Di tim giai phap cho tranh chap Truong Sa Hoang Sa
|
Theo Tien sy Tu Dang Minh Thu (Dai hoc Sorbonne), cuoc tranh chap hai quan dao Hoang Sa va Truong Sa can phai giai quyet cang som cang tot. De cang lau, no cang de doa hoa binh o Dong Nam A va co the la hoa binh the gioi. Khong the be cong su that ve Truong Sa - Hoang Sa! Trong tham luan doc tai Hoi thao He "Van de tranh chap Bien Dong" to chuc trung tuan thang 8/1998 (dang tren tap chi Thoi dai moi), ong da phan tich can ke lap luan cua phia Viet Nam va Trung Quoc de chung minh: Tat ca nhung du kien lich su va phap ly cho thay Trung Hoa khong nhung khong hanh xu chu quyen, khong xem quan dao Truong Sa va Hoang Sa nhu cua Trung Hoa, ma lai con minh thi va mac thi cong nhan chu quyen cua Viet Nam. De rong duong du luan, duoc su dong y cua Tien sy Tu Dang Minh Thu, TS bien tap va gioi thieu bai viet nay cua ong. Phan 1: Chu quyen lich su khong the phu nhan Ca Viet Nam va Trung Quoc deu nai rang minh da kham pha, chiem huu va hanh xu chu quyen lau doi. Chung ta thu phan tich ly le chu quyen lich su cua moi ben co dat du tieu chuan cua luat quoc te hay khong. Su chiem huu lanh tho vo chu theo luat quoc te.
Mot su chiem huu lanh tho, muon hop phap, phai hoi du ba dieu kien: Mot la, dieu kien lien quan den doi tuong cua su chiem huu: lanh tho duocchiem huu phai la dat vo chu (res nullius), hoac la da bi chu tu bo (res derelicta). Hai la, tac gia cua su chiem huu phai la mot quoc gia. Chiem huu phai duoc thuc hien boi chinh quyen cua quoc gia muon chiem huu hoac boi dai dien cua chinh quyen chiem huu nhan danh quoc gia minh. Tu nhan khong co quyen chiem huu. Ba la, phuong phap chiem huu: Phuong phap chiem huu da trai qua nhieu thay doi theo thoi gian. Truoc nam 1884, quyen chiem huu do Duc Giao Hoang ban cho. Tu the ky VIII den XV, Duc Giao Hoang chia dat giua hai quoc gia la Tay Ban Nha va Bo Dao Nha. Den the ky XVI, khi nhieu quoc gia khac cung bat dau tham gia vao cong cuoc di tim dat moi, thi phuong cach chia dat boi Duc Giao Hoang bi chi trich, va nguoi ta dat ra mot phuong thuc moi cho su chiem huu lanh tho, do la quyen kham pha. Quoc gia nao kham pha ra manh dat do truoc thi duoc chu quyen tren dat do. Kham pha day co nghia la chi nhin thay dat thoi, khong can dat chan len dat do, cung du de tao chu quyen. Sau nay, dieu kien do duoc xem nhu khong du, nen nguoi ta dua them mot dieu kien nua, la su chiem huu tuong trung. Quoc gia chiem huu phai luu lai tren lanh tho mot vat gi tuong trung cho y chi muon chiem huu cua minh: co, bia da, dong coc, hoac bat cu mot vat gi tuong trung cho chu quyen cua quoc gia chiem huu. Den the ky XVIII, nguoi ta thay chiem huu tuong trung cung khong du de chung to chu quyen cua mot quoc gia. Vi vay, den nam 1885, Dinh uoc Berlin nham giai quyet van de chia dat o chau Phi, an dinh mot tieu chuan moi sat thuc hon cho su chiem huu lanh tho. Do la su chiem huu thuc su va hanh xu chu quyen tren lanh tho duoc chiem huu. Ngoai ra, Dinh uoc Berlin cung an dinh rang quoc gia chiem huu phai thong bao su chiem huu cua minh cho cac quoc gia khac biet. Nguyen tac chiem huu thuc su va hanh xu chu quyen sau nay da tro thanh tap quan quoc te va duoc lam co so cho su chiem huu lanh tho vo chu trong luat quoc te hien dai. Tuy nhien, yeu to thong bao khong phai la mot tap quan quoc te, no chi ap dung rieng cho truong hop chiem huu dat trong pham vi cua Dinh uoc Berlin ma thoi. Ngay nay theo luat quoc te, su chiem huu lanh tho phai bao gom ca hai yeu to vat chat va tinh than. Yeu to vat chat duoc the hien qua viec chiem huu thuc su va hanh xu chu quyen tren lanh tho do. Dieu nay co nghia la quoc gia chiem huu phai co su hien dien thuong truc tren lanh tho duoc chiem huu, va phai co nhung hoat dong hoac nhung hanh vi co tinh quoc gia doi voi lanh tho do. Su hanh xu chu quyen phai co tinh lien tuc. Con yeu to tinh than co nghia la quoc gia phai co y dinh thuc su chiem huu manh dat do. Phai hoi du hai yeu to vat chat va tinh than tren thi su chiem huu moi co hieu luc. Va su tu bo lanh tho cung phai hoi du ca hai yeu to: vat chat, tuc la khong hanh xu chu quyen trong mot thoi gian dai, va tinh than, tuc la co y muon tu bo manh dat do. Phai hoi du ca hai yeu to: tu bo vat chat va tu bo tinh than thi lanh tho do moi duoc xem nhu bi tu bo, va tro lai quy che vo chu. Ngoai phuong phap chiem huu thuc su va hanh xu chu quyen (occupation va effectivite), mot quoc gia cung co the thu dac chu quyen qua nhung phuong phap khac nhu chuyen nhuong (cession), thoi hieu (prescription), cung co chu quyen bang danh nghia lich su (consolidation par titre historique),… Phuong phap “cung co chu quyen bang danh nghia lich su” duoc ap dung neu quoc gia da su dung lau doi mot lanh tho khac ma khong co phan doi cua mot quoc gia nao khac. Nhung tieu chuan tren da duoc ap dung thuong xuyen boi an le quoc te, trong nhung ban an ve tranh chap dao Palmas, dao Groenland, dao Minquier va Ecrehous… Chu quyen lich su cua Viet Nam Phai noi rang, vi hoan canh chien tranh, nen tai lieu lich su cua Viet Nam da bi tan pha hoac that lac rat nhieu. Viet Nam da dua ra nhung tai lieu lich su va dia ly du de chung minh rang minh da kham pha ra hai quan dao nay tu lau, da chiem huu tuong trung cung nhu thuc su va hanh xu chu quyen tren hai quan dao qua nhieu doi vua va trai qua it nhat la ba the ky. Kham pha it nhat la tu the ky XV, va hanh xu chu quyen trong the ky XVII
Dan danh ca Viet Nam da song tren nhung dao nay va khai thac dao tu lau doi. Tai lieu som nhat ma Viet Nam con co duoc la quyen “Tuyen tap Thien Nam Tu Chi Lo do thu” cua Do Ba, viet vao the ky XVII. Danh tu “Tuyen tap” cho ta thay tai lieu nay duoc thu nhap tu nhieu tai lieu truoc nua. Trong quyen nay, Do Ba da ta nhung quan dao nay rat chinh xac, va xac nhan rang Chua Nguyen da lap Doi Hoang Sa de khai thac quan dao tu the ky XVII. Doan trich do su gia kiem nha Han hoc Vo Long Te dich nhu sau: “Tai lang Kim Ho, o hai ben bo song co hai ngon nui, moi ngon co mo vang do nha nuoc cai quan. Ngoai khoi, mot quan dao voi nhung con cat dai, goi la “Bai Cat Vang”, dai khoang 400 ly, va rong 20 ly nho len tu duoi day bien, doi dien voi bo bien tu cua Dai Chiem den cua Sa Vinh. Vao mua gio nom Tay Nam, nhung thuong thuyen tu nhieu quoc gia di gan bo bien thuong bi dam dat vao nhung dao nay; den mua gio Dong Bac, nhung thuyen di ngoai khoi cung bi dam nhu the. Tat ca nhung nguoi bi dam troi dat vao dao, deu bi chet doi. Nhieu hang hoa tich luy tren dao. Moi nam, vao thang cuoi cua mua dong, Chua Nguyen deu cho mot ham doi gom 18 thuyen di ra dao de thu thap nhung hoa vat, dem ve duoc mot so lon vang, bac, tien te, sung dan. Tu cua Dai Chiem, ra toi dao mat mot ngay ruoi, neu di tu Sa Ky thi chi mat nua ngay.” Theo su gia Vo Long Te, mac du quyen sach cua Do Ba duoc viet vao the ky XVII (vao nam 1686), doan thu nhat cua hai doan tren duoc trich tu phan thu ba cua quyen Hong Duc Ban Do - Hong Duc la ten hieu cua vua Le Thanh Tong (1460 – 1497). Nhu vay, Viet Nam da kham pha hoac biet toi nhung dao nay it ra cung tu the ky XV. Danh tu Bai Cat Vang chung to rang nhung dao nay da duoc nhung nguoi Viet Nam it hoc nhung hieu biet nhieu ve bien kham pha va khai thac, tu lau truoc khi chinh quyen Chua Nguyen to chuc khai thac dao. Dan Viet Nam da sinh song o do tu nhieu the ky, va chinh quyen nha Nguyen tu the ky XVII da biet to chuc khai thac dao co he thong. Nhung yeu to nay, nhat la su khai thac cua nha nuoc tu the ky XVII qua rat nhieu nam, da tao nen tu thoi do mot chu quyen lich su cho Viet Nam tren nhung dao nay. Hanh xu chu quyen trong the ky XVIII: Quyen Phu bien tap luc cua Le Quy Don Le Quy Don la quan duoi thoi nha Le, phu trach vung Thuan Hoa, Quang Nam. Ong da viet Phu bien tap luc vao nam 1776, tai Quang Nam, nen da su dung duoc rat nhieu tai lieu cua chinh quyen cac Chua Nguyen de lai. Doan sau day noi ve hai quan dao Hoang Sa va Truong Sa: “… Phu Quang Ngai, o ngoai cua bien xa An Vinh, huyen Binh Son co nui goi la cu lao Re, rong hon 30 dam, truoc co phuong Tu Chinh, dan cu trong dau ra bien bon canh thi den; phia ngoai nua, lai co dao Dai Truong Sa, truoc kia co nhieu hai vat va nhung hoa vat cua tau, lap doi Hoang Sa de lay, di ba ngay dem thi moi den, la cho gan Bac Hai”. Mot doan rat dai khac cung trong Phu bien tap luc nhung can phai trich dan vi no cung cap nhieu chi tiet quan trong lien quan den cach Chua Nguyen to chuc khai thac hai quan dao mot cach he thong: … Phu Quang Ngai, huyen Binh Son co xa An Vinh, o gan bien, ngoai bien ve phia Dong Bac co nhieu cu lao, cac nui linh tinh hon 130 ngon, cach nhau bang bien, tu hon nay sang hon kia hoac di mot ngay hoac vai canh thi den. Tren nui co cho co suoi nuoc ngot. Trong dao co bai cat vang, dai uoc hon 30 