2005.

4. De nghi Quoc hoi ban hanh Nghi quyet ve giao duc:
- Khang dinh nhung thanh tuu, bat cap va yeu kem trong linh vuc giao duc.
- Khang dinh chu truong, nhiem vu va bien phap va nhung dieu kien thuc hien de tiep tuc doi moi giao duc manh hon trong thoi gian toi.
- Keu goi toan xa hoi tham gia cham lo phat trien su nghiep giao duc dung voi yeu cau la quoc sach hang dau.

***

Sau gan 8 nam thuc hien Nghi quyet Trung uong 2 (khoa VIII), 5 nam dua Luat Giao duc vao cuoc song va hon 3 nam trien khai thuc hien Chien luoc phat trien giao duc 2001-2010, nen giao duc cua nuoc ta da co nhung thanh tuu rat dang tu hao. Tuy vay, trong giao duc van con nhieu bat cap, yeu kem, khuyet diem dang gay lo lang, buc xuc trong xa hoi. De giai quyet cac van de do, dong dao cu tri va cac vi Dai bieu Quoc hoi da dong gop y kien xay dung bo sung cac chu truong, chinh sach, bien phap to chuc va quan ly. Chinh phu tran trong tiep thu va de xuat cac nhiem vu, giai phap nhu da trinh bay o tren. Ben canh do, cung con mot so van de phai tiep tuc nghien cuu ky luong truoc khi co quyet dinh chinh thuc. Sau khi Quoc hoi ra Nghi quyet ve giao duc, Chinh phu se trien khai manh me, kien quyet chi dao, dieu hanh nham phat huy cac mat tich cuc, khac phuc nhanh chong nhung bat cap, yeu kem va khuyet diem, nang cao chat luong va hieu qua giao duc, tao ra su chuyen bien ro ret de giao duc tiep tuc phat trien, gop phan thuc hien thanh cong su nghiep CNH, HDH dat nuoc.

Viet Bao
Thích và chia sẻ bài viết này trên facebook Theo dõi vietbao.vn trên facebook

Chủ đề liên quan
Tìm hiểu: Viet Nam, Bo GD&DT, Bo LD, He Thong Giao Duc Quoc Dan, Nen kinh te thi truong, co so vat chat, giao duc nghe nghiep, quan ly giao duc, tao dieu kien, dac biet la, Luat Giao Duc, phu hop voi, hoc sinh, mot so, dat

Xem Bản Tiếng Việt Có Dấu: Toàn văn báo cáo tình hình giáo dục Việt Nam

Ban co the doc ban tieng Viet co dau cua bai viet Toàn văn báo cáo tình hình giáo dục Việt Nam bang cach nhan chuot vao duong dan tren.

Lien he ve tin Toan van bao cao tinh hinh giao duc Viet Nam

Nhan xet, hay lien he ve tin Toan van bao cao tinh hinh giao duc Viet Nam co the gui bang duong dan o duoi. Ban nen gui kem tieu de bai viet Toan van bao cao tinh hinh giao duc Viet Nam de lam tham khao. Bai viet nay thuoc chuyen de Tin giao duc trong chuyen muc Giao duc.

Cac tin khac:

Xem tiep ... Tin giao duc
Kenh Tin RSS Kenh Tin RSS | Du Bao Thoi Tiet | Lich Xem TV | Lien He - Contact | Quang Cao | Viec Lam | Dieu Kien Su Dung | Bao Ve Tinh Rieng Tu | Sitemap

Copyright©2008 VietBao.vn, Thu Vien Thong Tin Tong Hop Viet Nam va The Gioi, phien ban thu nghiem phan mem Viet Bao Viet Nam, beta 1.0