Thang 3 Tay Nguyen la thang ba nao



Thang 3 Tay Nguyen la thang ba nao
Mot ca khuc noi tieng ve Tay Nguyen mo dau bang cau tho: Thang ba mua con ong di lay mat/ Mua con voi xuong song hut nuoc/ Mua em di phat ray lam nuong/ Anh vao rung dat bay cai chong… Thang 3 ay la thang 3 nao?

Thang 3 cua dong bao Jrai, Bahnar, EDe, M’nong…..hay thang 3 duong lich, thang 3 am lich? Hoa ra, dong bao Tay Nguyen co han mot lich phap khac. Xin bat dau tu nhung ghi chep ve nguoi Bahnar tinh Gia Lai.

Khi dat troi tu dong sang tay deu van hanh theo chu ky bieu kien cua mat trang hoac mat troi 12 thang mot nam voi tren duoi 365 ngay thi dong bao Bahnar chi ghi vao bang nong lich tri nho va truyen khau cua minh chan 10 thang cho 1 nam! Vay thi, mot nam bat dau va ket thuc nhu the nao?

Nong lich cua nguoi Bahnar

Vi khong su dung ky tu, giay ma de ghi chep nen lich phap Bahnar tua han vao thien nhien. No co the nhanh hoac cham doi ba ngay moi nam. Dieu do trong tu duy cua dong bao la co the chap nhan duoc.

Co mot vai dau hieu de nhan biet thoi gian. Ay la khi cay blang(polang) tro bong, troi hanh hao nang, mua vu thu hoach da xong va dong bao san sang buoc vao chu ky le hoi. Nghia la, vao thoi diem ay, tat ca cac thang duong lich va am lich deu khong nam trong "bo nho" Bahnar. Dong bao goi thoi gian nay la khei monh Yuan va khei bar Yuan tuc la "thang 1 va thang 2 cua nguoi Kinh".

Tu xa xua, nguoi Bahnar van quen goi day la thoi diem (hay la thang - khei) ning nong - nghia la "nghi ngoi". Ning nong la thoi gian cua le hoi, vui choi va giao dai. Day la thoi diem ma tam hon Bahnar rong mo, thoai mai nhat, moi nguoi co the vui choi, uong ruou quen ca thang ngay!

Thuc ra, thoi diem duoc goi la ning nong het suc tuong doi, khong chi 2 ma co the keo dai den 3, 4 thang trong nam, tuy luc, tuy noi… Mot nam chi co 10 thang cua cong viec. Hai thang (hoac hon the) de xa hoi cho mot nam vat va co la qua nhieu hay nhu the moi phu hop? Cau tra loi dung nhat chi co duoc tu phia chu nhan lich phap ay.

Sau ning nong la thoi vu nong nghiep. Khoang thang 1, thang 2 cung voi viec chat cay, phat ray, dong bao tranh thu lam viec nha: don dep, sua sang san mai, lam vach… Day cung la thoi diem cac le cung nho nho (kuai hoac somah to dak mat atau) nhu cau mua duoc tien hanh.

Thang 3, thang 4, sau khi hoan thanh viec trong tia (voi le cung jomul), lua bap con dang cua minh nay mam, khi mua xuong thi bat ca, soi ech, di san… Day cung chinh la luc mot vai le cung cua gia dinh dien ra, cau mong lua bap tuoi tot.

Thang 3 Tay Nguyen la thang ba nao
Thang 5 cung voi viec lam co lua - choh anhet (co le cung somah ba - xin cho lua tot,co khong lan lua) - nhung tay sat ca, sat thu co mot vi tri dac biet trong cong dong. Khi tieng sam i am xa dan, lua da dung la, bap da cang trai, di giua nhung vat lua ngut ngan xanh, thinh thoang co lan khoi thom bay len tu cac nha ray (ku hoac nonoh). Ay la mui bap nuong, bap rang quyen ru.