dam, bang phang rong lon, nuoc trong suot day. Tren dao co vo so yen sao; cac thu chim co hang ngan, hang van, thay nguoi thi dau vong quanh khong tranh. Tren bai vat la rat nhieu. Oc van thi co oc tai voi to nhu chiec chieu, bung co hat to bang dau ngon tay, sac duc, khong nhu ngoc trai, cai vo co the deo lam tam bai duoc, lai co the nung voi xay nha; co oc xa cu, de kham do dung; lai co oc huong. Cac thu oc deu co the muoi va nau an duoc. Doi moi thi rat lon. Co con hai ba, tuc goi la Trang bong, giong doi moi nhung nho hon, vo mong co the kham do dung, trung bang dau ngon tay cai, muoi an duoc. Co hai sam tuc goi la con dot dot, boi loi o ben bai, lay ve dung voi sat quan, bo ruot phoi kho, luc an thi ngam nuoc cua dong, cao sach di, nau voi tom va thit lon cang tot. Cac thuyen ngoai phien bi bao thuong dau o dao nay. Truoc ho Nguyen dat doi Hoang Sa 70 suat, lay nguoi xa An Vinh sung vao, cat phien moi nam cu thang ba nhan giay sai di, mang luong du an sau thang, di bang 5 chiec thuyen cau nho, ra bien 3 ngay 3 dem thi den dao ay. O day tha ho bat chim bat ca ma an. Lay duoc hoa vat cua tau, nhu la guom ngua, hoa bac, tien bac, vong su, do chien, cung la kiem luom vo doi moi, vo hai ba, hai sam, hot oc van rat nhieu. Den ky thang tam thi ve, vao cua Eo, den thanh Phu Xuan de nop, can va dinh hang xong moi cho dem ban rieng cac thu oc van, hai ba, hai sam, roi linh bang tro ve. Luom duoc nhieu it khong nhat dinh, cung co khi ve nguoi khong. Toi da xem so cua cai doi cu la Thuyen Duc Hau bien rang: Nam Nham Ngo luom duoc 30 hot bac; nam Giap Than duoc 5.100 can thiec; nam At Dau duoc 126 hot bac; tu nam Ky Suu den nam Quy Ty nam nam ay moi nam chi duoc may tam doi moi, hai ba. Cung co nam duoc thiec khoi, bat su va hai khau sung dong ma thoi. Ho Nguyen lai dat doi Bac Hai, khong dinh bao nhieu suat, hoac nguoi thon Thu Chinh o Binh Thuan, hoac nguoi xa Canh Duong, ai tinh nguyen di thi cap giay sai di, mien cho tien suu cung cac tien tuan do, cho di thuyen cau nho ra cac xu Bac Hai, cu lao Con Lon va cac dao o Ha Tien, tim luom vat cua tau va cac thu doi moi, hai ba, bao ngu, hai sam, cung sai cai doi Hoang Sa kiem quan. Chang qua la lay cac thu hai vat, con vang bac cua quy it khi lay duoc”. Doan nay cho thay viec khai thac hai quan dao cua Doi Hoang Sa va Doi Bac Hai keo dai tu the ky XVII sang den cuoi the ky XVIII. Hoat dong cua hai doi nay duoc to chuc co he thong, deu deu moi nam ra dao cong tac 8 thang. Cac thuy thu do nha nuoc tuyen dung, huong bong loc cua nha nuoc, giay phep va lenh ra cong tac do nha nuoc cap. Cac bo su nhu Lich trieu hien chuong loai chi, Dai Nam thuc luc tien bien, Dai Nam nhat thong chi, Hoang Viet dia du chi, deu co doan ghi cac Chua Nguyen to chuc khai thac hai quan dao Hoang Sa va Truong Sa, va ca cac dao khac nua: Doi Thanh Chau phu trach cac dao ngoai khoi Quy Nhon lay to chim yen, Doi Hai Mon hoat dong o cac dao Phu Quy, Doi Hoang Sa chuyen ra quan dao Hoang Sa, sau do lai to chuc Doi Bac Hai thuoc doi Hoang Sa nhung phu trach cac dao xa o phia Nam trong do co quan dao Truong Sa, dao Con Lon va cac dao nam trong vung vinh Thai Lan thuoc chu quyen cua Viet Nam. Dac biet la bo Lich trieu hien chuong loai chi: Du dia chi cua Phan Huy Chu (1782 – 1840). Phan Huy Chu va cac tac pham cua ong duoc Gaspardone nghien cuu. Bo su nay viet vao dau the ky XIX va gom 49 quyen nam o Ecole Fransaise d’Extreme Orient. Chinh thuc chiem huu va hanh xu chu quyen trong the ky XIX Chu quyen duoc tiep tuc hanh xu qua the ky XIX, duoi thoi nha Nguyen (la thoi dai ke vi chinh quyen cac Chua Nguyen). Vi vua dau tien cua nha Nguyen, Vua Gia Long, da cung co them quyen lich su cua Viet Nam bang cach chinh thuc chiem huu hai quan dao. Nam 1816, Vua da ra lenh cho Doi Hoang Sa va hai quan cua trieu dinh ra tham do, do thuy lo, va cam co tren quan dao Hoang Sa de bieu tuong cho chu quyen cua Viet Nam. Doan sau day cua bo Viet Nam thuc luc chinh bien chung minh dieu nay: “Nam Binh Ty, nam thu 15 doi Vua Gia Long (1816) Ra lenh cho luc luong hai quan va doi Hoang Sa do bo len quan dao Hoang Sa de thanh tra va kham xet thuy trinh.” Su chiem huu hai quan dao theo lenh cua Vua Gia Long cung duoc chung nhan boi cac tai lieu cua phuong Tay. Bai cua M.A. Dubois de Jancigny viet nhu sau: “… Tu hon 34 nam, Quan dao Paracel, mang ten la Cat Vang hay Hoang Sa, la mot giai dao quanh