Những dự án đầy “tai tiếng”

Lật lại “hồ sơ PMU18”

- Kỳ 1: Vì sao PMU18 “hái” ra dự án?

Thi công quốc lộ 18 - Ảnh: V.H.Q.

Ban quản lý các dự án 18 (PMU18) được “ưu ái” giao hàng loạt dự án xây dựng cầu đường lớn, nhưng gần như dự án nào cũng đều có “mùi” tiêu cực, lãng phí và thất thoát hàng tỉ đồng.

Thi công gần 34km đường, thất thoát hơn 49 tỉ đồng!

Dự án cải tạo nâng cấp quốc lộ 18 đoạn Nội Bài - Bắc Ninh có chiều dài 33,91km (toàn bộ quốc lộ 18 dài gần 200km), thiết kế theo tiêu chuẩn đường cao tốc với tổng dự toán hơn 581 tỉ đồng được Bộ Giao thông vận tải (GTVT) giao cho PMU18 làm đại diện chủ đầu tư. Mặc dù chưa quyết toán, nhưng ngay trong lúc thi công các chuyên viên của Kiểm toán Nhà nước đã phát hiện chủ đầu tư cấp phát thừa và cấp phát sai... hơn 49 tỉ đồng.

Theo ông Lê Hùng Minh - kiểm toán trưởng Kiểm toán đầu tư dự án (Kiểm toán Nhà nước) - nói với TS ngày 10-3, do khảo sát thiết kế không đúng, phải thay đổi thiết kế bằng cách chuyển từ đắp đất nền đường sang đắp cát nên phải chi thêm vốn đầu tư 44 tỉ đồng. Đó là chưa kể việc phải thay đổi thiết kế kỹ thuật để phù hợp với điều kiện thi công gây lãng phí hơn 4 tỉ đồng.

Nghiêm trọng hơn, việc lập dự toán thiếu chính xác đã dẫn đến tổng giá trị công trình “đội” giá lên gấp nhiều lần so với dự toán ban đầu (chỉ hơn 115 tỉ đồng). Điều lạ nữa là công tác nghiệm thu khối lượng thi công lại... trùng lắp tại hàng loạt các hạng mục công trình, như nghiệm thu trùng khối lượng phần đắp cát giữa hai loại cát (loại A và loại B); trùng khối lượng bấc thấm và vải địa kỹ thuật tại một số điểm.

Hạng mục tại km14+745, chiều dài cống hộp chưa hoàn thành nhưng đã được ba bên chủ đầu tư, tư vấn giám sát và đơn vị thi công... đồng lòng nghiệm thu và thanh toán. Thậm chí một số hạng mục còn được chủ đầu tư quyết toán vượt so với thực tế thi công, như hạng mục đắp cát loại A từ km12+00 đến km13+00; hạng mục bấc thấm đoạn km8+496 đến km8+980... “

Bất ngờ hơn nữa là có hạng mục do thiếu kiểm tra giám sát nên đã phải thay lõi sắt bằng... cọc tre!” - một thành viên của Kiểm toán Nhà nước trực tiếp xuống hiện trường để kiểm tra nói. Mặt khác, cho đến thời điểm thi công, số tiền chủ đầu tư tạm ứng giải phóng mặt bằng trên 70 tỉ đồng vẫn chưa quyết toán.

Từ việc thanh toán... không khớp các điều kiện của hợp đồng thi công nên Kiểm toán Nhà nước đã đề nghị cắt giảm vốn đầu tư hơn 44,6 tỉ đồng. Ông Lê Hùng Minh khẳng định: “Việc thực hiện đầu tư dự án của PMU 18 có nhiều sai sót đã dẫn đến thất thoát lãng phí lớn. PMU 18 không đủ năng lực quản lý nhưng lại được giao nhiều dự án quá sức, không nên để tồn tại một ban quản lý mà qui mô lớn như vậy”.

Thay đổi vật liệu xây dựng

Cũng dự án QL18, trong khi thi công đoạn Bắc Ninh - Chí Linh (Hải Dương), hai nhà thầu là Tổng công ty Xây dựng Bạch Đằng và Công ty Samwhan (Hàn Quốc) đã tự ý thay đổi thiết kế vật liệu của công trình từ cát vàng sang cát đen. Theo các nhà thầu này thì nhờ thay đổi vật liệu, các đơn vị thi công đã “tiết kiệm” được khoảng 3,7 tỉ đồng cho Nhà nước.

Tuy nhiên các chuyên gia về cầu đường cho rằng việc thay đổi thiết kế vật liệu như thế có khả năng ảnh hưởng xấu đến chất lượng công trình do cát đen là loại cát ngậm nước, dễ gây lún nứt đường. Các chuyên gia nhận định đây chính là một cách để nhà thầu “bỏ túi” riêng nguồn kinh phí thi công công trình.

Theo phê duyệt dự án, giá cát vàng là 54.000 đồng/m³ nhưng khi chuyển sang cát đen chỉ còn 38.000 đồng/m³. Nhà thầu mua chỉ 7.000-8.000 đồng và vận chuyển về đến chân công trình cộng với quá trình lu, lèn nền đường chi phí cũng chỉ xấp xỉ 30.000 đồng/m³. Như vậy khoản chênh lệch giữa giá thực tế và giá được phê duyệt sẽ được nhà thầu “bỏ túi” một cách... “minh bạch”!

Việc PMU18 cho phép thay đổi các nội dung vật liệu như vậy là vi phạm nghiêm trọng về quản lý kinh tế, làm cho đấu thầu hoàn toàn vô tác dụng. Chỉ cần nhà thầu và chủ đầu tư bắt tay với nhau thì giá thầu nào cũng có thể chấp nhận.