Thang 6 den voi vai le cung muon o tung gia dinh (ming mir), cau xin than linh mang lai su an lanh cho me lua. Nhung trien bap cung da duoc thu hoach, trai chat thanh dong. O nhieu vung, ba con con giu mot tuc la la le so u - cung xin than linh ban cho minh quyen an qua dau mua (chu yeu la bap) ma khong bi dau bung. Dong thoi, ngay nay nhieu nha van duy tri le gai an, cung dang hoa trai dau mua cho yang - than linh.

Thang 7 voi nhung ban ron rao giau ray nuong, lam con bu nhin hay ngoi trong choi ray go ong lo o duoi chim. Luc ay, dat troi menh mang xanh, thuc an khong hiem, bap lua hua hen boi thu nen long nguoi vui tuoi, ham ho. Mot le cung som khong nhat thiet phai lon nhung trang trong duoc nhieu gia dinh to chuc la somah kech ba - cung xin than linh cho phep gat lua.

Khi bong lua chin dan cung la luc chuyen sang thang 8 Bahnar. Dau ban biu den may, tam tri nguoi lam nong van danh cho nhung buoi cung ta on dat troi va cay coi - cac dang bac da ban loc cho minh. Nhieu noi to chuc le et yot (jok) bngol - uong hon lua, trong pham vi tung nha.

Lua gat xong, thang 9 no du binh yen den khi moi nguoi quay quan ben ghe ruou de "tinh so" lam nong nam nay, truoc khi cung nhau do lua vao kho bang le cung somah to hao ba - dua lua len choi. Trong rat nhieu am thanh ron rang, da nghe dau do tieng thu chieng, tieng vo trong xem mat da co con cang…

Thang 10 nao nuc vut den roi le lang ra di voi le cung dong cua kho lua (teng amang, con goi la chruh) chenh choang men. Canh cua kho lua khep lai cung dong thoi la luc canh cua le hoi mo toang. Thang 10 da het, ning nong chinh thuc lai ve va cuoc vui lai tiep tuc quan quit chan nguoi tu san nha minh den nha rong, ra bai co…

Khong chi la lich

Ning nong la tat ca. Bao nhieu chuyen vui buon cua con nguoi duong nhu deu cho de duoc dien ra mot cach day du nhat vao dip nay. Cung lang o nha rong vui den tuyet dich, bo ma o manh dat phia tay vui den tan cung. Do la mot khong khi ron rang khan ao moi va tung bung nhung loi noi…

Vui thi ro roi nhung van co nhung chuyen khac xay ra trong dip nay. Do la nhung viec lien quan den cac gia lang (kra polei). Muoi thang qua, nhung chuyen phai trai, dung sai deu se duoc giai quyet triet de tai day.

Nhung khuc mac, xich mich, han thu dan voi di sau nhung loi phan xet cong minh cua cac gia. Ghe ruou, con ga co the la vat chat bi hoac duoc phat tuy theo moi ben dung sai nhung chac chan va quan trong hon, no se la vat lien ket moi nguoi lai trong tinh than thoai mai cua cong dong, nhu chua tung co chuyen gi xay ra truoc do…

Co the vi nong lich Bahnar la mot dien truong rong rai ma moi hoat dong cua ca toc nguoi nay deu dien ra trong do. Moi hanh vi, suy nghi cua con nguoi noi ay deu lien quan den nghe nong con kha so khai. Nong nghiep chi phoi va quy dinh cach ung xu cua con nguoi doi voi than linh va tu nhien, cua con nguoi voi con nguoi…

Tieng chieng, hoi ruou luon song hanh cung chu the van hoa voi nhung le thuc dam dac chat lao tac nuong ray. Nong lich Bahnar nhu mot vien thu ky lang le ghi chep nhung dieu ay vao ky uc va tri nho nguoi dan noi day.