co cua nhieu dao chim va noi, qua la rat dang so cho cac nha hang hai, da do nhung nguoi Nam Ky chiem giu. Chung toi khong biet rang ho co xay dung co so cua minh hay khong, nhung chac chan rang vua Gia Long da quyet dinh giu noi nay cho trieu dai minh, vi rang chinh ong da thay duoc rang tu minh phai den day chiem lay va nam 1816 nha vua da trinh trong cam o day la co cua Nam Ky”. Mot bai khac cua Jean Baptiste Chaigneau cung ghi nhan dieu tren: “Nam Ky, ma nha vua hien nay la hoang de bao gom ban than xu Nam Ky, xu Bac Ky, mot phan cua Vuong quoc Campuchia, mot so dao co nguoi o khong xa bo bien va quan dao Paracel gom nhung ba da ngam, da noi khong co nguoi o. Chi den nam 1816 hoang de hien nay moi chiem linh nhung dao ay.” Nam 1833, vua Minh Menh cho dat bia da tren quan dao Hoang Sa va xay chua. Vua cung ra lenh trong cay va cot tren dao. Bo Dai Nam thuc luc chinh bien, quyen thu 104, viet nhu sau: “Thang tam mua thu nam Quy Ty, Minh Menh thu 14 (1833)… Vua bao Bo Cong rang: Trong hai phan Quang Ngai, co mot dai Hoang Sa, xa trong troi nuoc mot mau, khong phan biet duoc nong hay sau. Gan day, thuyen buon thuong (mac can) bi hai. Nay nen du bi thuyen manh, den sang nam se phai nguoi toi do dung mieu, lap bia va trong nhieu cay coi. Ngay sau cay coi to lon xanh tot, nguoi de nhan biet ngo hau tranh khoi duoc nan mac can. Do cung la viec loi muon doi”. Nam sau, Vua Minh Menh ra lenh cho Doi Hoang Sa ra dao lay kich thuoc de ve ban do. Quyen Dai Nam thuc luc chinh bien (1834), quyen thu 122 ghi nhan dieu nay: “Nam Giap Ngo, thu 15, doi Minh Menh: … Vua truyen lenh cho Doi truong Truong Phuc Si va khoang tren 20 thuy thu ra quan dao Hoang Sa de ve ban do…”. Den nam 1835 thi lenh xay mieu, dung bia da duoc hoan tat va duoc ghi nhan trong quyen Dai Nam thuc luc chinh bien, quyen thu 154: “Thang sau mua ha nam At Mui, Minh Menh thu 16 (1835)… Dung den tho than (o dao) Hoang Sa thuoc Quang Ngai. Hoang Sa o hai phan Quang Ngai, co mot cho noi con cat trang, cay coi xanh um, giua con cat co gieng, phia Tay Nam co mieu co, co tam bai khac 4 chu: “Van Ly Ba Binh” (1). Con Bach Sa chu vi 1.070 truong, ten cu la Phat Tu Son, bo dong, tay, nam deu da san ho thoai thoai uon quanh mat nuoc. Phia bac, giap voi mot con toan da san ho, sung sung noi len, chu vi 340 truong, cao 1 truong 3 thuoc, ngang voi con cat, goi la Ban Than Thach. Nam ngoai vua toan dung mieu lap bia o cho ay, nhung vi song gio khong lam duoc. Den day moi sai cai doi thuy quan Pham Van Nguyen dem linh va Giam thanh cung phu thuyen hai tinh Quang Ngai, Binh Dinh, chuyen cho vat lieu den dung mieu (cach toa mieu co 7 truong). Ben ta mieu dung bia da; phia truoc mieu xay binh phong. Muoi ngay lam xong, roi ve” Doan sau day cua cung bo sach, cho thay vua nha Nguyen khong nhung quan tam den viec khai thac dao ma con nhan thuc duoc vi tri chien luoc cua hai quan dao, xem chung nhu la lanh tho bien phong cua Viet Nam va to chuc ca mot chuong trinh dai han de cung co bien cuong do – theo Dai Nam thuc luc chinh bien, quyen thu 165: “Nam Binh Than, nien hieu Minh Menh thu 17 (1836), mua xuan, thang gieng, ngay mong 1…
Bo Cong tau: Cuong gioi mat bien nuoc ta co xu Hoang Sa rat la hiem yeu. Truoc kia, da phai ve ban do ma hinh the no xa rong, moi chi duoc mot noi, cung chua ro rang. Hang nam, nen phai nguoi di do xet cho khap de thuoc duong bien. Tu nam nay tro ve sau, moi khi den ha tuan thang gieng, xin phai thuy quan va ve Giam thanh dap mot chiec thuyen o, nham thuong tuan thang hai thi den Quang Ngai, bat hai tinh Quang Ngai, Binh Dinh thue 4 chiec thuyen cua dan, huong dan ra dung xu Hoang Sa, khong cu la dao nao, hon nao, bai cat nao; khi thuyen di den, cung xet xem xu ay chieu dai, chieu ngang, chieu cao, chieu rong, chu vi, va nuoc bien xung quanh nong hay sau, co bai ngam, da ngam hay khong, hinh the hiem tro, binh di the nao, phai tuong tat do dac, ve thanh ban do. Lai xet ngay khoi hanh, tu cua bien nao ra khoi, nham phuong huong nao di den xu ay, can cu vao duong di, tinh uoc duoc bao nhieu dam. Lai tu xu ay trong vao bo bien, doi thang vao la tinh hat nao, phuong huong nao, doi chenh chech la tinh hat nao, phuong huong nao, cach bo bien chung bao nhieu dam. Nhat nhat noi ro, dem ve dang trinh”. “Vua y loi tau, phai suat doi thuy quan Pham Huu Nhat dem binh thuyen di, chuan cho mang theo 10 cai bai go, den noi do