Nhung hem nui dai ky quan thien nhien

Tags: Cong vien Quoc gia Grand Canyon, Hem nui lon, nha khao co, doc theo bo, ky quan, thien nhien, nhung nguoi, tai day, tao nen, sa thach, nuoc, vung, dai, sang


Nhung hem nui dai ky quan thien nhien
Mot con suoi nho do qua vung Silver GroTS
Mot sang mua xuan, dong Colorado mat lanh va em dem. Nhung chu ca hoi bung minh nhay len khoi mat nuoc roi roi xuong, lam nuoc tung trang xoa. Nhung hang tuyet tung moc doc theo bo song toa bong mat nhu loi moi goi moi nguoi vao tranh cai nong tu hoang mac…

Mot the ky truoc day, nhung nguoi moi den bi hap dan boi ve dep va su hung vi noi day va dan dan hinh thanh nen mot cong vien quoc gia vao nam 1919, de roi hom nay no lai duoc binh chon la ky quan thien nhien cua the gioi. Ky quan do chinh la Khe nui lon trong cong vien quoc gia Grand Canyon, My.

Ky quan hung vi the gioi

Nhung dai dat chay dai cuon cuon nhieu mau sac nhu mot chiec cau vong, nhung buc tuong da do ruc chay doc theo cac con song. Dac biet la vung dong bang Unkar, mot trong nhung vung dinh cu rong lon nhat cua nguoi Anasazi, van con ton tai dau vet ngay dau canh tac cua nhung nguoi co xua nay.

Khong he co duong pho hay xe co gioi trong khu vuc nay, do do hau het cu dan tai day hang ngay phai loi bo, cuoi ngua hay la de den noi trong trot. Tai vung hem nui Havasu - hay con goi la Havasu "Baaja, co nghia "nguoi dan vung nuoc xanh tham" - co ngoi lang Supai voi 450 nguoi dang cu ngu tai day va don 25.000 du khach vieng tham moi nam.

Nhung hem nui dai ky quan thien nhien Nhung hem nui dai ky quan thien nhien
Anh sang da tao nen mot vung ho quang sau ben duoi hem nui gan dinh Sublime Nuoc lanh da tao nen nhung duong cong ao giac tai vung hem nui phia Bac

Tai day co hai dieu hap dan du khach, doc dao nhat la thac nuoc vi dai va giong ngua co duoi va bom mau vang sang ruc. Nguoi dan thuoc cac bo toc trong cong vien quoc gia Grand Canyon nuoi rat nhieu giong ngua, ho xay dung hang rao kien co nham tranh su to mo va hieu ky cua khach du lich.

Khi mot nha khao co thuoc cong vien quoc gia dua Leigh Kuwanwisiwma den khu vuc nay, ong da noi: "Toi rat tu hao la nong dan, khi song tai hem nui nay, toi nhin moi vat duoi con mat cua mot nong dan, boi vi toi hieu rang minh dang trong trot nhu ong cha da lam thuo xua".

Nhung hem nui dai ky quan thien nhien Nhung hem nui dai ky quan thien nhien
Anh sang cua trang va sao toa sang tren vung dam lay Colorado Nhung dam may mau trang sang lo lung tren nhung buc tuong da phia duoi dinh nui

Cac nha nghien cuu cho rang Grand Canyon co nien dai gan 2 trieu nam tuoi. Nhung hon da tao nen hem nui lon nhat the gioi o mien Tay nuoc My co xuat xu tu vung bo bien phia dong giap voi Dai Tay Duong va nguon goc luong cat bao phu 350.000 km2 mien Tay nuoc My, boi dap nen cac tang sa thach o Grand Canyon khoang 150 den 300 trieu nam truoc.

Truoc day, cac nha dia chat hoc thuong nhin vao cau truc sa thach de xac dinh thanh phan cua da, hoac dua vao huong gio thoi, nuoc chay de tim nguon goc cua sa thach. Nhung voi cac dun cat co dai trong Khe nui lon thi phuong phap nay khong cho ket qua xac dang.

Nhung hem nui dai ky quan thien nhien
Qua thoi gian va duoi tac dong cua nuoc, da hinh thanh nhieu hang dong doc hem nui Marble
Thay vao do, cac nha nghien cuu xem xet ky luong cac hat ziricon, mot khoang chat co chua urani trong sa thach. Khi ziricon ket tinh tu macma tan chay, urani phong xa se bat dau phan ra thanh chi. Luong chi trong hat ziricon co the tiet lo thoi gian hinh thanh.

