TS Nguyễn Quang A - Viện trưởng Viện nghiên cứu phát triển:
 |
|
Viện trưởng Nguyễn Quang A
|
Viện Nghiên cứu phát triển (IDS) không có cơ quan chủ quản, hoạt động không vì lợi nhuận, danh chức hay bằng cấp nên người nghiệm thu công trình chính là người dân. Viện trưởng Nguyễn Quang A (ảnh) khẳng định như vậy với phóng viên
TT.
+ Đã có rất nhiều viện nghiên cứu lớn nhỏ của Nhà nước, vậy IDS ra đời để làm gì, thưa ông?
- Mục đích của IDS cũng giống các viện nghiên cứu chính sách khác, đó là cho ra đời những công trình khoa học nghiên cứu về chính sách, thể chế, cung cấp cho Nhà nước, giới khoa học và toàn xã hội để góp phần thúc đẩy xã hội phát triển. Mục tiêu của IDS là xây dựng một môi trường tốt nhất có thể, để các nhà khoa học thuận lợi nhất, nhiệt thành nhất cống hiến trí tuệ mình cho cộng đồng.
Mục tiêu thứ hai là viện sẽ tiến hành mạnh mẽ những công đoạn "hậu nghiên cứu". Đó là công khai quan điểm, kết quả nghiên cứu và lắng nghe, tiếp thu ý kiến đóng góp, phản biện của mọi lực lượng xã hội về nó. Nếu kết quả đó được sự hưởng ứng cao của xã hội thì đó cũng là sức ép, lực đẩy để nó được áp dụng vào thực tiễn.
|
Tự thành lập, tự lo kinh phí
Viện Nghiên cứu phát triển IDS là một "tổ chức khoa học và công nghệ" được các nhà khoa học tự thành lập căn cứ theo Luật khoa học - công nghệ và nghị định số 81/2002 ngày 17-10-2002 của Chính phủ. IDS được giám đốc Sở Khoa học - công nghệ Hà Nội cấp giấy chứng nhận đăng ký hoạt động khoa học và công nghệ ngày 18-10-2007. IDS không có quyết định thành lập và không có cơ quan quản lý trực tiếp.
Nguồn thu của IDS từ dịch vụ tư vấn cho các địa phương, doanh nghiệp, cơ quan, tổ chức quốc tế...; liên kết xuất bản, tổ chức hội thảo (khi có thu phí người đến dự); nguồn tài trợ của những cá nhân, tổ chức cho sự nghiệp nghiên cứu khoa học. Và nguồn thu từ các hợp đồng đặt hàng nghiên cứu, cung cấp thông tin hợp pháp.
|
+ Thưa ông, IDS sẽ lựa chọn hướng đi và phạm vi nào?
- Chúng tôi sẽ nghiên cứu về các vấn đề thuộc lĩnh vực xã hội theo hướng phát hiện những khiếm khuyết của hệ thống và đưa giải pháp sửa nó. Nói rõ hơn là: xã hội được ví như chiếc máy tính. Phần cứng là các cơ quan quản lý nhà nước... Phần mềm là hệ thống thể chế như luật pháp, qui định, hướng dẫn và các tập quán, văn hóa ứng xử, niềm tin đối tác... để vận hành toàn bộ xã hội. Chúng tôi tập trung vào sửa lỗi những phần mềm có ảnh hưởng quan trọng hoặc nóng bỏng trong xã hội.
+ Thưa ông, dựa vào nguồn lực nào để IDS có thể thực hiện sứ mạng đó?
- Là viện nghiên cứu thì nguồn lực duy nhất là các nhà nghiên cứu. Nhưng nhà nghiên cứu ở đây sẽ có điều kiện, năng lượng, động lực, nguồn lực và đội ngũ rất khác với các cơ quan nghiên cứu bình thường. Đó là độc lập nghiên cứu, tự do chính kiến, rộng mở lực lượng.
Những môi trường nghiên cứu tốt nhất thế giới luôn nuôi dưỡng tất cả mọi ý tưởng khoa học, kể cả những ý tưởng rồ dại nhất cũng được tôn trọng. IDS luôn mở cửa với bất cứ ai tâm huyết với khoa học. Đó là chính khách, doanh nhân, Việt kiều, trí thức, thanh niên... Chúng tôi chủ yếu làm việc với nhau trên mạng nên bất cứ cộng tác viên nào cũng có thể tham gia. Chỉ cần không trái pháp luật thì IDS thừa nhận mọi quan điểm khoa học từ anh xích lô, cậu sinh viên đến nhà thơ, giáo sư, viện sĩ... về một vấn đề nào đó.
Ngay cả khi kết thúc công trình chúng tôi cũng không cần buộc phải thống nhất quan điểm mà có thể có nhiều quan điểm, nhiều kết quả. Tức là vấn đề sẽ được nhìn nhận đánh giá rất nhiều chiều, có tiếng nói của nhiều lực lượng xã hội. Dựa vào đó, giới khoa học có nhiều thông tin. Giới quản lý có nhiều phương án, giải pháp để lựa chọn... IDS không lấy kết quả công trình để xét học hàm, học vị hay để "làm đẹp" hồ sơ bổ nhiệm cán bộ, hay để tăng bậc lương nên các nhà nghiên cứu không bị chi phối bởi bất cứ tác động nào ngoài khoa học.