dung lam dau ghi (moi bai go dai 5 thuoc, rong 5 tac, day 1 tac, mat bai khac nhung chu “Minh Menh thu 17, nam Binh Than, thuy quan Chanh doi truong suat doi Pham Huu Nhat, vang menh di Hoang Sa trong nom do dac den day luu dau de ghi nho”. Sau do, hai quan dao Hoang Sa va Truong Sa duoc ve tren ban do cua trieu dinh Vua Minh Menh. Nhung doan tren day cho thay chu quyen lich su cua Viet Nam da tiep tuc duoc hanh xu boi cac vua nha Nguyen. Doi Hoang Sa va Bac Hai duoc trao them nhieu nhiem vu: tuan tieu, di lay kich thuoc dao de ve ban do, tham do dia hai, ve thuy trinh,… Nhung Doi nay cung co nhiem vu thu thue nhung nguoi tam song tren dao Hai doi Hoang Sa va Bac Hai hoat dong cho den khi Phap xam luoc Viet Nam. It nhat tu the ky XVII (va co the tu the ky XV hoac truoc nua), tu thoi Chua Nguyen, trai qua cac trieu dai vua nha Nguyen, trong 3 the ky, hai doi nay da co nhieu hoat dong khai thac, quan tri va bien phong doi voi hai quan dao. Day la nhung hoat dong cua nha nuoc, do nha nuoc to chuc. Nhung hoat dong nay keo dai suot 300 nam khong co mot loi phan doi cua Trung Hoa thoi do. Nha Nguyen cung y thuc duoc trach nhiem quoc te cua minh tu thoi do va cho trong cay tren dao de cac thuyen be khoi bi dam va mac can. Ro rang day la nhung su hanh xu chu quyen cua mot quoc gia tren lanh tho cua minh. Nhu vay, chu quyen cua Viet Nam duoc thu dac qua hai phuong phap phoi hop nhau: (1) quyen lich su bat nguon tu su su dung va chiem huu lau doi mot lanh tho vo chu duoi thoi cac Chua Nguyen, the ky XVII va XVIII (consolidation par titre historique), va (2) chu quyen bat nguon tu su chinh thuc chiem huu va hanh xu chu quyen mot cach lien tuc duoi thoi cac vua nha Nguyen, the ky XIX (prise de possession, occupation et effectivite). Thuc ra viec thu dac bang phuong phap (1) cung da du de tao chu quyen cho Viet Nam, va nhu vay, Viet Nam da co chu quyen lich su tu the ky XVII. Quyen nay lai duoc cung co them khi cac vua nha Nguyen chinh thuc chiem huu dao. Doi Hoang Sa va Bac Hai khong hien dien thuong xuyen tren dao vi dieu kien sinh song o cac dao khong cho phep. Tuy nhien, le an quoc te da mem deo doi voi nhung noi nay luat khong bat buoc phai co mot su hien dien thuong xuyen cua quoc gia chiem huu. Trong vu an Clipperton, Phap chi cho tau chien thanh tra dao, ma khong dat mot co quan cong quyen nao hien dien thuong xuyen tai dao. Trong tai Quoc te da cho rang nhu vay cung du de hanh xu chu quyen, vi dieu kien o dao khong cho phep song thuong xuyen tren do. Trong truong hop Viet Nam, mac du khong o lai dao thuong xuyen, hai Doi Hoang Sa va Bac Hai cung song o do 8 thang moi nam den khi gio nom bat dau thoi, tuc la mua bao bien toi, ho moi tro ve dat lien 4 thang, va den thang gieng lai tro ra cac dao dong o do 8 thang va hang nam deu nhu vay. Voi hoan canh thoi do, thuyen cua cac quoc gia khac, ke ca thuyen cua Trung Hoa deu so khong dam den dao, trong khi Viet Nam cho quan den dong o cac dao 8 thang moi nam. Nhu vay, da vuot tieu chuan an dinh boi vu an Clipperton, va qua du de xem nhu Viet Nam da chiem huu hai quan dao tu thoi cac Chua Nguyen (the ky XVII). Chu quyen lich su vien dan boi Trung Quoc Trung Quoc cung vien dan quyen kham pha va su hanh xu chu quyen tren hai quan dao Hoang Sa va Truong Sa. Quyen kham pha Trung Quoc da khang dinh rang minh da kham pha ra hai quan dao tranh chap tu doi nha Han, nam 206 truoc Cong nguyen. Tuy nhien, co tac gia Trung Hoa lai xac dinh la nhung tai lieu som nhat ghi chep sinh hoat cua nguoi Trung Hoa tren nhung dao nay, thuoc doi nha Tong (the ky XIII). Trung Quoc da vien dan nhieu doan trich tu sach su dia cua minh. Nhung thuc te cho thay cac doan do Trung Quoc dua ra, chi ta hai quan dao nhu nhung gi nam trong lo trinh di ngang Bien Dong ma thoi. Ngoai ra, cac doan duoc vien dan truoc the ky XIII cung khong noi den dao nao, ma chi noi den bien Nam Hai. Nhung doan sach viet tu the ky XIII moi bat dau neu ten dao, nhung khong co doan nao noi toi Xisha va Nansha. Nhieu diem tu nhung doan duoc neu ra, con cho thay ro rang Wanlishitang (Van Ly Thach Sanh) ma Trung Quoc noi la Nansha thuc te khong phai la Nansha ma la dao khac. Khong co mot quyen sach su nao noi den hai cai ten Xisha (Tay Sa) va Nansha (Nam Sa), va khong co mot quyen sach nao noi den chu quyen cua Trung Quoc tren hai quan dao nay. Nhung sach su dia cua Trung Quoc nhac den rat nhieu