Trách nhiệm cá nhân người đứng đầu

Gần đây, Thủ tướng Chính phủ chỉ thị lãnh đạo một số bộ ngành, địa phương như ban lãnh đạo Bộ Thương mại, tổng giám đốc Tổng công ty Điện lực hay cơ quan và địa phương để xảy ra công trình tai tiếng như cầu Văn Thánh 2 (TP.HCM)... cần kiểm điểm trách nhiệm báo cáo Thủ tướng.

Quốc hội cũng đã quyết định dành một số ngày cuối kỳ họp công khai thảo luận trước cử tri cả nước về những vấn đề đặt ra với Chính phủ và các thành viên Chính phủ.

Đó là một bước tiến thêm nữa, công khai, minh bạch và dân chủ trong sinh hoạt của nhà nước ta trước công luận. Tôi rất hoan nghênh cách làm này và xin góp phần trách nhiệm công dân của mình vào sinh hoạt có ý nghĩa này.

Dân tộc ta có câu tục ngữ: “Mũi dại, lái chịu đòn”. Theo tôi, đó là một sự đúc kết sâu sắc về trách nhiệm không những trong đời sống mà cả trong công việc quản lý. Trách nhiệm đó của các cơ quan quyền lực đứng đầu cả nước, trách nhiệm của người đứng đầu và tập thể đứng đầu, theo dõi trên các phương tiện truyền thông, qua phát biểu của một số vị lãnh đạo bộ, ngành, làm tôi thật sự băn khoăn và không ít lo lắng.

Như về vấn đề tai nạn giao thông diễn ra hằng ngày. Theo số liệu được công bố hằng ngày vào mỗi buổi sáng trên đài, mười tháng đầu năm nay trung bình mỗi ngày có 31 người chết, 34 người bị thương.

Đây là nỗi đau không riêng của các gia đình mà là tổn thất lớn của xã hội. Vậy mà dân ta cứ đau nỗi đau ấy hằng ngày, trong mỗi bản tin tổng kết tai nạn của ngày hôm trước chỉ thấy thiếu sót và trách nhiệm của dân.

Cho đến nay, Bộ Giao thông vận tải cũng chưa có giải pháp hữu hiệu nào đẩy lùi chết chóc, thương tật do tai nạn giao thông, khắc phục được nỗi đau ấy. Hay như vụ lật xe lửa ở huyện Phú Lộc, Thừa Thiên - Huế năm 2004, hoặc chuyện thi công quốc lộ 1A từ Cần Thơ xuống Bạc Liêu, đào đường mà không có biện pháp cảnh báo, bảo đảm an toàn làm nhiều người chết...

Trong những trường hợp đó, trách nhiệm của người đứng đầu ngành giao thông, một trách nhiệm cụ thể và đến cùng là như thế nào?

Còn trách nhiệm của người quản lý tài sản tiền bạc của Nhà nước, bộ trưởng Bộ Tài chính phải gánh vác ra sao trước tình trạng lãng phí, ăn cắp công quĩ, tài sản của Nhà nước? Tất nhiên nhiều vị đứng đầu các cấp, các ngành phải có trách nhiệm về tình trạng này trong ngành, địa phương mình phụ trách.

Nhưng ngành tài chính có cả một hệ thống quản lý chặt chẽ ngân sách, tài sản của Nhà nước cũng phải có một trách nhiệm rất cụ thể. Như năm nay, chủ trương của Đảng và Nhà nước thực hành tiết kiệm, Bộ Tài chính tính toán và báo cáo trước Quốc hội đã chi cho các lễ hội hình thức tốn kém, những ngày kỷ niệm ở các ngành, các cấp bao nhiêu tỉ đồng và trách nhiệm của bộ trưởng ra sao trong việc ngăn chặn tình trạng này?

Còn chuyện bộ trưởng Bộ Kế hoạch - đầu tư trả lời về trách nhiệm trong việc cấp giấy phép trong vụ việc Nguyễn Đức Chi “coi lại đều đúng thủ tục hết cả, kiểm tra đối tượng thì không có thẩm quyền, không đủ điều kiện thẩm định về nguồn gốc công ty nước ngoài. Đã có thủ tục thì trình lên trên”. Cách lập luận như thế, thật lạ lùng là đã được duy trì, lặp đi lặp lại.

Ở đây, theo tôi, có vấn đề nhận thức về trách nhiệm của những người đảm trách vị trí đứng đầu mỗi ngành, mỗi cấp.

Người đứng đầu một khi nhận chịu trách nhiệm về một ngành, một cấp, theo tôi phải đảm bảo hai yêu cầu cơ bản: có khả năng quản lý ngành cấp đó và có đủ uy tín, đạo đức. Thiếu một trong hai yêu cầu đó đều không được. Nếu chỉ có đạo đức mà không quản lý được thì cùng lắm vị đó chỉ lo được cho mình tốt.

Còn ít gương mẫu mà có khả năng quản lý thì chắc chắn không thể xây dựng một môi trường trong sạch, lành mạnh của ngành, cấp mình. Chế độ trách nhiệm mà chúng ta muốn thực hiện nghiêm túc bắt buộc người đứng đầu phải quản lý được và gương mẫu, có uy tín trong ngành, cấp mình.

Đúng là cơ chế chúng ta đang hoạt động còn nhiều hạn chế. Nhiều khi người đứng đầu không có quyền chọn và bố trí cán bộ thuộc ngành, cấp mình. Nhưng có được quyền hạn ấy là để chịu trách nhiệm đầy đủ hơn, quyết liệt hơn.

Tôi nghĩ không thể vin vào cơ chế để né tránh trách nhiệm, bởi dù là cơ chế nào, người đứng đầu là người nhận trách nhiệm đứng đầu, dù là do phân công hay tự nguyện. Đã nhận trách nhiệm thì trước hết phải nhìn lại mình. Chấp nhận bố trí thì phải làm tốt dẫu trong phạm vi gò bó của cơ chế.

Quốc hội đang xem xét việc tiến hành bỏ phiếu tín nhiệm đối với các thành viên Chính phủ là một hình thức nhắc nhở trách nhiệm của người gánh vác trọng trách trước nhân dân, thúc đẩy tinh thần tự giác, phấn đấu nâng cao phẩm chất cách mạng và năng lực quản lý để xứng đáng với sự tín nhiệm của Đảng và Nhà nước với cá nhân của người cán bộ giữ cương vị đứng đầu một bộ, một cơ quan.

VÕ VĂN KIỆT