+ Những vấn đề đầu tiên mà IDS thực hiện là gì và như thế nào?
- Đó là y tế và giáo dục. Hiện tôi được biết số tiền chi cho giáo dục ở VN là 7,4% GDP, dù con số này có thể thấp so với thực tế nhưng cũng thuộc hàng cao nhất thế giới. Trong khi đó các khoản chi của người dân chiếm tới 40%, cũng cao nhất thế giới, thậm chí gấp đôi các nước có nền giáo dục phát triển. Tuy nhiên hiệu quả lại thấp đến mức báo động.
Kinh nghiệm quốc tế khẳng định mô hình tối ưu là: lứa tuổi càng nhỏ thì đầu tư giáo dục càng phải cao và ngược lại. Mọi công dân đều phải được đối xử công bằng trong tạo nền tảng, cơ hội trưởng thành. Khi đầu tư nhiều cho lứa tuổi mầm non thì trẻ em ở vùng Cao Bằng, Hà Giang hay Cà Mau, Đắc Lắc sẽ có cơ hội được trang bị kiến thức, tư duy và điều kiện tương đồng với Hà Nội, TP.HCM để trở thành những công dân có năng lực. Nhưng khi đến bậc đại học thì mỗi cá nhân có khả năng tận dụng cơ hội khác nhau, điều kiện gia đình khác nhau, không nên khuyến khích ai cũng cố vào đại học. Mặt khác, một sinh viên đại học chỉ cần vài năm học tập là có thể tự kiếm sống được. Vì vậy họ không cần bao cấp quá nhiều. Số lượng sinh viên cần bao cấp là nhà nghèo có chí, có tài thì hỗ trợ riêng.
+ Nếu đó là một kết quả đúng thì làm thế nào để người dân được hưởng lợi và xã hội phát triển, thưa ông?
- Con đường duy nhất là phải áp dụng vào chương trình cải cách giáo dục. Đề án muốn đúng nhất, hợp thực tiễn nhất cần được công khai chủ trương, lấy ý kiến rộng rãi trong xã hội sau đó công bố rõ. Thông tin là tài sản quốc gia, không của riêng ngành nào nên dân cần được biết. Khi dân biết thì chính họ giúp cho nhà khoa học, nhà quản lý có dữ liệu, phương án phong phú hơn để chọn cái đúng nhất. Đây cũng có thể gọi là dân chủ hóa trong khoa học. Và khi dân thấy khoa học có ích, kết quả khoa học là có phần của họ thì họ sẽ đòi hỏi xã hội, nhà cầm quyền sử dụng. Và đây chính là "hội đồng nghiệm thu" uy tín nhất, danh giá nhất với nhà khoa học và là động lực mạnh mẽ cho họ cống hiến.
QUANG THIỆN thực hiện
|
Trung tâm nghiên cứu Saigon Times: Tập trung vào những vấn đề thiết thực
Trong khi đó tại TP.HCM, một trung tâm nghiên cứu khác cũng vừa ra đời.
Trung tâm nghiên cứu Saigon Times (STR) được thành lập ngày 14-12 là một bộ phận trực thuộc nhóm Thời báo Kinh Tế Sài Gòn, hoạt động không vì mục tiêu lợi nhuận. Nguyên thủ tướng Chính phủ Võ Văn Kiệt là chủ tịch danh dự của trung tâm. Tiến sĩ xã hội học Trần Hữu Quang - giám đốc điều hành STR - cho biết:
- Trung tâm sẽ tiến hành một số đề tài nghiên cứu có ý nghĩa quốc gia, đề tài cụ thể có ý nghĩa thiết thân đối với các tổ chức và doanh nghiệp ở TP.HCM. Trong năm 2008 dự kiến sẽ tiến hành ba công trình nghiên cứu:
+ Một số vấn đề kinh tế trong giáo dục, chủ yếu là về ngân sách giáo dục, thu nhập của nhà giáo và các chi phí mà các hộ gia đình dành cho việc học hành của con cái, dự kiến hoàn tất vào tháng 3-2008.
+ Một công trình nghiên cứu liên quan tới công cuộc cải cách tư pháp hiện nay ở VN.
+ Một cuộc khảo sát độc giả của Thời báo Kinh Tế Sài Gòn.
Hoạt động của Trung tâm STR bao gồm tổ chức hội thảo, tọa đàm, thuyết trình... Dự kiến trong năm 2008 sẽ có một số cuộc tọa đàm liên quan tới vấn đề phương pháp nghiên cứu và truyền thông khoa học.
Hoạt động của STR chủ yếu dựa trên hai nguồn chính: (a) nguồn vận động từ các quĩ xã hội và các nhà tài trợ; (b) nguồn từ những tổ chức, cơ quan hoặc doanh nghiệp đặt hàng điều tra, nghiên cứu. Các nghiên cứu được xác định dựa trên nền tảng các phương pháp luận của từng ngành khoa học được tiếp cận như kinh tế học, xã hội học, nhân học..., nhằm bảo đảm tối đa có thể được tính khách quan khoa học và tính độc lập của các nhà nghiên cứu. Các kết quả nghiên cứu sẽ được công bố dưới nhiều hình thức khác nhau như bài đăng báo, bài tạp chí, báo cáo phúc trình khoa học, hoặc xuất bản thành sách nếu hội đủ điều kiện.
LÊ NAM ghi
|