ten, nao la Qianli Chang sha, Wanlishitang, Quianlishitang, Jiuruluozhou, Qizhouyang, Zizhousan. Va bay gio Trung Quoc noi rang tat ca nhung ten do deu am chi Xisha va Nansha. Vi vay, muon xet den nhung chung co lich su nay, thiet tuong can phai co nhung chuyen vien de nghien cuu tai cho va khang dinh cac ten nay co dung la Xisha va Nansha ma Trung Quoc noi toi hay khong. Hanh xu chu quyen Nhung du kien ma Trung Quoc va cac tac gia Trung Hoa dua ra de chung minh minh hanh xu chu quyen tren hai quan dao gom co: nhung cuoc thanh tra, nhung cuoc vien chinh, va nhung di vat dao boi duoc tu cac dao. Thanh tra va vien chinh Phan lon nhung bai viet ve thanh tra va vien chinh la su khang dinh nhung khong co doan su nao duoc vien dan de chung minh dieu nay. *Truoc nha Nguyen Doan sau day duoc trich, khong phai tu sach su nao ca, ma tu ket luan cua mot vien chuc chinh quyen Trung Quoc, giao su Wang Hengjie thuoc Trung tam chuyen ve cac sac toc thieu so, vao nam 1991, dua tren nhung di tich duoc dao boi tren dao Xisha de ket luan rang nha Chu da co nhung cuoc vien chinh tren quan dao nay: “Chinh quyen nha Chu thuoc thoi Xuan Thu khong nhung chinh phuc nhung “dan man ro” o phia Nam, ma cung to chuc nhung cuoc vien chinh tren nhung dao cua bien Nam Hai de chiem lam dat Trung Hoa…”. Day chi la mot ket luan cua mot vien chuc nha nuoc vao nam 1991, chu khong phai tu sach su khach quan. Neu da co nhung cuoc vien chinh, va nhung hoat dong khac thi tai sao lai khong duoc ghi trong sach su cua Trung Hoa – tuong duong voi nhung ghi chu trong sach su cua Viet Nam? Trung Hoa van tu hao la xu van minh va cac dan toc khac la “man di” ma tai sao khong biet ghi nhung hoat dong cua nha nuoc vao sach su cua minh, neu nhung hoat dong do co thuc? Tac gia Shen viet rang trong quyen Hau Han thu co ghi: Chen Mao duoc bo nhiem lam quan Thai thu o tinh Giao Chi (Jiaozchi) da co nhung cuoc tuan tieu va “tham thinh tren (cac dao cua) bien Nam Hai”. Va ong ta da ghi trong dau ngoac chu viet bang tieng Trung la “xing bu Zhanghai”. Doan nay cho thay khong co cho nao noi den Xisha va Nansha ca. Hon nua, chu “dao” la do tac gia them vao trong dau ngoac, chu ban viet tieng Trung ma ong ta chem trong ngoac kep (xing bu Zhanghai) khong co chu “dao”, ma chi la tham thinh Zhanghai, tuc la Nam Hai, ma thoi. Tac gia Shen cung viet rang quyen Nam chau di vat chi (Nanzhou Yiwu Zhi) ke nhung thuy thu nha Han di vien chinh tu ban dao Malaixia tro ve Trung Hoa. Roi ong trich cau trong Nam chau di vat chi: “di thuyen ve phia Dong Bac, nguoi ta gap rat nhieu dao nho, da ngam, bai cat ngam, tro nen ro ret tai bien Nam Hai, noi day nuoc can va co nhieu da nam cham”. Nhu vay, trong Nam Chau di vat chi khong co cho nao noi den vien chinh tren dao Xisha va Nansha, hoac tuan hanh quanh dao nay, ma chi noi chung chung la ho di thuyen qua Bien Dong ma thoi, hoac vien chinh tai cac vung nhu Malaxia, Borneo. Cho khac, tac gia Shen viet la chinh quyen dia phuong duoi trieu dai nha Tan da hanh xu chu quyen tren dao Xisha va Nansha bang cach gui tau di tuan tieu tren vung bien quanh do. De chung minh dieu nay, tac gia vien dan quyen Quang Dong tong chi (General Record of Quangdong) do Hao Yu-lin viet, co ghi la quan phu trach nhung van de bien Nam Hai thoi do, co di tuan tieu va tham thinh tai bien Nam Hai (xing bu ru hai). O day cung nhu tren, tac gia Shen khong trich thang doan nao trong quyen Quang Dong tong chi ghi lai su kien tren, nen chung ta khong biet chinh thuc doan do viet nhu the nao. Khong co mot quyen sach su nao noi den hai cai ten Xisha (Tay Sa) va Nansha (Nam Sa), va khong co mot quyen sach nao noi den chu quyen cua Trung Quoc tren hai quan dao nay. Nhung sach su dia cua Trung Quoc nhac den rat nhieu ten, nao la Qianli Chang sha, Wanlishitang, Quianlishitang, Jiuruluozhou, Qizhouyang, Zizhousan. Va bay gio Trung Quoc noi rang tat ca nhung ten do deu am chi Xisha va Nansha. Vi vay, muon xet den nhung chung co lich su nay, thiet tuong can phai co nhung chuyen vien de nghien cuu tai cho va khang dinh cac ten nay co dung la Xisha va Nansha ma Trung Quoc noi toi hay khong. Chi 4 chu tieng Trung duoc ghi trong dau ngoac la “xing bu ru hai”. Neu day la nguyen van trong sach su, thi no chi noi den tham thinh tren bien Nam Hai (neu that tinh la bien Nam Hai, vi chung ta khong biet day co phai la bien Nam Hai khong hay la bien khac).