Nhung nguoi khai pha

Tat ca moi con duong mon tai Khe nui lon deu duoc to tien cua nguoi My - goi la Hisatsinom tao nen va cac nha khao co da goi nhung the he dau tien nay la Anasazi. Tuy nhien, nhung nguoi My hien nay khong dong y voi ten goi do vi ho cho rang Anasazi la mot thuat ngu cua nguoi Navajo, co nghia la "ke thu cu".

Nhung hem nui dai ky quan thien nhien Nhung hem nui dai ky quan thien nhien
Thac nuoc Mooney cao hon 200m luon trut nhung dot nuoc voi toc do cao o vung hem nui Havasu Vao mua dong, suong mu luon bao phu ca khu vuc cong vien quoc gia Grand Canyon. Anh chup tu tren cao, tai con duong mon Bright Angel trong Hem nui lon

"Tat ca cac vung dat tai hem nui nay deu co dau chan cua chung toi. Do la noi chung toi da song va sinh soi, noi ong cha chung toi da trong trot va song cho den ngay nay", Leigh Kuwanwisiwma, mot tho dan Hopi noi.

Thoi tiet tai day vo cung khac nghiet. 1.300 nam truoc, nguoi Hisatsinom (hay nguoi Anasazi) di cu den nhung noi sau nhat cua hem nui nay de canh tac cay bong, ngu coc, dau va bi ngo doc cho dat duoc dap cao va vung dat cat doc bo song Colorado.

Nhung hem nui dai ky quan thien nhien Nhung hem nui dai ky quan thien nhien
Nhung dinh nui bang gia gan vung Point Hansbrough Duoc chieu sang tu anh trang, thac nuoc Havasu do xuong nhu nhung dot sam chop suot dem

Trong trot tai Hem nui lon khong khac gi trong cay tren sao Hoa, nhung nguoi Anasazi da thanh cong mot cach dang ngac nhien; noi day khong he co nuoc, thoi tiet bang gia nhung ho biet ro tung ngoc ngach, tung nguon nuoc, noi an nup va cac con duong mon o day. Tu nam 700 den nam 1200 truoc Cong nguyen - dai gap doi thoi gian nguoi My hien dien - ho da biet ro noi nay nhu long ban tay.

Cac nha khao co ngay nay cho rang chac chan co nhung lop nguoi da sinh song tai Hem nui lon truoc nguoi Anasazi hang nghin nam, do la nguoi da do Bac My co. Hinh ve khac da duoc phat hien da cho thay cach nhung nguoi da do co xua sinh song, san ban. Sau khi nguoi Anasazi di cu ra khoi vung hem nui thi cac tho dan khac nhu Hopi, Zuni, Southern Paiute, Hualapai, Havasupai, Navajo… xuat hien.

Doi voi tho dan Hopi, hem nui nay la "ongtupka" - nghia la que huong to tien; con doi voi nguoi Southern Paiute lai la "puazant tuvip" - co nghia vung dat thanh; nguoi Tay Apache thi goi don gian la "gedacho" - dinh nui.

Theo Sai Gon tiep thi

Viet Bao
Thích và chia sẻ bài viết này trên facebook Theo dõi vietbao.vn trên facebook
Tìm hiểu: Cong vien Quoc gia Grand Canyon, Hem nui lon, nha khao co, doc theo bo, ky quan, thien nhien, nhung nguoi, tai day, tao nen, sa thach, nuoc, vung, dai, sang

Xem Bản Tiếng Việt Có Dấu: Những hẻm núi đại kỳ quan thiên nhiên

Ban co the doc ban tieng Viet co dau cua bai viet Những hẻm núi đại kỳ quan thiên nhiên bang cach nhan chuot vao duong dan tren.

Lien he ve tin Nhung hem nui dai ky quan thien nhien

Nhan xet, hay lien he ve tin Nhung hem nui dai ky quan thien nhien co the gui bang duong dan o duoi. Ban nen gui kem tieu de bai viet Nhung hem nui dai ky quan thien nhien de lam tham khao. Bai viet nay thuoc chuyen de Nhung mien dat la trong chuyen muc Du lich.

Cac tin khac:

Xem tiep ... Nhung mien dat la
Kenh Tin RSS Kenh Tin RSS | Du Bao Thoi Tiet | Lich Xem TV | Lien He - Contact | Quang Cao | Viec Lam | Dieu Kien Su Dung | Bao Ve Tinh Rieng Tu | Sitemap

Copyright©2008 VietBao.vn, Thu Vien Thong Tin Tong Hop Viet Nam va The Gioi, phien ban thu nghiem phan mem Viet Bao Viet Nam, beta 1.0