Lấy tiền nguồn này chi cho việc khác

Dự án cải tạo và nâng cấp quốc lộ 10 do PMU18 làm đại diện chủ đầu tư cũng có hàng loạt những sai phạm tương tự. Đây là dự án nhóm A (Thủ tướng Chính phủ phê duyệt), từ Quảng Ninh đi Ninh Bình, có chiều dài toàn tuyến hơn 162km. Tổng mức đầu tư 3.386, 525 tỉ đồng.

Tuy nhiên, theo kiểm toán trưởng Nguyễn Văn Quí (Kiểm toán Nhà nước), tại dự án này, ngay từ khâu khảo sát thiết kế đã không sát thực tế như: cầu Đá Bạc (gói thầu B1), cầu vượt Thanh Bình (gói thầu B4) phải thay đổi phương án thi công làm “đội” giá chi phí đầu tư lên nhiều lần.

Bên cạnh đó, thiết kế bản vẽ thi công một số hạng mục (gói thầu B5) của công trình không đầy đủ; việc kiểm tra, rà soát khối lượng được nghiệm thu theo giai đoạn thiếu các nghiệm thu chi tiết nên giá trị tạm ứng của một số khối lượng hoàn thành đã sai khối lượng hoặc vượt giá trị thực tế thi công. Qua kiểm tra thực địa cũng đã phát hiện nhiều điểm không đạt độ dày mặt đường theo qui định. Khoan thử lớp bêtông nhựa ở bề mặt thì các kiểm toán viên phát hiện có không ít điểm đã không đạt độ dày theo thiết kế.

PMU18 còn tự tung tự tác khi lấy nguồn kinh phí giải phóng mặt bằng để xây dựng một đoạn đường tránh phân luồng ở Ninh Bình, trong khi đoạn đường này chưa hề có các thủ tục đầu tư và xây dựng, thực chất là lấy tiền nguồn này đưa sang làm việc khác. Đặc biệt, tận dụng xe cũ của đơn vị thi công nhưng lại khai man và thanh toán mua một xe mới hoàn toàn. Phần chi không hết từ các nguồn thu khác (bán hồ sơ mời thầu, cho thuê nhà), PMU18 tự ý”bỏ túi” riêng không nộp vào ngân sách nhà nước theo qui định.

Triệu tập Thứ trưởng Bộ GTVT Nguyễn Việt Tiến * Rà soát số lượng ôtô do PMU18 nhập qua cửa khẩu Hôm qua, 20-3, nguồn tin của TS từ Bộ Giao thông vận tải (GTVT) cho biết cơ quan điều tra Bộ Công an đã ký quyết định triệu tập Thứ trưởng thường trực Bộ GTVT Nguyễn Việt Tiến đến làm việc. Cơ quan điều tra đã thông qua Vụ Tổ chức cán bộ của Bộ GTVT để gửi giấy triệu tập đến ông Nguyễn Việt Tiến. Theo đó, đúng 8g sáng nay 21-3, ông Nguyễn Việt Tiến phải có mặt tại trụ sở cơ quan điều tra (số 14 ngõ 55 phố Hoàng Hoa Thám, Hà Nội) theo yêu cầu, nội dung cuộc làm việc cũng sẽ được thông báo khi ông Tiến có mặt. Theo nhiều nguồn tin đáng tin cậy, ông Tiến sẽ phải giải trình về nhiều vấn đề liên quan đến tài sản, cũng như mối quan hệ với bị can Bùi Tiến Dũng và các dự án đầy tai tiếng tại PMU18... Ông Nguyễn Việt Tiến đảm nhiệm chức vụ tổng giám đốc PMU18 từ năm 1994-1998. Lúc đó, nguyên tổng giám đốc Bùi Tiến Dũng lần lượt là chánh văn phòng, phó tổng giám đốc, quyền tổng giám đốc rồi tổng giám đốc của PMU18 khi ông Tiến lên chức thứ trưởng Bộ GTVT. Trong một diễn biến khác, hôm qua các cán bộ của cơ quan điều tra Bộ Công an đã tiến hành làm việc với Cục Giám định và quản lý chất lượng công trình giao thông (Bộ GTVT) để thu thập các tài liệu liên quan đến vụ án “đưa, nhận hối lộ và cố ý làm trái gây hậu quả nghiêm trọng” đang diễn ra tại PMU18. Tại buổi làm việc này, các điều tra viên của Cục Cảnh sát điều tra tội phạm về trật tự xã hội đã yêu cầu Cục Giám định và quản lý chất lượng công trình giao thông cung cấp các tài liệu liên quan đến một số dự án công trình giao thông do PMU18 làm chủ đầu tư. Trong khi đó, theo yêu cầu của cơ quan điều tra, Tổng cục Hải quan đang khẩn trương rà soát số lượng ôtô mà PMU18 đã nhập về qua các cửa khẩu. Theo báo cáo của cơ quan chức năng, chỉ qua một vài dự án PMU18 đã nhập về hơn 130 ôtô đời mới, có trị giá lớn và hào phóng cho hàng loạt đơn vị, cũng như cá nhân là quan chức các ngành “mượn” để tạo mối “quan hệ” một cách vô tội vạ. Trước đó, cơ quan điều tra cũng đã xác định bị can Bùi Tiến Dũng đã huy động được ít nhất 500.000 USD (tương đương 8 tỉ đồng) và phân phát cho các chiến hữu để chạy án. Để có tiền “chạy án”, Dũng không chỉ đi vay mà còn rao bán nhà cửa, trong đó có hai ngôi biệt thự tại khu Phú Mỹ Hưng, TP.HCM.

VÕ HỒNG QUỲNH - MINH QUANG

------------

- Kỳ sau:Sai phạm nối tiếp sai phạm!