Du su kien di tuan tieu tham thinh co that di chang nua thi no chi tong quat tai bien ma Trung Quoc noi la bien Nam Hai, chu khong noi la tuan tieu quanh hai dao Xisha va Nansha. Ma neu su that la bien Nam Hai, thi no rong menh mong lam sao ma biet duoc ho co tuan tieu quanh hai quan dao Xisha va Nansha hay khong. Va neu co, co phai la tuan tieu de thanh tra dao voi tu cach la chu cua dao hay chi la tuan tieu vung bien noi chung? Nguyen van quyen sach ma tac gia Shen noi co thuc su viet do la nhung cuoc tuan tieu hay chi la di thuyen ngang qua do ma thoi? Cho khac, tac gia Shen khang dinh la hai dao duoc dat duoi quyen quan tri cua huyen Qiongzhou (la Hai Nam bay gio), nhung khong vien dan chung co lich su nao ca, ma footnote chi ghi la tai lieu cua mot co quan chinh quyen cua Trung Quoc nam 1992. Va lai, neu Trung Hoa thoi do co sap nhap hai quan dao va dao Hai Nam di nua, thi su sap nhap khong cung khong du de tao nen chu quyen theo tieu chuan cua luat quoc te. Trung Quoc cung cho rang nhung di vat tim thay tren cac dao chung minh rang dan Trung Hoa da song o do. Nhung di tich lich su dao duoc tren dao Xisha nhu binh, do gom, va cac di vat khac tu nhung nam 420 cho den thoi nha Thanh, cho thay tu the ky thu V, dan Trung Hoa da sinh song lam an tren cac dao vung bien Nam Hai. Tu do Trung Quoc lap luan rang vi dan Trung Quoc sinh song o do, nen Trung Quoc co chu quyen. Tuy nhien, luat quoc te khong chap nhan chu quyen tren mot lanh tho duoc thu dac vi co dan song tren dao. Tren dao co rat nhieu loai dan sinh song tuy theo mua, ke ca dan Viet Nam chu khong phai chi co dan Trung Hoa va tu nhan khong co quyen chiem huu lanh tho. * Tu thoi nha Nguyen den nay Trung Quoc vien dan rang Trung Quoc gui mot nha chiem tinh hoc den dao de tham quan va lay kich thuoc dao.
Tac gia giai thich Qizhou Yang va Wanlishitang la Xisha va Nansha, con Jialimada la Borneo hien nay. Tuy nhien, diem nay mau thuan voi doan trich trong quyen Hai Luc: “Van Ly Truong Sa nam o Dong Nam cua Van Ly Thach Duong”. Dua vao cau trich dan tren trong quyen Hai Luc, neu chap nhan hai cai ten nay am chi Nansha va Xisha, thi Van Ly Truong Sa phai la Nansha, con Van Ly Thach Duong phai la Xisha. The nhung, quyen Nguyen Su noi tren thi lai duoc dien giai Van Ly Thach Duong (Wanlishitang) tuc la Nansha, va Qizhou Yang tuc la Xisha. Rut cuoc nguoi doc khong biet dau la Nansha, dau la Xisha nua. Neu rap hai cau trich dan tren voi cau trong quyen Chu Phan Chi da duoc neu o doan tren: “Phia Dong Hai Nam la Thien Ly Truong Sa va Van Ly Thach Duong”, thi Van Ly Thach Duong co the la Macclesfield Bank. Tac gia Marwyn Samuels cung khang dinh nhu vay (xem sach cua Marwyn Samuels, tr. 18 va 19, Reference Note 31). Mot diem khac co the chung minh Wanlishitang thuc ra la Macclesfield Bank la cau trich tren cua quyen Nguyen Su: “… thuyen di qua Qizhou Yang va Wanlishitang, ngang Jiaozhi (Giao Chi) va Zhangcheng (Quy Nhon),…”. Neu theo thu tu truoc sau trong lo trinh thi Wanlishitang khong the la Nansha, ma la Macclesfield Bank vi thuyen khong the di ngang Nansha truoc khi di ngang qua Giao Chi duoc. Hon nua, doan nay cho thay thuyen chi di qua Quizhou Yang va Wanlishitang, chu khong co cho nao noi la tuan tieu tren hai dao Xisha va Nansha (neu chap nhan Qizhou Yang va Wanlishitang la Xisha va Nansha). Mot doan khac duoc vien dan tu quyen Dao Di Chi Luoc (Abridged Records of Islands and Barbarians) cua Wang DaYuan ma tac gia gioi thieu la mot nha hang hai noi tieng thoi Nguyen: “Goc cua Shitang bat nguon tu Chaozhou. No ngoan ngoeo nhu mot con ran dai nam tren bien, vat ngang bien toi gan nhieu nuoc; no duoc goi theo loi binh dan la: Wanlishitang. Theo su uoc doan cua toi, no duoi 10.000 ly… Ta co the nhan dinh duoc nhung nhanh cua no. Mot nhanh vuon toi vung Java, mot nhanh Boni va Gulidimen, va mot nhanh vuon toi phia tay cua bien ve phia Kunlun… Muon an toan thi nen tranh no, vi den gan rat nguy hiem.”