Thoi gian da lam thay doi nhieu thu, trong do co ca nhung bieu hien tin nguong cua cu dan nong nghiep. Du vay, nhu cay blang dau lang no hoa hang nam, nhu chim hot lanh lot moi ban mai, nong lich Bahnar voi bao dieu ky thu van ton tai. Khi nguoi Viet tat bat hao hung don xuan sang thi nguoi Bahnar dam minh trong ning nong co truyen cua minh.

Va nhu vay, "thang 3" neu tren han la thang 3 duong lich - tuc thang dau tien trong bang nong lich Bahnar. Tu viec nay, nay mot suy luan vui nhung lai rat dung: dong bao Bahnar khong tinh nhung "thang an choi" vao nong lich hang nam.

Theo Sai Gon tiep thi

Theo:TuoiTre
Thích và chia sẻ bài viết này trên facebook Theo dõi vietbao.vn trên facebook

TIN Du Lịch NỔI BẬT

Chiêm ngưỡng những ngôi nhà có kiến trúc độc, lạ trên thế giới

Khu nghỉ dưỡng Kaksaluttanen Arctic, Lều “Ngọn đuốc”, Khách sạn Astronomico Elqui Domos… là những ngôi nhà thuộc nhiều quốc gia khác nhau, chúng đều nổi tiếng trên khắp thế giới vì sự độc đáo và khác biệt về kiến trúc.

Các địa điểm vui chơi ngày tết 3 miền Việt Nam

Các địa điểm đi chơi ngày tết nguyên đán luôn là một câu hỏi thường gặp của nhân dân ta trong thời điểm cuối năm này. Chẳng cần phải nói, mỗi dịp tết đến xuân về là nhân dân ta lại "từng bừng" đi xắm tết, du xuân... Có thể thấy không nơi nào trên trái đất lại có không khí tết vui và náo nhiệt như ở quê hương ta.

Những địa danh rồng thú vị tại Việt Nam

Những địa danh rồng thú vị tại Việt Nam- Trải qua quá trình lịch sử lâu dài, nhiều địa danh của đất nước đã được gắn với con rồng - loài vật đứng đầu tứ linh. Hình tượng con rồng rất quen thuộc trong đời sống văn hóa - tâm linh của người Việt Nam cách đây hàng nghìn năm.

Tết đến, người Việt thích đi du lịch

Tận dụng cơ hội “vàng” với kỳ nghỉ Tết âm kéo dài tới 9 ngày, các đơn vị lữ hành đều tung ra các sản phẩm đa dạng với nhiều ngày khởi hành theo hướng chú trọng phục vụ nhu cầu nghỉ dưỡng, trải nghiệm văn hóa, lễ hội vùng miền, phù hợp tiêu chí của du khách trong dịp này.

Tìm hiểu: Tay Nguyen, thang 3, thang ba, dong bao, nong lich, co the, ay la, lua, le, Bahnar, cung, mua

Xem Bản Tiếng Việt Có Dấu: Tháng 3 Tây Nguyên là tháng ba nào?

Ban co the doc ban tieng Viet co dau cua bai viet Tháng 3 Tây Nguyên là tháng ba nào? bang cach nhan chuot vao duong dan tren.

Lien he ve tin Thang 3 Tay Nguyen la thang ba nao

Nhan xet, hay lien he ve tin Thang 3 Tay Nguyen la thang ba nao co the gui bang duong dan o duoi. Ban nen gui kem tieu de bai viet Thang 3 Tay Nguyen la thang ba nao de lam tham khao. Bai viet nay thuoc chuyen de Tin du lich trong chuyen muc Du lich.

Cac tin khac:

Xem tiep ... Tin du lich
Kenh Tin RSS Kenh Tin RSS | Du Bao Thoi Tiet | Lich Xem TV | Lien He - Contact | Quang Cao | Viec Lam | Dieu Kien Su Dung | Bao Ve Tinh Rieng Tu | Sitemap

Copyright©2008 VietBao.vn, Thu Vien Thong Tin Tong Hop Viet Nam va The Gioi, phien ban thu nghiem phan mem Viet Bao Viet Nam, beta 1.0