Quynh Doi co kim su tich thuong bien
Doc sach
 |
Sach xuat ban lan dau tien tu chinh ban dich, viet tay cua Ho Duc Linh, day 450 trang, kho 14,5 x 20,5cm, gom hai tap (tap I: 362 tr., tap II: 88 tr.). Sach khong chi noi ve lich su ma con de cap den xa hoi hoc, dan toc hoc, van hoa hoc... cua lang Quynh Doi tu ngay thanh lap (1378) den 1963.
Trang Tho Doi la ten khai co cua xa Quynh Doi ngay nay, co be day lich su 627 nam, la mot lang van hien noi tieng trong ca nuoc. Tu xa xua trong dan gian da truyen tung: “Bac Ha: Hanh Thien, Hoan Dien: Quynh Doi” (1).
Ho Hong, Nguyen Thac, Hoang Khanh la ba ong to ho o Quynh Doi ngay nay, la nhung nguoi khai pha Trang Tho Doi, ve sau cac dong ho khac den tiep cung nhau xay dung... Tinh den nam 1962 da co 47 dong ho.
Nghien cuu “Khoan uoc, phong tuc - le lang”... ta thay noi bat len cac truyen thong yeu nuoc, hieu hoc, nhan nghia, dan chu, trong cong bang, doan ket cong dong...
Quynh Doi la mot lang ngheo kho, dong chua nuoc lo... nhung lai la “mot cai noi khoa cu o xu Nghe” (2). Tinh tu khi bo thi chu Nho (1918) tro ve truoc, Quynh Doi co 707 nguoi do tu dau xu den tam giap, nhi giap, tien si... “Ngoai lam ruong, do la lang hoc, lang nho si, co nhieu nguoi lam thay do, lam danh si, nhieu si phu yeu nuoc, nhieu chien si cach mang...” (3). Trong so do co nhieu dai than, nha chinh tri, quan su, ngoai giao, van hoc, su hoc ma ca nuoc biet den. Do la tien si - dong cac dai hoc si Ho Si Duong; tien si - hoang giap Ho Phi Tich; tien si - hoang giap Ho Si Dong... Roi giai nguyen Ho Si Ton, tien si Ho Si Tan... Sau nay co Hong lo tu khanh Pham Dinh Toai da hoan thien tac pham Dai Nam quoc su dien ca (4).
Duoc biet, Bao tang Tay Son, tinh Binh Dinh gioi thieu nguon goc gia toc anh em Nhac - Hue - Lu von dong doi ho Ho o lang Quynh Doi, con chau cua Ho Si Anh (con goi la Ho The Anh, sinh nam 1618) - la ong to nam doi cua vua Quang Trung - Nguyen Hue (tuc Ho Thom).
Sach cho ta biet tieu su Ho Phi Dien - than phu nu thi si Ho Xuan Huong - “Ba chua tho Nom” (tr.215)... Ngoai ra ta con doc duoc tieu su nhieu nha giao noi tieng trong ca nuoc o the ky 18 - 19: Phan Huu Tinh, Pham Dinh Trong, Ho Trong Dien, Ho Trong Ky..., hoc tro cua cac ong nhieu nguoi do dai khoa...
Nhung tam guong trung liet nhu pho bang Ho Ba On - an sat Nam Dinh da chien dau den cung de giu thanh Nam. Tien si Van Duc Giai anh dung hi sinh tai mat tran Quang Yen. Tiep do la Ho Ba Tri, Ho Ba Kien, Ho Hoc Lam... Buoc sang giai doan co Dang Cong san lanh dao, lop lop nguoi con trung hieu lang Quynh Doi lai len duong tham gia cach mang: Ho Tung Mau, Cu Chinh Lan...
Nghien cuu Quynh Doi co kim su tich huong bien ta con doc duoc nhung van bia, bien ky, van mung, van dieu cua Bui Huy Bich, Pham Dinh Ho.
Tap 2 cho ta biet su doi thay cua lang Quynh Doi (giai doan tu 1857-1963) trong nhung nam huong ung phong trao chong Phap... Sach con cho biet nguon goc 11 nghe thu cong truyen thong - dac biet la nghe det lua...
Tap 1 duoc soan tu nam 1856 - 1857 nen noi dung co nhung cho khong the thoat khoi quan diem, y thuc he tu tuong phong kien. Do la lich su.
Rat tiec sach chi viet den thoi diem nam 1963!
(1) Lang Hanh Thien la lang noi tieng nhieu nguoi da do dat Han hoc tu tu tai den dai khoa. Nay la xa Xuan Hong, huyen Xuan Thuy, tinh Nam Dinh. Hoan Dien la Nghe An va Ha Tinh ngay nay. Lang Quynh Doi nay la xa Quynh Doi, huyen Quynh Luu, tinh Nghe An.
(2) (3) Quynh Doi co kim su tich huong bien va van de tim hieu van hoa xu Nghe, cua PGS Ninh Viet Giao, NXBTH TP.HCM, 2005, tr. 5,6,9.
(4) Dai Nam quoc su dien ca - Lich su Viet Nam, NXBBVHTT, 2004, tr. 61.
TS su hoc NGO MINH OANH