Ca doan nay cung the, khong thay noi la quan cua Trung Hoa di tuan tieu quanh dao hoac di vien chinh do bo len dao. Nguoc lai, quan dao duoc ta nhu la mot con quai vat, co phan ghe gom va dang so, dang tranh xa la dang khac. Neu ta mot lanh tho ma minh xem nhu so huu cua minh thi khong bao gio van lai xa la nhu vay ca. Trung Quoc cung lap luan rang duoi thoi Minh, the ky XV, nha tham hiem Cheng Ho (Trinh Hoa) da di xuyen Bien Dong 7 lan, va khi tro ve da dua Hoang Sa va Truong Sa vao ban do. Tuy nhien, nhung chuyen di nay hoan toan khong he co su chiem huu hai quan dao noi tren. Nhung chuyen di nay khong phai la vien chinh de chiem huu dat ma nham tham hiem bien de biet dia hai, tim moi giao thuong, va pho truong luc luong voi cac quoc gia trong vung, chu hau cua Trung Hoa. Tac gia Samuels ket luan rang ngay trong thoi ay cac dao van khong duoc Trung Hoa chu y toi. De ket luan cho doan “chu quyen lich su cua Trung Quoc”, chung ta co the noi rang nhung doan viet truoc the ky XIII chi chung minh duoc viec cac thuyen cua Trung Hoa co di lai tren bien Nam Hai. Nhung tai lieu nay khong noi den mot ten dao nao trong hai quan dao ca. Nhung tai lieu dau tien neu ten dao la nhung tai lieu cuoi doi nha Nguyen va duoi doi nha Tong (the ky XIII). Tuy nhien nhung tai lieu nay neu ten Thien Ly Truong Sa va Van Ly Thach Duong – khong biet co phai la Xisha va Nansha hay khong, nhat la Van Ly Thach Duong – duoc ta nam o phia dong dao Hai Nam, thi chac chan khong phai la Nansha, ma co the la Macclesfield Bank. Du sao, nhung tai lieu nay cung chi chung minh cac thuyen cua Trung Hoa co di ngang va tinh co thay cac dao nay tren lo trinh xuyen Bien Dong. Khong co chu nao cho thay rang Trung Hoa da cho tau di tuan tieu quanh cac dao do voi tu cach la chu cua dao, de bao ve dao, nhu la bien gioi cua minh. Cung khong co cau nao chung minh rang Trung Hoa da to chuc nhung cuoc vien chinh tren hai quan dao Xisha va Nansha, ma chi noi den di tran an Giao Chi, vien chinh o Malaixia, Borneo, Java. Theo luat quoc te co dien thi chi nhin thay dao khong can do bo len la duoc chu quyen tren quyen kham pha. Tuy nhien, tieu chuan nay ap dung cho cac quoc gia phuong Tay ngay xua ra di de kham pha, de tim dat moi. Con Trung Quoc chi di ngang, tinh co thay, sau do khong he chiem huu, khong he xem dao nhu la cua minh, de roi may the ky sau, khi quoc gia khac chiem, moi cho rang minh da kham pha. Truong hop nhu vay cung phai dat cau hoi la chi tinh co trong thay, khong he co y dinh chiem dat thi co thuc su la quyen kham pha theo nghia phap ly hay khong? Co the nai quyen kham pha hay khong khi thieu yeu to tinh than la y chi muon tim thay dat moi va xem no thuoc quyen so huu cua minh? Truong hop Trung Hoa la “biet” chu khong phai kham pha. Dat gia thuyet la Trung Hoa co quyen kham pha, thi quyen kham pha nay moi la quyen ban dau, quyen phoi thai (inchoate title), boi vi sau do Trung Hoa khong he chiem huu dao, du la chiem huu tuong trung, khong he do bo len dao, va khong he hanh xu chu quyen. Noi chung la khong he xem dao nhu la cua minh. Toa an quoc te da phan quyet nhieu lan rang quyen kham pha phai duoc hoan tat boi su chiem huu, trong mot thoi gian tuong doi, thi moi co hieu luc. Giao su Marwyn Samuels da phan tich thai do cua Trung Hoa thoi do. Ong cho rang chinh sach cua Trung Hoa cuoi thoi nha Minh va thoi nha Thanh, khong quan tam den vung bien ngoai khoi ma chi chu tam den viec tran giu bien cuong noi dia, vung SinKiang (Tan Cuong), Mong Co va bien gioi phia bac, nen luc luong hai quan rat kem. Duoi thoi nha Nguyen, la thoi luc luong hai quan hung manh (the ky XIV), Trung Hoa cung van khong quan tam den nhung dao ngoai khoi bien Dong, va khong co y dinh chiem huu chung. Nguoc lai, cac thuyen be con so chung va tranh khong dam den gan vi so da ngam va nuoc can da tung lam dam bao nhieu tau cua cac nuoc khac. Cac thuy thu Trung Hoa thoi do da co cau tuc ngu truyen tu the he nay sang the he khac: “Tren duong di ra thi so That Chau (tuc la That Chau Duong ma Trung Quoc bay gio cho la Xisha), tren duong di ve thi hai Con Lon.” Voi tam ly thoi do nhu vay lam sao Trung Hoa co the xem dao nhu so huu chu nham vien chinh va tuan tieu quanh dao nham bao ve dao duoc? Dieu nay duoc kiem chung boi nhung thai do im lang khong phan doi su hanh xu chu quyen cua Viet Nam, mac du Trung Hoa biet den nhung hoat dong cua Doi Hoang Sa va Doi Bac Hai. No cung duoc kiem chung boi vu dam tau La Bellona va Imeji Maru (xem muc I cua bai nay). Tat ca nhung du kien tren cho thay Trung Hoa khong nhung khong hanh xu chu quyen, khong xem nhung quan dao nhu cua Trung Hoa, ma lai con minh thi va mac thi cong nhan chu quyen cua Viet Nam.
Phan 2: Su lam lan quanh Hiep uoc Phap - Thanh 1887 |
||||||||||
|
Viet Bao
|
